1. Những hành vi bướng bỉnh của con chỉ xuất hiện theo từng giai đoạn chứ không phải là kéo dài mãi mãi. Sự phản kháng không chịu làm theo việc nào đó dù trước đó đã là một thói quen con đã duy trì, chỉ chứng tỏ nhận thức của con đã thay đổi, con đã trưởng thành và cần ba mẹ thay đổi lại cách ứng xử với con mà thôi.

Những gì đứa trẻ phản kháng chỉ là cách để trẻ thử thách bố mẹ, thử thách tình yêu, thử thách sự kiên nhẫn, thử thách sự bao dung, thử thách sự tinh tế, sự kiên định nhất quán hay không. Con cái luôn học hỏi từ chính hành vi của ba mẹ hàng ngày. Nếu ba mẹ không giữ đúng quy tắc, không giữ lời hứa thì con cũng không chịu nghe theo.

2. Mùa xuân thì cây phải thay lá thôi

Một tựa đề chẳng liên quan lắm đến chuyện nuôi dạy con cái mọi người nhỉ. Dịp tháng 2 khi mới về VN, nhà mình được cô chú chủ nhà tặng cho một chậu hoa hồng tiểu muội. Mình chăm chỉ tưới nước mỗi ngày. Và sau những đợt mưa xuân, cây ra rất nhiều chồi non. Nhưng chẳng hiểu sao đến giữa tháng 4, tư nhiên lá cứ héo vàng rồi rụng xuống chỉ còn trơ trụi cành, tưởng chừng như cây sắp chết đi vậy. Rồi mình chợt nhận ra là mình chưa cắt tỉa bớt cành cũ cho những chồi non nảy mầm.

Thế là mình cắt hết những cành nhỏ, chỉ để lại những cành to để chung đâm chồi, cộng thêm một chút đất lấy ở công viên về. Thật kỳ diệu, khi sau đó mấy ngày những chồi non bắt đầu nhú, và 2 tuần sau là những chồi non đã mọc dài phủ kín những cành cũ già trơ trụi, đem đến cho cây hồng một sức sống mới, mơn mởn và tràn trề sắc xuân.

3. Cành có thể tỉa, nhưng thân chính thì đứng cắt đi

Khi ấy mình nhận ra Bon bước sang 3 tuổi. Uh 3 tuổi rồi đấy. Con cần cách ứng xử khác với 2 tuổi mẹ ạ.

Mình hiểu ra mình cần linh động hơn trong các tình huống vì giờ con biết cãi, biết nói ra chính kiến nên rất cần ba mẹ lắng nghe.

Vì thế có những việc mình vẫn duy trì thói quen ứng xử với con trong giai đoạn này như mình đã chia sẻ trong các bài note trước kia. Chỉ là tùy từng trường hợp có khi không hiệu quả thì dùng chiêu mặc kệ nó để bản thân bớt stress.

– Thừa nhận cảm xúc, mong muốn của con: “À, bây giờ con chưa muốn đi tắm đúng không”. Vậy con muốn làm gì.

– Trực quan hóa những quy định: À con muốn xem Shimajiro nữa à. Uh, thế mẹ cho con xem thêm 5p nhé. Khi chuông kêu thì con hứa sẽ tắt nhé, sau đó đi tắm. Nếu con không giữ lời hứa thì lần sau mẹ không đồng ý cho con xem đâu…Mình luôn đưa ra các điều kiện và trực quan hóa mọi quy định như bấm đồng hồ, mẹ tắm xong thì con tắm, con không ăn cơm thì sẽ không ăn bánh đâu…và rất giữ đúng quy tắc mình đã đề ra. Chính vì thế Bon cũng học được cách giữ lời hứa. Vì cu cậu biết nếu mẹ không nói đùa bao giờ.

4. Kiên nhẫn chờ con thay đổi và luôn khen ngợi khi con là được. Để rèn một thói quen nào cho trẻ cũng vậy, điều cần nhất là sự kiên nhẫn và chờ đợi đến khi còn làm được. Những gì liên quan đến thói quen hàng ngày thì là việc trẻ làm hàng ngày, nên không cần phải vội vã giục giã, chỉ cần kiên nhẫn follow là sẽ thành thói quen.

Hồi Bon mới về VN, đi đâu cũng bị hỏi đã chào ông chưa, chào bà chưa, chào cô chưa…Mình cũng bị nói phải dạy con chào hỏi chứ. Mình biết với 1 đứa trẻ gần 3 tuổi việc chào hỏi cũng cần phải từ từ. Mình luôn làm mẫu còn chào ông Dũng ạ, con chào cô ạ…để con tập nói theo. Chỉ sau 1 tháng rưỡi con đã chủ động chào cô Thủy con gặp ở sảnh mỗi ngày tuy còn lí nhí. Lúc ấy mẹ khích lệ “Ôi mẹ vui quá. Hôm nay con chào đc rồi. Mai mình sẽ nói to hơn nữa nhé”. Bây giờ thì chào ông bảo vệ, chào các cô rất to.

Rồi Bon rất hay hét khi có người lạ nhìn cu cậu. Chẳng là trông Bon hơi giống “giai Nhật” nên các bà cứ hỏi. Mỗi lần con hét mình đều bình tĩnh nói cho con hiểu “Ai cũng quý con nên mọi người mới khen con mà. Mình đừng hét nhé. con hét lên mọi người đều đau tai lắm, mà lại không vui nữa”. Thế rồi có lần Bon không hét nữa, mẹ khen ngợi cu cậu tự bảo “mẹ ơi con không hét nữa rồi đấy”.

Thói xấu nào cũng sẽ được sửa đổi nếu như trẻ hiểu được mẹ thấu hiểu điều trẻ làm, và chỉ cho trẻ không nên làm thế và vì sao, vì nó sẽ ảnh hưởng xấu đến mọi người xung quanh ra sao.

Ngay cả những thói quen như không lấy tay quẹt ngang miệng mà phải dùng khăn lau, ho phải che miệng, nói cảm ơn mẹ…tuy lúc quên lúc nhớ nhưng còn đều rất chủ động làm khi nhớ ra.

5. Học cách lắng nghe:

Điều này ai cũng biết nhưng làm được thì cực khó ha. Nếu như 2 tuổi ba mẹ có thể thuyết phục để con chịu nghe, có khi thay đổi môi trường, đánh trống lảng sang chuyện khác thì có thể ok. Nhưng 3 tuổi trình “lí luận” cao hơn, cũng là lúc con rất cần ba mẹ lắng nghe con nói lí do của mình. Mình vẫn nhớ như in lúc Bon tròn 3 tuổi, cu cậu rất hay nói “Mẹ không nghe con nói à. Mẹ phải nghe con chứ”, rất khác khi 2 tuổi. Khi nhận ra cần phải nghe con nói lí do, cũng như để cho con được nói lí do, mình thấy giảm stress đi rất nhiều vì đã cók hoảng thời gian cho “máu không xông lên não nữa”. Vì thế bí quyết rất quan trọng của mình lúc này chính là lắng nghe. Nuôi con chính là nghệ thuật có thể lắng nghe điều con muốn nói.

6. Dù cả thế giới có quay lưng với con thì vẫn luôn có mẹ ở bên. Bởi mọi đứa trẻ đều may mắn có một người mẹ.

Khi Bon tròn 3 tuổi cu cậu vẫn không chịu ngồi bồn vệ sinh để đi ị. Mình cũng bị áp lưc từ người thân rằng sao con 3 tuổi rồi mà không chịu luyện cho con ngồi đi ị, lại đứng ị ra quần. Mình chỉ im lặng, vì mình đã rèn cho Bon từ hồi 2 tuổi 7 tháng lúc bỏ bỉm. Nhưng Bon bị táo bón nên ban đầu con ngồi ị đau quá, từ đấy con sợ nhất quyết không chịu ngồi nữa. Mình hiểu nỗi sợ của Bon và kiên nhẫn chờ đợi và cùng con vượt qua nỗi sợ này. Có hôm mình bực mình liền quát con sao lớn rồi không chịu ngồi bồn. Con khóc lóc bảo nhưng con sợ đau, khiến mình thấy ân hận lắm.

Mình cố cải thiện thực đơn để con ăn nhiều rau hơn, dễ đi ị hơn. Sau đó con đi dễ dàng hơn rồi, mình rủ con hôm nay minh thử ngồi bồn vệ sinh đi. Ban đầu con nhất quyết từ chối. Sau 1-2 lần thì thử ngồi rồi ôm chặt mẹ. Hôm ấy con nhìn thấy mình đã ngồi bồn đi ị được mà không đau, mình vỗ tay khen ngợi và ôm con vào lòng “Mẹ tự hào về Bon lắm, mẹ vui lắm. Con làm được rồi này”. Từ sau hôm đó chuyện đi ị dễ như mọi đứa trẻ khác. Quá trình ấy mất 4 tháng. Có thể câu chuyện đi ị này thật phản cảm với ai đó đang đọc đến đây. Nhưng với mình và Bon, đó là những sự cố gắng cùng nhau tuy nhỏ nhưng thật ý nghĩa. Là cách mình bảo vệ Bon khỏi những chê bai của mọi người.

7. Nhờ sự hỗ trợ từ những người xung quanh:

Cơn nóng giận của chúng ta thường thì một nửa sẽ đến từ chính bản thân chúng ta. Những mệt mỏi với công việc, mối quan hệ làm ăn, nên khi về nhà khi đứa con không làm theo những gì mình muốn là mình sẵn sàng xả vô nó, nhiều khi chỉ là giận cá chém thớt chứ chưa chắc đứa trẻ đã có lỗi gì nếu như mình bình tĩnh thừa nhận cảm xúc của con.

Trong những giai đoạn mình bị stress với công việc, mình biết nếu ở bên Bon mình sẽ cáu gắt và không thể bình tĩnh được. Vì thế mình gửi Bon về quê chơi với ông bà khoảng 1 tuần, khi mình bình tĩnh lại, mình sẽ đón Bon lên. Hoặc có khi mình nhớ bà nội, bà ngoại lên ở vài ngày. Khi về VN mình cảm nhận rõ hơn sự vất vả của phụ nữ VN trong chuyện nuôi dạy con cái và chăm sóc gia đình.

Với những gia đình không có giúp việc hay ông bà ở bên cạnh thì việc người mẹ phải đi làm từ sáng sớm đến tối muộn mới về đón con sẽ vô cùng vất vả.

Nếu như ở Nhật phụ nữ chăm con nhỏ có thể đi làm muộn, về sớm và hưởng lương ít đi thì ở VN không có chế độ này. Vì thế mình nghĩ điều quan trọng nhất là người mẹ phải tìm thấy sự thoải mái trong chuyện nuôi dạy con, thì mới khiến việc nuôi dạy là một công việc hạnh phúc. Nhờ ông bà, giúp việc full time hay theo giờ khi mình khó khăn cũng là một cách. Thường thì sau 1 tuần gửi Bon về quê, cu cậu khỏe hơn, chạy nhảy nhiều hơn và cũng yêu mẹ nhiều hơn, chịu thấu hiểu mẹ hơn, và mẹ cũng thấu hiểu con hơn.

Nhưng mình nghĩ ko nên dựa dẫm quá nhiều, việc áp đặt cách giáo dục con ra sao, chơi với con vẫn là việc mà ba mẹ phải làm, còn ông bà hay giúp việc chỉ là sự hỗ trợ mình lúc khó khăn mà thôi.

8. Hãy dành những khoảng thời gian chất lượng cho con ở bên ngoài:

Khi về VN hai mẹ con mình ít hẳn các cơ hội đi dạo bộ từ trường về nhà như hồi bên Nhật. Vì thế khi có thời gian mình dẫn Bon đi bộ theo mẹ trên từng cây số với chiếc xe đạp thăng bằng. Hai mẹ con đi bộ từ nhà đến trường vào ngày mẹ được nghỉ. Cuối tuần hay ngày về sớm là đi mấy vòng công viên Cầu Giấy. Dịp mình nghỉ nhiều ngày hơn thay vì làm tối ngày như trước, mình dẫn Bon đi chơi nhiều hơn đã thay đổi con rất nhiều.

Mình tin rằng nếu một ngày nào đó trong tuần, mẹ tự nhiên về sớm đón con và cho con ra công viên chơi thì đó sẽ là một món quà tặng tuyệt vời mà mọi đứa trẻ đều mong muốn đấy. Nếu mẹ nào không có thời gian thì có thể hãy dành 1 tháng 1 lần thôi cũng đã rất tuyệt rồi.

9. Mắng phải có lí do chính đáng:

Ba mẹ sẽ luôn biết được câu trả lời rằng mọi đứa con đều yêu bố mẹ của chúng. Nhưng mọi đứa trẻ chưa chắc đã hiểu được rằng liệu ba mẹ có yêu chúng hay không. Những trải nghiệm với cuộc đời của chúng quá ít so với chúng ta mà. Mình nhớ có lần mình mắng Bon chuyện con không chịu đánh răng. Lúc đi ngủ Bon ôm mẹ rồi hỏi “Mẹ có yêu con không?”, Vì sao mẹ lại mắng con. Mẹ mắng con con buồn lắm. Con buồn ở đây này”. Nói rồi cu cậu chỉ vô ngực.

Mình thường xuyên ôm và nói yêu Bon như bao bà mẹ khác, Bon cảm nhận rất rõ việc mẹ yêu cậu như nào. Nhưng việc mẹ mắng, mẹ không chiều theo ý muốn đôi khi có thể khiến trẻ sẽ sợ hãi cho rằng ba mẹ không yêu chúng. Vì thế mình luôn nói cho con hiểu lí do vì sao mẹ đã nổi giận, vì sao mẹ lại mắng con đẻ con hiểu lí do. Mình cũng không bao giờ dùng các câu như “nếu con không làm ABC thì mẹ không yêu nữa”. Nhất là thường xuyên xin lỗi khi mình làm gì đó sai, nên Bon rất “chính nghĩa” kiểu “mẹ đã làm sai rồi, mẹ đã xin lỗi con chưa”, vâng “con tha thứ cho mẹ rồi”…

10. Dùng ngôn ngữ tích cực:

-Ôi hôm nay con đánh răng có khác, hàm răng trắng bóng, sáng loáng luôn này. Bon dạy mẹ đánh răng như nào với.-Mẹ phải đánh như này này….

-Bon ơi hôm nay Bon gội đầu và kì cọ cho mẹ nhé (lúc rủ đi tắm)

-Ôi hôm nay con tự lấy quần áo mặc này. Con làm như nào con chỉ cho mẹ với

-Ôi hôm nay con để giày đúng chỗ thế.

-Bon ơi thùng nào đựng ô tô to, thùng nào đựng Tomica nhỉ…

-Bon ơi nếu con không dọn đồ chơi thì đồ chơi buồn lắm, nó bảo Bon ơi trả tớ về nhà đi, tớ buồn ngủ lắm rồi

-Bon ơi trước khi con lấy đồ chơi khác con hai mẹ con mình cùng dọn đống đồ chơi này vào đi. Vì sao phải dọn hả mẹ?- Nếu không dọn mình sẽ bị lẫn lộn đồ chơi, mà các bạn ô tô không thích bị như vậy đâu. Trả các bạn ấy về bãi đỗ xe thôi. Thế là cu cậu ngồi tỉ mỉ xếp ô tô lại bãi đỗ xe.

Mình thường không đưa ra lời đe dọa là không cho con chơi nữa, mà sẽ đưa ra các kết quả về cảm xúc của đồ chơi để trẻ cũng học được các bài học về trách nhiệm với việc làm đó.

11. Mỗi đứa trẻ là một thế giới khác nhau và chỉ có người mẹ ấy mới đủ tình yêu và sự thấu hiểu để nắm bắt thế giới ấy. Đó là lí do vì sao mình viết những điều này để chia sẻ với mọi người về thế giới của mình và Bon, như là một sự đồng cảm với những ai đang làm mẹ.

Mình thường xuyên đọc lại những gì mình viết để thực hành lại những điều này, và để nhắc nhở hãy lắng nghe con nhiều hơn.