Hôm trước mình nhận được tin nhắn của một bạn về tình huống bé hơn 4 tuổi. Bữa ăn bé không ngoan nên bị mẹ phạt, tuy nhiên bé không chịu chấp nhận hình phạt, đến khi mẹ quát lên bé mới ra góc đứng. Đến buổi trưa bé phản kháng không chịu ngủ trưa, cầm đàn đánh vào chăn, mẹ nhắc thì bé phụng phịu bỏ sang phòng bên cạnh khóc…”. Mẹ buồn nhất là nghe con bảo con muốn đánh mẹ.
Sự bướng bỉnh ở giai đoạn 4-6 tuổi liên quan rất nhiều đến tâm sinh lý của trẻ đó là: muốn được thể hiện cái tôi mạnh mẽ và không muốn bị bố mẹ áp đặt, ra lệnh.
Nếu bố mẹ càng ra lệnh, càng áp đặt, càng phạt thì trẻ càng bướng, càng cố tình chọc tức, phá đám khiến bố mẹ tức điên. Nên việc phạt trẻ, ra lệnh, quát mắng lại càng mất tác dụng ở giai đoạn này. Lúc này sự kiên nhẫn, bình tĩnh, đôi khi im lặng chờ đợi lại hiệu quả hơn.
Vì thế mình xin chia sẻ với bố mẹ một số gợi ý ứng xử ở độ tuổi này, mình cũng đã chia sẻ ở cuốn “Kỷ Luật Mềm trong gia đình” và đặc biệt là ở khoá học “Kỷ Luật Mềm cho 3-6 tuổi”.
1. Rất cần xây dựng các quy định và quy tắc rõ ràng
Trẻ ở độ tuổi này đã hiểu việc tuân theo quy tắc và cũng rất cần quy tắc, quy định hướng dẫn rõ ràng để trẻ làm theo, tránh tình trạng bố mẹ không nhất quán hôm nay quy định mai lại cấm, hoặc lúc thế này lúc thế kia. Hôm nay đồng ý cho ăn bánh trước bữa ăn, nhưng không thấy con ăn cơm thì mai lại cấm. Cuốn KLM trong gia đình mình đã dành hẳn 1 chương để viết về việc xây dựng các quy tắc, và những lưu ý của bố mẹ khi cùng con xây dựng và thực hành theo các quy tắc đó.
2. Khi con không tuân theo quy tắc cha mẹ nên làm gì?
Hãy đặt ra những giới hạn để biết nên mắng và không nên mắng con khi nào. Mọi người tham khảo bài này nhé.
Lắng nghe để con nói lí do của mình. Đó là bí quyết mình chia sẻ ở chương số 4 “Cách ứng xử đồng cảm và lắng nghe nhu cầu của trẻ”.
3. Đặt câu hỏi dẫn dắt vấn đề cùng con
Đây là bí quyết ứng xử vô cùng quan trọng ở độ tuổi 4-6 tuổi. Trong cuốn KLm trong gia đình mình đã chia sẻ ở chương 5 nuôi dưỡng năng lực tự suy nghĩ và tính chủ động cho trẻ. Ở độ tuổi này thay vì bố mẹ ra lệnh hay áp đặt suy nghĩ của mình, hãy đặt câu hỏi để trẻ tự nhìn nhận lại hành vi của bản thân đã đúng hay chưa, và tự mình nghĩ xem nên làm gì để cải thiện nó. Cách làm này sẽ giúp trẻ tự mình giải quyết vấn đề thay vì chỉ thụ động làm theo áp đặt của bố mẹ. Những đứa trẻ cá tính và giỏi lí lẽ thì càng không chịu nghe lời và cố tìm cách “trả đũa” lại bố mẹ, phản ứng rất mạnh.
4. Cho con được quyền lựa chọn trong giới hạn cho phép
Con muốn như thế nào?
5. Đừng quên nói thông điệp mình mong muốn gì ở con, và khen ngợi hay đưa ra những thông điệp tích cực con đã làm.
Lời khen hành vi tích cực việc trẻ làm luôn có tác dụng bố mẹ ạ.
Bố mẹ rất vui vì con đã ABC.
Bố mẹ thấy con đã rất kiên nhẫn, kiềm chế, tuân theo quy tắc… nói những điều mình mong muốn ở con.
6. Đối với tình huống kể trên mình sẽ ứng xử như thế nào
Suốt giai đoạn phản kháng 4-6 tuổi của Bon mình đã gặp rất nhiều lần việc con phá vỡ quy tắc hay con làm sai, con không chịu hợp tác theo lời khuyên của bố mẹ cũng giống như tình huống trên.
Mình không dùng bất cứ hình phạt nào với trẻ. Vì trẻ con không cần đến hình phạt đâu. Trẻ cần cha mẹ hướng dẫn để tự sửa chữa lỗi sai của mình.
Có quy định rõ ràng về bữa ăn, nếu con không tuân theo quy tắc hãy đặt câu hỏi ‘Quy định bữa ăn của mình là như nào con nhỉ? Vì sao chúng ta cần có quy định đó con biết không?
Bây giờ nếu con vi phạm con sẽ tự nghĩ ra hình phạt nào cho mình để giúp mình nhớ, hay nghĩ xem làm thế nào để lần sau mình không mắc lỗi nữa?”.
Không tránh khỏi những lúc hai mẹ con xung đột, và đến giờ đi ngủ bé cố tình “chọc tức” mẹ bằng việc phá đám không cho mẹ ngủ.
– “Đồng cảm: Mẹ biết con còn tức giận. Con có quyền hậm hực hay không hài lòng với mẹ. Con hãy nói ra con đang cảm thấy như nào. Con muốn gì lúc này nào?”.
– Nhắc lại quy tắc: Nhưng nếu mình làm việc gì ảnh hướng đến người khác, ở đây là giấc ngủ của mẹ và cả nhà thì không được phép, vì mình đã có quy tắc là dù tức giận cũng không được đánh, làm phiền người khác rồi đúng không con.
– Lắng nghe điều trẻ muốn nói để cùng nhau giải quyết mâu thuẫn. Nếu mình sai ở đâu và con chỉ ra lỗi sai của mình thì hãy chân thành xin lỗi con luôn.
Mình thường hay nói với con là “Cả bố mẹ và con đều không ai hoàn hảo. Chúng ta có lúc làm sai, lúc tức giận. Nhưng luôn nhớ là thẳng thắn nói ra cảm xúc của mình, nói ra nhu cầu của bản thân, và đừng làm gì tổn thương đến người khác”.
Mình đã luôn đặt câu hỏi với con, kể cả lúc nóng giận trót quên thì lại phải định thần, nhớ lại nguyên tắc đặt câu hỏi “Con hãy nói cho mẹ biết con muốn gì lúc này nào. Con đang cảm thấy như nào. Mẹ đang lắng nghe con đây” để lấy lại mạch dẫn dắt vấn đề.
Dần dần con đã lớn lên và tự chủ trong suy nghĩ của mình, tự sửa đổi hành vi chưa tốt và mẹ cũng đỡ phải la mắng hơn.
– Có quy tắc rõ ràng.
– Lắng nghe lời con nói, đồng cảm với con,
– Đặt câu hỏi với con
Cũng chính là chương 2-3-4-5 mình đã chia sẻ ở cuốn “Kỷ Luật Mềm trong gia đình” bố mẹ hãy cùng mở ra đọc lại nhé.
