Trong những năm gần đây có không ít bố mẹ muốn con mình phải biết đọc trước khi vào lớp 1. Có muôn vàn lí do đến từ đầu vào xét tuyển của một số trường chất lượng cao, đa phần các bạn thi vào đều đã biết đọc kéo theo những bố mẹ khác cũng thấy lo lắng nếu như con mình chưa biết đọc. Có nhiều bố mẹ tâm sự rằng vào trường công các cô giáo mặc định con phải biết đọc rồi, nên nếu con mình chưa biết thì thường sẽ bị thụt lùi hơn các bạn và rất vất vả khi phải học đuổi. Bố mẹ dạy con ở nhà năm lớp 1 cũng vô cùng căng thẳng, tình cảm gia đình đi xuống.
Thế nên càng ngày tâm lý bố mẹ muốn các con mầm non 5 tuổi trước khi vào lớp 1 biết đọc lại càng nhiều.
Giai đoạn từ Tết trở ra cho đến khi vào lớp 1, không ít bạn nhỏ phải đi học thêm tiền tiểu học ở nhà các cô giáo để được tập đọc, luyện tô nét.
Liệu bố mẹ có đặt câu hỏi?
– Nếu lấy mục đích là biết đọc chữ, vậy trẻ biết đọc rồi thì sẽ làm gì tiếp theo?
– Bao nhiêu trẻ biết đọc chữ rồi sẽ yêu thích/say mê với đọc sách? Hay việc biết đọc chữ và yêu đọc sách là hai việc hoàn toàn chẳng liên quan đến nhau?
1. Giáo dục từ gốc
Quan điểm giáo dục của mình đó là “GIÁO DỤC CẦN XÂY TỪ CÁI GỐC, KHÔNG PHẢI VUN TỪ PHẦN NGỌN”. Giai đoạn mầm non hãy gieo cho trẻ sự tò mò, háo hức với những cuốn sách ehon. Hãy để trẻ thấy yêu thích việc đọc sách thông qua thói quen được bố mẹ đọc cho nghe hàng ngày, trên trường mầm non được cô đọc cho nghe, được tự do lật mở sách hàng ngày, sống trong môi trường tiếp xúc với sách truyện. Chỉ khi ấy trẻ mới bắt đầu có động lực muốn biết đọc để tự mình đọc, tự do khám phá tri thức.
Có nhiều bạn nhỏ ở giai đoạn tiền tiểu học (4 -6 tuổi) có thể đã đọc chữ vanh vách vì đi học ở nhà cô, nhưng lại không thích đọc truyện vì không được tiếp xúc với sách ehon hàng ngày. Mình nghĩ rằng việc bố mẹ chỉ muốn con biết đọc, mà không dành thời gian để nuôi dưỡng tình yêu và thói quen đọc từ nhỏ sẽ chỉ là giáo dục từ ngọn. Và kết quả là khi lên tiểu học trẻ biết đọc chữ rồi, nhưng lại lười đọc sách, hoặc chỉ thích đọc truyện tranh ít chữ. Việc biết đọc chữ là nhiệm vụ của lớp 1, nên trẻ nào học hết lớp 1 cũng đều sẽ biết đọc. Điều quan trọng bố mẹ cần hướng đến là làm thế nào để con biết đọc và sẽ say mê đọc sách.
Nền tảng ngôn ngữ ở lứa tuổi tiền tiểu học đến từ việc có vốn từ vựng phong phú, trí tưởng tượng sinh động, khả năng diễn đạt trôi chảy lưu loát điều mình nghĩ cho người khác. Chứ không phải việc đã biết đọc chữ. Chính nền tảng này là bước đệm vô cùng quan trọng và cần thiết để các con bước vào lớp 1 và học tốt tiếng Việt cũng như các môn khác.
Khi bố mẹ trả lời được cho mình những câu hỏi ở trên, bố mẹ sẽ biết hướng đi cần làm gì thay vì bị áp lực bởi những bạn bè xung quanh. Những trào lưu giáo dục để ép trẻ chín sớm và trở thành sản phẩm công nghiệp thường rất dễ cuốn hút lòng tham (sự kì vọng) của cha mẹ. Thế nên điều duy nhất để bố mẹ tách con ra khỏi được vòng xoáy đó chính là xây dựng nền tảng giáo dục riêng cho gia đình mình, tôn trọng và vun đắp những nét riêng của đứa trẻ.
Bạn Bon nhà mình không biết đọc trước khi vào lớp 1. Đến hết năm lớp 1 thì mẹ vẫn đọc truyện cho nghe hàng ngày chứ con cũng chưa thích tự đọc. Nhưng vào dịp hè chuẩn bị lên lớp 2 con đã tự đọc truyện ehon dài, rồi chuyển sang truyện dày có tranh minh hoạ. Và nghỉ hè lớp 2 lên lớp 3 thì con đã chuyển sang tự đọc hết sách của Kẹp Hạt Dẻ mà trước đó mẹ đã đọc cho con hồi mầm non. Và đến lớp 3 con đã say sưa đọc những cuốn trong bộ truyện Harry Potter dày cả ngàn trang.
Mình chỉ trung thành với quan điểm “Giáo dục cần vun từ gốc, giống như cái cây muốn trưởng thành cũng cần một quá trình lớn lên rất từ từ (đặc biệt là những cây cổ thụ lâu năm). Trẻ cần có các bước phát triển đúng với từng giai đoạn. Đừng nóng vội trong việc giáo dục một con người”. Kiên nhẫn-tin tưởng là từ khoá của Kỷ Luật Mềm mà bố mẹ hãy ghi nhớ nhé.
2. Việc đọc sách bao nhiêu ở giai đoạn trước lớp 4 rất quan trọng
Có những nghiên cứu của giáo dục Âu Mỹ và Nhật mà mình đọc qua các cuốn sách đều chỉ ra rằng sự khác biệt của học sinh học tốt năm lớp 4 đều đến từ nền tảng đọc sách. Những học sinh nào được gieo thói quen đọc sách từ giai đoạn mầm non thì sẽ có một nền tảng đọc hiểu tốt, từ đó dễ dàng vượt qua giai đoạn lớp 4.
Lí giải điều này như sau: Nếu lớp 1-2-3 các kiến thức tương đối nhẹ nhàng, không cần quá nhiều kỹ năng đọc hiểu của học sinh, thì khi lên lớp 4 kiến thức khó hơn, đòi hỏi trình độ tư duy logic, kỹ năng đọc hiểu sâu hơn để hiểu bài, ví dụ như Toán sẽ là dạng Toán có lời giải, văn sẽ viết thành bài văn hoàn chỉnh chủ đề văn miêu tả, kể chuyện…Thế nên trẻ đọc sách nhiều sẽ giúp khả năng đọc hiểu tốt từ đó trẻ học dễ dàng hơn so với những trẻ ít đọc. Thực tế trong một buổi chia sẻ về chủ đề học Toán, thầy Lực có chia sẻ điều này. Lớp 4 kiến thức khó, nhưng nếu bạn nào chăm đọc sách, có khả năng đọc hiểu tốt thì thường sẽ học Toán tốt hơn.
Nền tảng của việc học là việc đọc. Đó là lí do mình thực sự tha thiết mong muốn các bố mẹ hãy dành thời gian của mình để làm gương cho con trong việc đọc sách, và dành thời gian đọc cùng con.
Đến bây giờ Bon học lớp 3, mỗi khi con muốn xin được xem tivi giải trí thì mình luôn yêu cầu con “đọc sách trước rồi hãy giải trí” như một điều bắt buộc để con ý thức được tầm quan trọng của đọc sách và cũng đẻ trì hoãn sự hài lòng.
Bất cứ việc gì, chỉ cần có niềm tin và sự kiên trì, nhất định sẽ thành công.
Bố mẹ hãy tìm mua cuốn “Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học” và “Kỷ luật mềm trong gia đình” để đọc thêm nhé.
