“Khi bạn dạy đứa trẻ học được tính trách nhiệm, bạn sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống sau này của nó. Bởi vì tính trách nhiệm sẽ quyết định phẩm chất cuộc sống của con người”.
Mình thường gặp câu hỏi của những bố mẹ có con tuổi teen là thấy con không chủ động trong việc học, không có đam mê hứng thú hay thích làm gì, nhưng con thì lại rất thờ ơ và không nhận thức được về điều đó. Có nghĩa là con không có một chút trách nhiệm gì với bản thân. Vì sao nhiều bạn học sinh cuối cấp 1 và cấp 2 trở lên lại rơi vào tình trạng như vậy?
Mình cho rằng nguyên nhân gốc rễ của vấn đề đó là bởi vì cha mẹ đã thiếu một quá trình dạy con “học về hai chữ trách nhiệm” từ khi con còn nhỏ, có lẽ bắt đầu từ tiểu học.
Trong cuốn sách “Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học” mình đã chia sẻ về những bài học trong cuộc sống mà bố mẹ cần dạy con, trong đó có chịu trách nhiệm.
Tính trách nhiệm đầu tiên chính là có TRÁCH NHIỆM VỚI BẢN THÂN MÌNH. Việc đó được thể hiện qua một việc rất nhỏ nhưng cực kì quan trọng đó là tự mình thức dậy buổi sáng.
1. Tự mình thức dậy buổi sáng (TRÁCH NHIỆM VỚI BẢN THÂN)
Hãy dạy trẻ biết rằng một ngày mình cần ngủ đủ ít nhất 8-9 tiếng, mình cần đến trường lúc mầy giờ để không bị muộn, vậy mình cần đi ngủ lúc mấy giờ, buổi sáng thức dậy lúc mấy giờ. Tự đặt chuông đồng hồ để không cần ai gọi mà vẫn dậy.
Thế nhưng có bao nhiêu đứa trẻ khi hết tiểu học đã được rèn thói quen này?
Thực ra thời gian trước Bon nhà mình vẫn cần mẹ phải thúc giục gọi dậy buổi sáng. Nhưng sau đó mình đã nói chuyện nghiêm túc với con về tầm quan trọng của việc con cần tự mình thức dậy để học cách chịu trách nhiệm với bản thân. Còn nếu con để mẹ giục như này con sẽ luôn nghĩ việc thức dậy là của mẹ, chứ không phải của con. Cũng giống như việc học, con đã hiểu nguyên tắc số 1 trong 7 nguyên tắc mình đề ra là “TỰ GIÁC VÀ TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM VỚI VIỆC HỌC CỦA BẢN THÂN”. Nếu suốt ngày mẹ giục con thì con sẽ luôn coi việc học là cho bố mẹ.
Nếu con đi học muộn, con tự chịu trách nhiệm trước giáo viên. Nếu con không làm đủ bài, hãy chịu trách nhiệm với hình phạt.
Mình không gọi, không giục buổi sáng. Con tự thức dậy như một điều kì diệu. Và rồi nó trở thành một thói quen khi con lên lớp 3. Thậm chí bây giờ buổi sáng con muốn thức dậy thật sớm để được đọc cuốn sách mà con háo hức từ tối hôm trước không được đọc, do bố mẹ không đồng ý vì đã đến giờ đi ngủ.
Để con tự chịu trách nhiệm, tự giác học, nhất định bố mẹ hãy bắt đầu từ việc để con tự mình thức dậy buổi sáng mà không cần đánh thức nhé. Lớp 1-2 trẻ chưa có tính tự giác cao thì vẫn có thể hỗ trợ, nhưng từ lớp 3-4 trở đi thì nên tạo thành thói quen.
2. Bí quyết để con tự thức dậy buổi sáng
Trích đoạn từ cuốn “Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học”.
Có lẽ độ tuổi này khó khăn nhất của bố mẹ là làm sao giúp trẻ tự thức dậy vào buổi sáng. Tôi xin có một số gợi ý như sau:
– Chuẩn bị đồng hồ báo thức và để trẻ tự hẹn giờ thức dậy
– Khi đi ngủ chúng ta không nên kéo kín rèm, hãy để hở một chút ánh sáng. Hoặc buổi sáng bố mẹ thức dậy trước thì hãy mở rèm cửa sổ tầm nửa mét để ánh sáng tự nhiên chiếu vào. Trong con người chúng ta có một đồng hồ sinh học, sẽ hoạt động theo vòng quay của trái đất, mỗi vòng quay ứng với 24h. Việc thức dậy và đi ngủ theo nhịp sinh học này sẽ bị chi phối bởi ánh sáng mặt trời. Ánh sáng của buổi sáng sẽ giúp não bộ tiết ra chất serotonin khiến thần kinh hưng phấn, giúp chúng ta thức dậy một cách tự nhiên theo nhịp sinh học của trái đất. Buổi tối muốn trẻ đi ngủ sớm thì trước khi ngủ tầm 30 phút đến 1 tiếng hãy tạo môi trường ít ánh sáng.
Từ khi tôi áp dụng theo cách để hé tầm 20cm rèm cửa sổ vào ban đêm, bản thân tôi cũng tự thức dậy theo ánh sáng mặt trời. Tôi thức dậy một cách tự nhiên mà không cần chuông báo thức, và thấy người rất khoẻ khoắn. Sau đó tôi hé rèm tầm nửa mét để Bon cũng dần quen với ánh sáng bên ngoài, khi chuông reo thì con tự tỉnh dậy rất vui vẻ, mặc dù trước kia rất khó để đánh thức con dậy vào buổi sáng.
3. Con bạn đang làm những việc nhà gì phụ giúp gia đình? (TRÁCH NHIỆM VỚI GIA ĐÌNH)
Đa phần bố mẹ ngày nay sẽ chỉ quan tâm đến việc con học những môn ngoại khoá này, năng khiếu kia để phát triển bản thân, hoặc không thì học thêm Toán, Văn, Anh để nâng cao thành tích điểm số. Nhưng ít người nghĩ đến việc cần dành ra một khoảng thời gian nhất định trong ngày để con phải làm việc nhà. Nhưng làm việc nhà chính là cách tốt nhất để con cái chúng ta học được tính trách nhiệm. Bởi vì khi không chỉ lo cho bản thân mình, trẻ được làm những công việc chăm sóc cho những người thân yêu trong gia đình, từ đó trẻ học được bài học về tính trách nhiệm. Bố mẹ có thể đọc kỹ hơn ở cuốn “Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học” nhé.
Tối hôm qua cả nhà mình cùng vừa hội nghị bàn tròn vừa xem thông báo lịch học ngoại khoá của trường để quyết định Bon học môn nào. Rồi cả nhà quyết định con không cần học môn nào ở trường sau giờ chính khoá cả. Học ở trường đã muộn, nếu học thêm ngoại khoá về muộn thì không còn thời gian nghỉ ngơi và làm bài tập nữa. Hơn nữa con vẫn cần có thời gian nấu nướng, làm việc vặt cùng mẹ vào bữa tối. Đối với mình đó là khoảng thời gian quý báu để mình có thể dạy con rất nhiều bài học quý giá trong cuộc sống mà trường học không thể dạy con.
4. Bằng cách nào chúng ta đã lớn lên và trở thành những người có trách nhiệm?
Chúng ta đã lớn lên trong thời kì khó khăn vất vả. Chúng ta đã lớn lên mà ít khi bố mẹ nhắc nhở hay giục thức dậy buổi sáng. Bởi vì bố mẹ còn mải đi làm đồng sớm, không tự dậy thì chỉ có đi học muộn. Thế nên tự khắc hôm sau phải thức dậy.
Ai trong chúng ta chẳng biết tự nấu cơm, phụ giúp bố mẹ làm đồng, chăn trâu, nuôi lợn gà…và đấy là trải nghiệm giúp chúng ta học được tính trách nhiệm.
Còn ngày nay chúng ta nuôi con mà tự biến mình thành “nô lệ” của con. Việc gì cũng nhớ thay con để giục con, nhắc nhở con, và rồi con dần dần thấy mình không cần tự nhớ, tự chịu trách nhiệm nữa vì đã có bố mẹ là cái máy nhắc việc và chịu trách nhiệm thay mình rồi.
Mình thường hay kể với Bon câu chuyện của mình hồi thi cấp 2 vào trường chuyên. Hôm mẹ đi thi cả nhà phải đi gặt nên một mình mẹ đạp xe vào phố 6-7km để thi. Nhưng vào đến nơi mẹ phát hiện ra mình quên thẻ dự thi ở nhà. Thế là lại hộc tốc đạp xe về nhà lấy thẻ rồi đạp vào trường thi. Trải nghiệm ấy mẹ không bao giờ quên, nên mỗi lần đi thi mẹ đều rất cẩn thận để kiểm tra giấy tờ, giờ thi, mà không bao giờ cần ông bà nhắc nhở. Vì thế mẹ cũng mong con sẽ tự chịu trách nhiệm với bản thân, thì có mắc sai lầm con mới nhớ. Khi ta còn nhỏ, mắc sai lầm sẽ để lại ít hậu quả, lớn lên sai lầm sẽ để lại hậu quả trầm trọng hơn rất nhiều. Nhưng nếu hồi nhỏ mà không trải qua sai lầm thì làm sao tự đúc kết ra kinh nghiệm. Vì thế bố mẹ không bao giờ trách khi con mắc sai lầm đâu.
5. “Con nghĩ mình là người như thế nào?” (TỰ NGHĨ VỀ NHỮNG ĐIỀU MÌNH CÓ THỂ LÀM SAU NÀY ĐỂ CÓ TRÁCH NHIỆM VỚI XÃ HỘI)
Mình nghĩ rằng đây là câu hỏi chúng ta ít khi hỏi con và hỏi chính bản thân mình. Nhưng đây lại là câu hỏi quan trọng giúp mình và con có thời gian soi chiếu lại chính bản thân mình. Để con học cách làm chủ trong cuộc đời của chính mình nhất định con cần có thời gian để chiêm nghiệm và suy nghĩ xem mình thực sự muốn trở thành người như thế nào, và làm gì để có được nó, làm gì để tạo ra hạnh phúc và niêm vui.
Mình lại nhớ đến câu văn của Bon viết ở bài văn “Được làm những gì mình thích, đó là cách tôi tạo ra niềm vui cho mình”. Nếu bố mẹ thường đặt câu hỏi với con, chắc chắn con sẽ có cơ hội suy nghĩ sâu sắc hơn về cách sống mà con muốn, con người mà con muốn trở thành.
Hãy dạy con biết là bài học nhân quả, bởi nó là quy luật toàn vẹn nhất miêu tả cách mà vũ trụ này vận hành. Mình muốn tốt đẹp hơn, không có cách nào mình cần cố gắng hơn, làm nhiều điều tốt đẹp hơn.
6. Khi mẹ cho con tự quyết định, nghĩa là con hãy chịu trách nhiệm với chính mình
Một nguyên tắc rất quan trọng trong bộ sách Kỉ Luật Mềm mà mình chia sẻ để nuôi dưỡng tính tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho trẻ chính là “Bố mẹ cho con tự quyết định, đồng nghĩa với con hãy chịu trách nhiệm với chính quyết định của mình”.
Để hiểu thêm ngoài phạm vi bài viết này bố mẹ hãy tìm đọc bộ 3 cuốn sách này của mình nhé.
Đây là link mua sách có chữ kí tác giảNgoài ra các bạn có thể mua từ các kênh TMĐT tiki, shopee….
