Giáo dục giới tính cho trẻ và những điều ba mẹ cần lưu ý

Giáo dục giới tính luôn là vấn đề nhạy cảm và khó nói đối với những gia đình người Việt. Tuy nhiên, đã đến lúc bạn phải đối mặt với vấn đề này để có thể sẵn sàng chỉ dạy con những điều quan trọng nhất.

1. Giáo dục giới tính nên bắt đầu từ mấy tuổi ?

Nói đến giáo dục giới tính có thể nhiều người lớn sẽ nghĩ đến việc dạy trẻ những kiến thức liên quan đến chuyện giới tính của giới mình, chuyện sinh sản, và bảo vệ bản thân để chống bị xâm hại tình dục. Thế nhưng, trong một bài viết chia sẻ về chủ đề giới tính, nguyên giáo sư Đại học Giáo dục Kyoto – ông Sekiguchi Hisashi – đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc phải dạy trẻ về ý thức “trân trọng bản thân mình”. Và trẻ cần được dạy điều này ngay trong giai đoạn từ 0 – 1 tuổi.

Khi em bé sinh ra đời, điều đầu tiên bố mẹ và người chăm sóc cần trao cho em chính là ý thức về bản ngã. Thông qua sự kết nối và giao tiếp hằng ngày, trẻ phải cảm nhận được rằng sự tồn tại của mình là điều rất quan trọng, để từ đó sẽ giúp trẻ có ý rằng “mình không được để ai đó làm tổn thương đến bản thân mình”. Và từ đó trẻ cũng học được rằng “mình cũng không được phép làm tổn hại đến ai”. Cảm xúc về tính tự tôn và bản ngã ấy đã được bố mẹ gieo mầm thông qua những việc chăm sóc trẻ hàng ngày như ôm ấp, cưng nựng, mát-xa, cho bú hay thay bỉm,…

Rồi khi trẻ bắt đầu biết nói, cha mẹ chịu khó lắng nghe sẽ giúp trẻ cảm nhận được bố mẹ đang “tôn trọng” mình và “mình có thể tin tưởng, tâm sự bất cứ chuyện gì với bố mẹ”. Mối quan hệ tin tưởng ấy chính là suối nguồn để giúp trẻ cảm thất an tâm, sẵn sàng chia sẻ bất cứ điều gì với cha mẹ. Độ tuổi tiếp theo sẽ là những chỉ dẫn về giới hạn cho phép, nhận thức về vùng an toàn và các cách bảo vệ.

2. Lưu ý điều gì khi giáo dục giới tính cho trẻ ở giai đoạn 2 – 3 tuổi?

Dạy cho trẻ về “Vùng riêng tư”

Khi trẻ bắt đầu tò mò, hoặc sờ chạm vùng kín của mình, chính là thời điểm bố mẹ hãy dạy con về những vùng quan trọng của cơ thể. Cụ thể, “Vùng riêng tư” không được cho người khác chạm vào sẽ gồm: là vùng che kín khi mặc áo tắm đối với bé gái, và vùng mặc quần bỉm đối với bé trai. Với trẻ từ 3 tuổi, người cùng giới tính với trẻ nên dạy trẻ cách vệ sinh vùng kín của mình. Cần dạy trẻ rằng môi miệng không được tự ý hôn, hay khu vực riêng tư được áo tắm che là ngực, mông, đùi, vùng kín là tuyệt đối không được cho ai nhìn hay sờ với lí do rằng “Đó là Vùng riêng tư của riêng con và là duy nhất trên đời, con cần phải thật trân trọng”.

Có nhiều ba mẹ hay đùa với con rằng: “Ý xấu hổ chưa kìa” khi chỉ vào vùng kín của con, hay “Đừng sờ vào bẩn đấy” khi con chạm vào vùng kín của mình. Thật ra, những câu nói bâng quơ ấy có thể khiến trẻ nghĩ rằng những thứ trên “Vùng riêng tư” của mình là xấu, vùng kín là bẩn, bị nhìn là xấu hổ. Từ đó, nếu như trẻ bị ai đó tiếp xúc với “Vùng riêng tư”, trẻ sẽ nghĩ rằng mình bị làm chuyện xấu hổ, và trẻ không còn muốn nói ra sự thật với người mình tin tưởng nữa. Ba mẹ cần cho trẻ hiểu rằng “Vùng riêng tư” là cực kì đáng trân trọng với bản thân mình, không được tuỳ tiện để ai đó sờ, nhìn hay coi thường.

Giới hạn những đối tượng được tiếp xúc với “Vùng riêng tư”

Nên dạy trẻ giới hạn những đối tượng nào được phép tiếp xúc với “Vùng riêng tư”: bố mẹ hay cô giáo ở trường, ông bà hay anh chị, hay cô giáo, những người đó sẽ được sờ vào đâu. Khi ai đó ngoài bố mẹ muốn ôm hay hôn cần phải hỏi ý kiến trước. Thậm chí bố mẹ cũng nên tôn trọng quyền quyết định của trẻ như hãy hỏi xem: “Mẹ ôm con được không” hay “Mẹ thơm một cái nào”. Nếu trẻ không muốn thì nên tôn trọng chứ không nên cưỡng ép ôm hay thơm trẻ. Đương nhiên về mặt thực tế chẳng trẻ nào từ chối cái ôm và thơm của bố mẹ, nhưng làm như vậy sẽ giúp trẻ học được cách từ chối người khác khi họ muốn ôm hay thơm mình mà không hỏi ý kiến.

Những chỗ nào con được phép cởi đồ?

Với trẻ 2 – 3 tuổi, ba mẹ nên dạy trẻ rằng nơi có thể thay đồ lót là trong nhà tắm hay nhà vệ sinh. Những nơi công cộng như công viên, chỗ đông người,… là nơi không có che chắn, xung quanh nhiều người có thể nhìn thấy thì không nên thay, để giúp trẻ biết phân biệt và phán đoán đâu là nơi nên và không nên. Ở Việt Nam, nhiều gia đình vẫn hay xuề xoà trong chuyện thay đồ đối với trẻ dưới 4 tuổi. Ba mẹ rất nên lưu ý đến điều này.

Một số lưu ý khác ở giai đoạn này

  • Khi trẻ chạm ngực của người khác như cô giáo ở lớp chẳng hạn, đó là lúc cha mẹ cần dạy trẻ về sự tôn trọng “Vùng riêng tư” của bản thân và của người khác.
  • Khi trẻ thích nói đùa trước mặt mọi người về bộ phận sinh dục của mình là “chim”, là thời điểm cần dạy trẻ rằng những điều đó người khác không muốn nghe.
  • Khi trẻ nói đến chuyện về giới tính thì bố mẹ không nên cho đó là điều cấm kị, cần cởi mở để nói chuyện. Vì mọi thứ với trẻ lúc này đều là mới mẻ, và trẻ tiếp nhận trong tâm thế rất hồn nhiên, trực quan, bay bổng chứ không “trần trụi” như người lớn nghĩ.

3. Nhận thức về cơ thể của mình và cơ thể của người khác (từ 3 tuổi trở đi)

Tầm 3 tuổi trở đi, trẻ thường hay tò mò về bộ phận sinh dục của người khác như sờ ngực mẹ, hoặc nghịch bộ phận sinh dục của mình. Những lúc ấy bố mẹ đừng mắng trẻ mà hãy coi đây là cơ hội để dạy trẻ về việc tôn trọng cơ thể bản thân và cơ thể người khác. Với bé đã không còn bú mẹ nữa thì bố mẹ có thể nói “Đây là ngực của mẹ, là bộ phận rất quan trọng đối với mẹ nên mẹ không thích con sờ”, hay “Đây là vùng kín riêng tư của bố nên bố không muốn con sờ”. Từ đó trẻ hiểu rằng ngay cả với bố mẹ vùng riêng tư cũng không được chạm vào trẻ sẽ nhận thức được sự khác biệt về bản thân và người khác.

4. Ba bước dạy trẻ bảo vệ bản thân khỏi nguy cơ xâm hại

Trung tâm chăm sóc và cứu trợ trẻ em ở bang Ohio của Mỹ (Child Assault Prevention-CAP) đã xây dựng chương trình giúp trẻ biết bảo vệ bản thân khi có nguy cơ bị xâm hại qua 3 bước sau: NO (KHÔNG ĐƯỢC) – GO (BỎ CHẠY) – TELL (NÓI RA).

Bước 1: NO – BIẾT NÓI KHÔNG

Hãy dạy con nói “Không được”, “Con không thích”, hay “Dừng lại”,…một cách rõ ràng và dứt khoát.

Bước 2: GO – BỎ CHẠY

Hãy tìm cách bỏ chạy đến chỗ sáng đèn hoặc có nhiều người qua lại.

Bước 3: TELL – NÓI RA

Hãy nói chuyện với người mình có thể tin tưởng (bố mẹ, thầy cô, cảnh sát…)

Tuy nhiên, điều quan trọng là làm cách nào để giúp trẻ phán đoán được khi nào thì cự tuyệt, khi nào thì nên bỏ chạy, nên nói chuyện với ai. Đó là điều bố mẹ cần quan sát và trao đổi với con.

5. Những lời hứa nào là tốt và nên thực hiện?

Thực tế là có rất nhiều trường hợp người xâm hại tình dục trẻ nhỏ lại là những người thân thiết, gần gũi với trẻ như thầy cô giáo, hàng xóm, họ hàng,… Vì thế cha mẹ nên dạy trẻ rằng, không phải mọi lời hứa mà ai đó muốn con hứa đều tốt. Nếu như con thấy lời hứa đó khiến con khó chịu, vi phạm vào những nguyên tắc tôn trọng cơ thể và cảm xúc của con, vi phạm vào những “Vùng riêng tư” không được phép, thì con không nên thực hiện. Hãy dặn dò con rằng nếu ai nói với con những câu như: “Không được nói với ai đâu, nếu nói ra sẽ bị ABC…” thì con nhất định không giữ lời hứa mà phải nói cho ba mẹ.

6. Khi trẻ có hành động xấu với bạn (khoảng từ 4 – 5 tuổi trở lên)

Khi thấy con có những hành động như tốc váy bạn, sờ chạm “Vùng riêng tư” của bạn, ba mẹ hãy coi đây là cơ hội để dạy con về giới tính, dạy về tầm quan trọng phải biết tôn trọng cả cơ thể lẫn cảm xúc và giới tính của người khác. Những chỗ con sờ là những vùng rất quan trọng với bạn ấy nên để tôn trọng bạn con tuyệt đối không làm vậy. Kể cả việc đùa cho vui cũng không được phép.

Còn nếu con bạn bị người khác trêu chọc, ba mẹ hãy tạo cho con sự tin tưởng để con có thể nói ra mọi suy nghĩ của mình, và coi đây là cơ hội để dạy con về những nguyên tắc “NO – GO – TELL”. Đối với bất kì trẻ nào cũng vậy, dù là đi trêu bạn hay bị người khác trêu thì việc ba mẹ xây dựng mối quan hệ tin tưởng được xây dựng trong cuộc sống hằng ngày để con cái có thể thoái mái nói ra mọi điều chính là điều quan trọng nhất. Nếu mối quan hệ ba mẹ và con cái không thân thiết, không gần gũi, ba mẹ không chịu lắng nghe con, quan sát con, yêu thương và thừa nhận con vô điều kiện thì không thể nào có được việc con sẵn sàng chia sẻ mọi điều với ba mẹ, hay lắng nghe lời khuyên bảo của ba mẹ cả.

7. Tham khảo các sách Ehon để dạy trẻ về giới tính

“Chuyện của bé Ai” và “Chuyện của bé Kai” là 2 cuốn Ehon dạy về giới tính cho trẻ của Nhật, do công ty sách Thái Hà Books phát hành, chính là những cuốn sách truyền tải rất rõ ràng thông điệp “Trân trọng bản thân” và “Bảo vệ bản thân” mà ba mẹ có thể tham khảo đọc cho con.

“Chuyện của bé Ai” là câu chuyện về bé gái tên là Ai, bé được dạy rằng cơ thể và tâm hồn của mình là duy nhất trên thế gian này, mình phải trân trọng nó. Bé được dạy về 3 bước bảo vệ bản thân khi bị ai đó xâm hại là phải “NO – GO – TELL” và vùng áo tắm che là “khu vực riêng tư” nên ai sẽ được và ai không được sờ vào những vùng nhạy cảm đó.

“Chuyện của bé Kai” là câu chuyện về bé trai tên là Kai bị mồ côi ba từ nhỏ, bé kể về  hành trình được sinh ra do kết tinh từ tình yêu của ba và mẹ như thế nào, và bé tự nhủ mình sẽ phải sống bằng sự sống đã được ba trao tặng, và mình phải trân trọng nó.

Bài viết được chia sẻ trên tạp chí Kilala.vn.

Nguồn tham khảo: Tạp chí Nikkei Dual

VỀ TÁC GIẢ AKI NGUYỄN

Aki Nguyễn tên thật là Nguyễn Thị Thu (sinh năm 1986). Tốt nghiệp tiến sĩ khoa Môi trường, tại đại học Tsukuba, Nhật Bản.

bài viết dành cho bạn

CẢM NHẬN TỪ ĐỘC GIẢ

Maiphuong Tran
Maiphuong Tran
Read More
Follow đọc bài của chị mấy năm rồi thấy có những điều giản dị mà thấm vô cùng. Hành trình đồng hành cùng con của cha mẹ luôn là hành trình không có điểm kết, thời gian bên con có thể không nhiều trong ngày nhưng nhất định phải chất lượng từng phút, đó có thể là cùng con dọn dẹp, gấp đồ, cùng đọc sách, nói về một ngày ở trường của con...Em cảm ơn những câu chuyện thường nhật của chị và Bon đã là ví dụ thực tế cho những chia sẻ của chị.
Trịnh Minh Tuấn
Trịnh Minh Tuấn
Read More
Mình nhận được sách tặng của tác giả từ buổi chiều, tối hôm đó đọc hết 1/2 và nghĩ bụng không thể không review tựa sách này. Tối hôm sau dự định đọc hết để viết giới thiệu thì thấy vợ đang say sưa đọc bên bàn học cùng con gái. Sang hôm sau, thấy phòng ngủ, phòng khách và phòng bếp... thay đổi. Như một phép màu.
Ngô Hương Thảo
Ngô Hương Thảo
Read More
Đã có lúc mình nghĩ rằng, thôi, giới thiệu sách nuôi dạy con như thế là nhiều rồi, thêm nữa có khi các bố mẹ bị rối loạn, tẩu hỏa nhập ma, rồi chẳng biết đường nào mà dạy con. Nhưng sau những vụ ồn ào xảy ra xung quanh con trẻ, mình mới thấy, việc nuôi dạy con của đa số các phụ huynh bây giờ, trong đó có cả mình, còn nhiều vấn đề quá. Và việc đọc sách nuôi dạy con là việc nên làm, nên duy trì thường xuyên, cho đến khi con cái trưởng thành.
Nha Sach Vuong Gia
Nha Sach Vuong Gia
Read More
Buông tay con quả thực rất khó khăn, nhưng là cách tốt nhất để trẻ tìm thấy con đường riêng cho bản thân, và cha mẹ có thể sống cuộc đời mình. Như cá rô phi ngậm con trong miệng để bảo bọc rồi nhả con ra ngay khi con đủ sức sinh tồn, những người làm cha mẹ cần học cách buông tay con để con tự do khám phá và không lớn. Hãy tin rằng con cái mạnh mẽ hơn chúng ta tưởng tượng rất nhiều, như chú linh dương non trong câu chuyện. Mỗi lần trẻ vấp ngã và tự đứng dậy, chính là một lần trẻ học cách thích nghi với cuộc đời."" trích KỶ LUẬT MỀM CỦA TRÁI TIM
Đào Yến
Đào Yến
Read More
Điều đầu tiên mà em tâm đắc trong "Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học" là việc chị Thu đã chuẩn bị tinh thần cho phụ huynh trước khi hướng đến các con bằng việc khuyên bố mẹ hãy "Bình tĩnh, bình tâm, bình an". Điều thứ hai khiến em rất hào hứng khi đọc sách, đó là chị Thu luôn lồng ghép các quy tắc ứng xử, quy tắc học tập một cách ngắn gọn vào các bảng biểu xinh xắn để người đọc có thể biến chúng thành "slogan chỉ đường" cho bản thân và con cái.
Phương
Phương
Read More
Em yêu lối viết dung dị, gần gũi, không diệu vợi khó hiểu của chị. Thấm vào tư tưởng rất tự nhiên luôn chị ạ, em tin mong muốn của chị rằng mỗi gia đình trên tủ sách có từng cuốn chị đã viết ra, ắt sẽ tìm được cách hóa giải khó khăn trên hành trình đồng hành cùng con.
Phương Anh
Phương Anh
Read More
Mỗi cuốn sách của chị Thu lại có sự chiêm nghiệm những bài học của chính chị, đi gần hơn đến nhu cầu sâu bên trong trẻ, kết nối với trẻ hơn, nên càng đọc những cuốn của chị, mình càng thấy “ngòi bút” của chị không chỉ gần gũi mà “sắc hơn”. ...
Hiển Trần
Hiển Trần
Read More
May mắn là 1 trong số 100 độc giả đầu tiên cầm trên tay quyển cẩm nang KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO TRẺ TIỂU HỌC của tác giả Aki Nguyễn. Cuốn sách này vô cùng cuốn hút, ý nghĩa. Ba mẹ thực sự nên có 1 cuốn trên tủ sách gối đầu giường nhà mình. Hành trình nuôi dạy con không có chỗ cho sự nhàn hạ. Những gì cha mẹ nỗ lực trong việc nuôi dạy con hôm nay, chính là những dấu chân in lại trên con đường bùn. Nỗ lực càng nhiều, thành quả ta nhận lại càng lớn.
Hoàng Hạnh
Hoàng Hạnh
Read More
Một cuốn sách không chỉ hướng dẫn kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học mà còn hướng dẫn cách ứng xử của ba mẹ khi con bắt đầu vào giai đoạn tiểu học. Cuốn sách này khá hay, mình theo dõi tác giả chia sẻ từ lúc viết bài cho đến đợi cô ấy xuất bản, mình đặt mua liền để có được chữ ký của tác giả, khi cầm được nó đọc nội dung đúng cuốn mình cần.
Dương Phương Anh
Dương Phương Anh
Read More
Khép lại cuốn sách hay luôn làm mình tiếc nuối như tạm chia tay một người bạn! Kỉ luật mềm trong gia đình của chị Nguyen Thi Thu với những quy tắc, cách ứng xử trong từng tình huống cụ thể rất gần gũi với mình. Mình như thấy bản thân trong từng tình huống ấy. Có rất nhiều điều mình tâm đắc nhưng có lẽ những câu “Hãy yêu thương con vô điều kiện và sống thật tốt cuộc đời của chính mình “ và câu “Tài năng là thứ đem đến cho con thành công, nhưng đạo đức mới là thứ đem đến cho con hạnh phúc, khiến mình ấn tượng nhất.
Độc giả
Độc giả
Read More
Nhắc đến Nguyễn Thị Thu là nhắc đến những kỷ luật, những quy tắc cụ thể cho từng hoàn cảnh, từng tình huống rõ ràng và xuyên suốt. Một điều mình yêu thích các tác phẩm của chị nữa là ngoài cung cấp kiến thức, chị lồng ghép những ví dụ rất cụ thể mà cậu bé Bon_con trai của chị đã trải qua và cách xử lý từng tình huống của chị, từ đó mình hiểu sâu hơn về kiến thức mà chị đã đưa ra. Điển hình là cách chị làm gương cho con, cách chị nói chuyện và tôn trọng con từ đó cu cậu ứng xử rất tốt với Ba, Mẹ và bạn bè.
Độc giả
Độc giả
Read More
Cảm nhận của em về cuốn "Kỷ luật mềm trong gia đình" là nó như 1 cuốn cẩm nang chứa tất tần tật những điều cần lưu ý trong quá trình nuôi dạy con khi con còn nhỏ. Những điều chị chia sẻ xuyên suốt cuốn sách và đặc biệt là phần đầu như đang hướng dẫn các bố mẹ thực hành chánh niệm, thiền trong tỉnh thức vậy. Việc chú tâm vào các hoạt động cùng con, việc hướng dẫn bố mẹ lấy lại được bình an, nhắc nhở bố mẹ sống thật tốt cuộc đời của mình. Đây chính là để tạo dựng khởi đầu an lạc, hạnh phúc cho cuộc đời con. Cảm giác thật yên bình khi đọc lướt qua những trang sách. Từng đoạn bố trí mạch lạc, khoa học khiến em cứ đọc hết trang này rồi qua trang khác như trong 1 nhịp thở vậy á chị (kiểu k muốn ngừng)
Độc giả
Độc giả
Read More
Tớ đọc rất nhiều sách nuôi dạy con của các tác giả đến từ nhiều nền văn hoá khác nhau trong 7 năm qua từ khi sinh bé thứ nhất. Sách của cậu viết bởi người Việt cho người Việt nên rất gần gũi, có sự hiểu biết sâu sắc về văn hoá xã hội VN để từ đó đưa ra các giải pháp gợi ý.
Độc giả
Độc giả
Read More
Là một trong những cuốn sách hay nhất về nuôi dạy con mà mình có, và cũng là cuốn mình đọc hết từ đầu đến cuối. Không lý thuyết, giáo điều hay chung chung như những cuốn sách khác ,"kỷ luật mềm trong gia đình" thật sự là một cuốn sách dạy thực hành, chính xác là cầm tay chỉ việc, làm như thế nào với hành động và cảm xúc của trẻ,làm thế nào rèn nề nếp cho trẻ, từng hoàn cảnh được tác giả miêu tả chi tiết, giải thích rất cụ thể và tỉ mỉ, nó rất chân thực và gần gũi,đến ngay cả con ăn vạ phải như nào, nói ra sao, đều được lưu tâm trong cuốn sách này.
Vũ Lâm
Vũ Lâm
Read More
7 điều tâm đắc từ “Kỉ luật mềm của trái tim”trái 1. Gia đình là nơi dạy trẻ về cảm xúc, còn trường học là nơi dạy trẻ kiến thức. 2. Cảm xúc đi trước, kiến thức theo sau nên gia đình luôn đóng vai trò quan trọng nhất đối với trẻ đặc biệt là những năm tháng đầu đời. 3. Thật khó để bố mẹ dạy con những phẩm chất mà bố mẹ không có, nếu không là gương cho thì con cái cũng sẽ không học theo được. Sẽ rất khó dạy con biết làm việc nhà hay tính ngăn nắp gọn gàng khi con không được chính mắt thấy bố mẹ cũng gọn gàng và ngôi nhà mình ở luôn ngăn nắp. ...
Độc giả
Read More
...Ngẫm nghĩ, và rồi mình từ bỏ ý định, quyết tâm tự thay đổi bản thân để học cách làm người Mẹ Hạnh Phúc (Người mẹ hạnh phúc chứ không phải là một người mẹ Hoàn Hảo). Hôm nay đọc tới những trang sách này, mình lại thấy lại những tư tưởng ấy. Mình mỉm cười, cảm thấy từng dòng chữ chạm vào trái tim mình. Từng dòng chữ, từng ý, từng tư tưởng, lạ mà thân quen...làm mình càng thêm tự tin, làm mình càng thêm cố gắng, tự nhắc nhở bản thân những điều nhiều khi quên mất chưa làm được: ...
Tran Thi Minh Trang
Tran Thi Minh Trang
Read More
“Chúng ta không bao giờ thay đổi được quá khứ, nhưng có thể thay đổi tương lai, bắt đầu từ hôm nay khi bạn đọc quyển sách cuốn sách này. Hãy mở ra đọc lại nó bất cứ khi nào bạn đang gặp khó khăn, bạn nhé”…. Những lời em viết trên từng trang sách, mình cảm nhận thật rõ từng gửi gắm, tâm huyết của một người Mẹ, một người làm giáo dục chân chính…để các con được lớn trọn vẹn và những người làm cha mẹ một cách bình tĩnh, bình tâm và bình an!
Previous
Next

SỰ KIỆN AKI NGUYỄN

NHỮNG ĐẦU SÁCH DÀNH CHO BẠN