Thi thoảng có một vài bộ phim thường hay miêu tả nhân vật nam chính là các anh chàng có xuất thân rất hoàn cảnh như bị cha mẹ bỏ rơi, tuổi thiếu niên sống cuộc đời lang bạt kì hồ, bụi đời để trường đời rèn giũa. Ấy thế nhưng khi trưởng thành các chàng trai toàn toát lên phong thái ứng xử tinh tế, lịch thiệp, rồi làm xiêu lòng bao nhiêu thiếu nữ.
Thú thực mình thấy cứ có cái gì đó sai sai, ít nhất là trong đời thực mình chưa gặp ai như thế bao giờ. Vì mình tin rằng sự tinh tế, nhất là trong cách ứng xử phải là thứ bạn cần được tôi rèn từ những năm tháng ấu thơ (tốt nhất là dưới 10 tuổi) thì lớn lên chúng mới trở thành văn hoá ứng xử trong con người của bạn được. Cả tuổi thơ bạn không được dạy những quy tắc ứng xử lễ phép, lịch sự, chu đáo thì thật khó để khi lớn lên bạn trở thành một con người ứng xử tinh tế. Chỉ khi bạn được tắm lại trong môi trường có lối ứng xử văn minh may ra bạn mới học được điều ấy từ đầu. Thực ra đây là câu chuyện của chính mình và có khi cũng là của nhất nhiều người khác nữa. Mình may mắn vì hơn 11 năm ở Nhật, để có thể nhìn và học hỏi được rất nhiều những quy tắc ứng xử văn minh của họ.
1.Bạn thấy hành động vứt dép lung tung rồi bước vào nhà so với hành động xếp dép gọn gàng trước cửa rồi mới bước vào cái nào đẹp hơn.
2.Bạn thấy việc bồn rửa mặt mà cho cả quần áo đi tè đi ị của trẻ vào rửa chung có quá là bừa bãi, thế nhưng rất nhiều người chả để ý đến điều ấy.
3.Bạn có thấy việc vô tư đứng lục tung đống quần áo trong túi để tìm đồ trước mặt bao nhiêu người khác đang ngồi chờ ở bàn ăn, trong một chuyến đi chơi tập thể, có phải là hành động nên làm?
4.Bạn có thấy việc bạ đâu vứt rác đấy, bạ đâu khạc đấy, bạ đâu tè đấy, bạn đâu ngồi bệt đấy có phải là hành động nên làm?
5.Bạn thấy việc rửa tay xong rồi vẩy tay khiến nước bắn tung toé ra sàn với việc vẩy tay gọn gàng trong bồn rửa rồi rút khăn tay để lau cái nào đẹp hơn.
Và còn rất rất nhiều những hành vi nhỏ hàng ngày mà chúng ta vẫn hay vô tư bạ đâu làm đấy, chính từ thói quen tuỳ tiện.
Mình không hề có ý phê phán hay chê bai gì cả, mà chỉ là vì chưa có ai chỉ cho chúng ta phải hành xử như thế nào để khiến cách ứng xử của chúng ta trở nên tinh tế hơn mà thôi. Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của mình trong việc nuôi dạy Bon ở giai đoạn trước 6 tuổi chính là rèn cho con cách ứng xử đúng quy tắc ở nơi công cộng, và thói quen tự lập trong gia đình. Trong bài viết này mình xin được chia sẻ với các bố mẹ một vài quy tắc ứng xử mà cha mẹ rất nên dạy cho con khi còn nhỏ.
1.Nguyên tắc ứng xử khi đưa ra các quy tắc với trẻ là điều cực kỳ quan trọng nếu cha mẹ muốn thành công thì không được quên những nguyên tắc sau nhé:
– Đưa ra thông điệp ngắn gọn “Con không động vào chai lọ này nhé”
– Đưa ra lí do vì sao “Vì sẽ dễ bị đổ”
– Luôn nói trước cho trẻ những quy tắc, quy định về nơi mình sẽ đến “Con nhớ nhé. Hôm nay mình sẽ không mua ABC đâu. Con nhớ khi vào siêu thị mình không được tự ý sờ vào đồ trong siêu thị”
– Sử dụng từ ngữ khẳng định để phủ định “Bố con muốn mua bim bim”. “Uh bim bim ngon nhỉ. Nhưng hôm nay mình không mua con ạ.”
– Hãy nói bằng ngữ điệu bình thường, không cần quát, nổi nong hay lên gân, nhưng cần kiên trì lặp đi lặp lại. Cách làm này mình thực hiện vô cùng hiệu quả rất nhiều lần với Bon, kiên trì thừa nhận điều con muốn và kiên trì đưa ra thông điệp của mẹ với giọng rất bình thường, đến một lúc con chán thì con không đòi nữa. Sau đó mình khen ngợi con “Bon chan rất giỏi kiềm chế”. Điều này đặc biệt đúng ở giai đoạn 3-4 tuổi của trẻ.
– Khi trẻ làm đúng hãy khen ngợi bằng cách miêu tả lại hành động trẻ làm “Con biết chờ đèn xanh để qua đường rồi đấy”, “Con không sờ vào đồ của siêu thị trong buổi hôm nay rồi này”….
– Đặt các câu hỏi để trẻ suy nghĩ “Theo con vì sao mình không được sờ vào đồ tươi ở siêu thị?”, “Vì sao ở bệnh viện mình không được làm ồn”…
2.Chúng ta hãy cùng đi vào các quy tắc nhé:
2.1 Quy tắc trong ăn uống
Bữa ăn thì phải ngồi ngay ngắn trên bàn ăn. Không nghịch đồ ăn, không vừa ăn vừa chơi. Hãy biết mời mọi người ăn. Không được dùng đũa hay thìa chọc chọc vào đĩa thức ăn chung. Dùng hai tay để bưng bát. Nếu con đứng lên tức là bữa ăn sẽ kết thúc. Bữa ăn chỉ nên gói gọn trong khoảng 30 phút. Bố mẹ tuyệt đối không nên bế trẻ đi rong hay cho xem tivi Ipad để dụ ăn. Không để thừa thức ăn.
Tầm 3 tuổi trở đi, bố mẹ hãy dụ con cùng tham gia vào khâu chuẩn bị đồ ăn để con có thêm hứng thú. Ví dụ cho con tập gắp rau ra đĩa, trang trí cà chua trên đĩa salad, hay là chuẩn bị bát, đũa cho cả nhà…
2.2 Quy tắc đi vệ sinh
Không được đứng hai chân lên bồn vệ sinh. Khi đi vệ sinh (với con trai phải bật nắp bệ ngồi) và đậy nắp bồn lại rồi xả nước. Vì nếu không đậy nắp mà xả nước thì vi khuẩn sẽ theo dòng nước xả lan ra cả bên ngoài còn nguy hiểm hơn.
Đi vệ sinh xong phải rửa tay thật sạch bằng xà bông và lau vào khăn lau tay.
Với các bạn nhỏ tầm 4 tuổi trở lên hãy tập kỹ năng tự chùi sau khi đi nặng. Con gái học cách thấm bằng giấy sau khi đi tiểu. Nhưng rất nên chú ý giấy vệ sinh có thực sự an toàn hay không đã nhé. Cá nhân mình thì không dùng giấy vệ sinh để thấm khi đi ở nhà vệ sinh công cộng vì sợ giấy vệ sinh ấy không an toàn.
Khi đi chơi bên ngoài thì nên có khăn tay để lau tay khi đi vệ sinh xong, vì nhiều nhà vệ sinh không có máy sấy khô tay.
2.3 Quy tắc đi chơi nơi công cộng như công viên, rạp chiếu phim, bảo tàng….
Phải xếp hàng để chờ đến lượt. Không cho dép hay đứng cả dép lên ghế đá trong công viên hay ghế ngồi nơi công cộng. Không chen lấn để dẫm đạp hay xô vào người khác. Nếu trót xô vào người khác thì hãy xin lỗi dù mình đúng hay sai. Không ngắt cành, bẻ cành, bẻ hoa, giẫm lên hoa cỏ. Không vứt rác nơi công cộng.
Khi chơi ở công viên hãy tuân theo quy định giới hạn tuổi tác với một số trò chơi, vì có nhiều đồ chơi chỉ dành cho trẻ dưới 6 tuổi nhưng mình thấy nhiều học sinh tiểu học, thậm chí cấp hai vẫn vô tư leo trèo lên chơi.
Không đứng trước cầu trượt vì người khác trượt sẽ ngã vào mình. Không đi vòng trước mặt hay sau lưng xích đu, hãy đứng bên cạnh xích đu.
Không ném cát vào mặt bạn. Khi muốn chơi hãy hỏi bạn mượn rồi mới chơi.
2.4 Quy tắc khi tham gia giao thông
Từ tầm 2 tuổi trẻ đã rất cần được dạy những kỹ năng này. Đèn xanh thì sang đường, đèn vàng và đèn đỏ phải dừng lại. Khi đi ra đường phải tuyệt đối nắm tay mẹ, và đi sát vào lề đường. Hãy băng qua đường ở những chỗ có vạch kẻ dành cho người đi bộ. Khi sang đường ở chỗ không có đèn giao thông thì phải nhìn trái nhìn phải xem có xe không rồi mới băng qua, và khi băng qua phải giơ cao một tay để xin đường.
Khi đi trên xe điện hay xe bus thì không được nói to, nhảy thình thình gây ồn ào. Không nên ăn uống khi ở trên xe bus và xe điện.
2.5 Quy tắc dọn dẹp và cất đồ
Đồ chơi dùng xong hãy trả đồ về nhà. Đây là thói quen nên được rèn từ 2 tuổi. Ban đầu bố mẹ hãy làm trước và rủ con tham gia cùng “Bon ơi cho miếng block này vào đây cho mẹ. Đây là nhà của ô tô này, mình đưa ô tô về nhà nào”.
Đồ nào dùng xong phải trả lại vị trí cũ ví dụ như kéo, băng dính cắt xong phải để lại chỗ cũ. Bút hay keo dán tháo nắp ra phải đóng ngay nắp lại và cất vào đúng chỗ quy định. Bút màu dùng xong thì phải cho lại vào hộp.
Giày dép cởi ra phải được xếp ngay ngắn.
Khi bóc kẹo bánh, hoa quả thì hãy vứt rác vào thúng rác ngay
Với Bon từ hồi 3 tuổi rưỡi, khi về đến nhà mình đều dạy Bon phải làm các bước đó là cởi và cất giày đúng vị trí quy định. Mở balo lấy túi bẩn đựng đồ để cho đồ bẩn vào máy giặt, sau đó treo ba lo và túi vào đúng chỗ quy định. Rồi rửa tay sau đó mới chơi. Thi thoảng cu cậu cáu ầm với mẹ “Sao con phải làm lắm việc thế hả mẹ”, nhưng mình nghĩ nếu không dạy con phải tuân theo trình tự từ bây giờ mà cứ chạy đi dọn đồ cho con, thì sau vài tuổi nữa sẽ khó khăn hơn nhiều trong việc uốn nắn con. Nhưng khi ấy, mình thường khích lệ “Ôi hôm nay Bon làm mọi việc chỉn chu, mẹ thấy nhà ngăn nắp hẳn lên. Con thấy balo và túi được cất gọn gàng, nhà sạch hơn có thích không nào”.
2.6 Quy tắc giữ gìn sách và đồ đạc
Không được xé sách, vẽ bậy lên sách. Không ném đồ, đập đồ hay quẳng đồ đi. Càng không được dùng chân để di đồ trên sàn vì đồ đạc phục vụ đem lại niềm vui cho chúng ta nên chúng ta phải biết trân trọng đồ. Bố mẹ cũng không nên quẳng đồ vì như thế trẻ sẽ học theo.
Hãy học cách trao đồ một cách trân trọng nhất ví dụ như trao kéo, trao sách cho người khác thì phải xoay lại theo chiều mà người nhận dễ nhận nhất, chứ đừng chĩa mũi kéo vào họ, quay cuốn sách ngược chiều họ. Từ 4 tuổi hãy dạy trẻ cách cất sách lên giá sách sau khi lấy xong.
2.7 Quy tắc thay quần áo
Từ tầm 2 tuổi cha mẹ hãy rèn cho con thói quen tự cởi quần, mặc quần. Sau đó là đến tự mặc áo và cởi áo. Mỗi giai đoạn bố mẹ hãy hỗ trợ con các bước để con có thể tự làm. Nuôi dưỡng cảm giác tự mình làm được là điều rất quan trọng ở giai đoạn này, để nuôi dưỡng động lực cố gắng. Ví dụ như khi đi tất (2 tuổi), dạy trẻ cách để nhận ra chỗ nào là gót chân. Khi mặc áo khoác hãy lắp khoá giữ cho trẻ để trẻ tự kéo lên. Khi mặc quần hãy chuẩn bị một cái ghế con để trẻ ngồi lên ghế nhỏ và mặc quần dễ dàng hơn. Hãy cho trẻ biết ngăn đựng quần áo của mình.
Tầm 3 tuổi trở đi hãy để trẻ tự chọn quần áo để thay sau khi tắm.
Từ 4 tuổi dạy trẻ tự bỏ quần áo vào máy giặt sau khi tắm xong. Quy định này mình đã dạy Bon từ tầm 3 tuổi rưỡi và đến giờ vẫn có lúc con quên, vì thế việc rèn kỹ năng này là cả một hành trình kiên trì và bền bỉ nên bố mẹ đừng sốt sắng nếu như con không tự mình nhớ và làm.
2.8 Quy tắc ngủ sớm-dậy sớm
Ngủ sớm và dậy sớm là điều vô cùng quan trọng với trẻ để có một tinh thần sảng khoái vào ngày mới. Hôm nào mà Bon ngủ muộn là y như rằng hôm sau dậy cáu kỉnh. Thời gian ngủ đủ giấc đối với trẻ tầm 0-1 tuổi là 14 tiếng, 1-3 tuổi là 12-13 tiếng, 3-6 tuổi là 11-12 tiếng, và với 6-12 tuổi là 8-10 tiếng. Muốn trẻ đi ngủ sớm thì tốt nhất là nên dụ tre vào giấc ngủ bằng việc đọc ehon mỗi tối. Tạo không gian tối (tắt điện) để dụ trẻ vào giấc ngủ. Mình sẽ chia sẻ kỹ hơn về việc này bằng một bài viết khác nhé.
2.9 Quy tắc đi thang máy, thang cuốn
Khi đi thang máy: hãy chờ người ở trong thang máy đi ra hết rồi người ở bên ngoài mới đi vào. Nếu đứng cạnh chỗ bấm thang máy thì hãy chủ động bấm nút giữ cửa và đóng cửa cho mọi người. Không nhảy trong thang máy.
Đi thang cuốn: Không chạy trên thang cuốn. Hãy đứng nhìn về phía trước, dù ở đằng sau có âm thanh thu hút chú ý đi chăng nữa không nên đứng quay mặt lại để nhìn. Hãy bám thật chặt tay vào thành thang cuốn, nhưng không dựa người vào thang cuốn. Càng không được trèo lên thành thang cuốn và trượt xuống.
2.10 Quy tắc ở bệnh viện
Không được nói to vì bệnh nhân trong bệnh viện rất cần được yên tĩnh nghỉ ngơi. Không chạy trong bệnh viện vì có thể xô vào y tá, hay người bệnh. Không tự ý đi vào các phòng bệnh mà không có sự đồng ý của người lớn.
2.11 Quy tắc đi ăn ở nhà hàng
Không được nói to, nhảy trên ghế, trèo lên bàn, vì nhà hàng là nơi để ăn uống, chứ không phải là công viên.
Không được chạy trong nhà hàng, vì có thể xô vào nhân viên đang bưng bê món ăn. Nếu món ăn nóng mình sẽ bị bỏng, nếu là cốc thuỷ tinh hay dao thì rất có thể mình sẽ bị thương.
2.12 Quy tắc bảo vệ môi trường
Không xả rác ra đường mà hãy cầm lại để gặp thùng rác thì bỏ vào. Hôm trước mình đi chơi, khi dừng chân ăn ở một nàh hàng nổi, mình thấy có hai em nhỏ liên tục cầm giấy bóng, vỏ bánh thả xuống biển. Mình hiểu là các em ấy rất tò mò và hiếu kỳ bởi vì gió thổi khiến cho chiếc giấy bóng kia bay ngược lại, và giấy bóng nổi trên mặt nước, đó thực sự là một trải nghiệm thú vị.
Thế nhưng bố mẹ ở đấy lại chẳng dạy cho trẻ biết cái nào được phép và không được phép. Ví dụ như tình huống ấy là không được. Bởi vì dù trò chơi ấy thú vị, vì đứa trẻ chưa được trải nghiệm với gió, với hiện tượng nổi trên mặt nước thì cũng có rất nhiều dịp để cho trẻ trải nghiệm. Còn việc vứt rác xuống biển là hành động gây ô nhiễm môi trường mà rất cần dạy cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ.
Khi đi ra biển, ra sông, lên núi,…vốn là những nơi công cộng chẳng ai bắt mình phải làm như thế. Nhưng nếu biết trân trọng thiên nhiên, yêu môi trường, biết suy nghĩ cho thế hệ sau thì ai cũng hiểu phải gìn giữ nó là điều vô cùng cần thiết.
2.13 Những quy tắc ứng xử trong giao tiếp với bạn bè và mọi người
Hãy biết chờ đến lượt để chơi. Hỏi mượn rồi mới được lấy đồ của bạn. Biết nói cảm ơn khi bạn cho mình mượn hoặc khi bạn giúp đỡ mình. Khi làm sai hãy xin lỗi bạn. Không được dùng ngôn ngữ tục tĩu, không hay để nói bạn. Không được chê bai, cười đùa khuyết điểm và tật xấu của bạn hay khi bạn không làm được.
Hi vọng những chia sẻ này sẽ giúp ích cho mọi người. Có những điều mình làm tốt với Bon, nhưng cũng có những điều cả hai mẹ con đều đang cố gắng. Nhưng mình nhận thấy thói quen nói cho con biết các quy tắc trước nơi con đến sẽ giúp giảm bớt đi rất nhiều tình huống khó xử của bố mẹ. Hành trình để đến khi con tự mình làm được còn rất lâu, rất cần sự đồng hành, kiên trì và bền bỉ của cha mẹ nữa.
