 |
 |
1. Nhiều bố mẹ đặt câu hỏi rằng có nên đọc truyện cổ tích cho con không, và nếu đọc thì nên đọc truyện nào, và dạy con như thế nào.
Vì nhiều nội dung và giá trị của truyện cổ tích đã không còn phù hợp với những giá trị đạo đức và nhận thức của xã hội hiện tại.
Nhiều câu chuyện cổ tích chỉ đi theo mô típ là dạy trẻ thông điệp ở hiền gặp lành, nhưng nhân vật chính hễ bị ức hiếp hay gặp khó khăn thì chỉ biết ngồi khóc hu hu và có ông Bụt hay bà Tiên sẽ hiện lên để giúp đỡ ban cho phép màu. Như thế sẽ chỉ dạy trẻ con học cách há miệng chờ sung rụng, cam chịu và trông chờ vào vận may chứ không dạy trẻ cách đấu tranh hoặc nghĩ cách cố gắng làm sao để đạt được điều mình muốn.
Hay những câu chuyện kinh điển của Việt Nam như Tấm Cám, Thạch Sùng thì viết về những hành vi độc ác, tàn nhẫn, không còn phù hợp với chuẩn mực đạo đức thời nay. Bây giờ đến đứa trẻ cũng biết Tấm ác chứ không bảo là Tấm hiền nữa.
Vậy thì có nên đọc truyện cổ tích cho con nghe không? Và nếu đọc thì nên dạy trẻ như thế nào khi đọc những câu chuyện ấy?
2. Nên nhìn nhận truyện cổ tích ở góc độ lí giải văn hoá dân tộc và tư duy thời đại
Mình rất thích truyện cổ tích, và cũng đã đọc, đã kể cho con nghe rất nhiều truyện cổ tích. Khi đọc qua rất nhiều truyện cổ tích của nhiều nền văn hoá trên thế giới thì mình thấy rằng truyện cổ tích nó phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần và văn hoá của một đất nước. Đồng thời nó cũng thể hiện tâm tư, quan niệm của thời đại của người sáng tác ra.
Khi đọc truyện cổ tích Việt Nam mình thấy truyện phản ánh rất chân thực tâm lý dân tộc: suy nghĩ đơn thuần, cam chịu, thiếu sự đột phá và sáng tạo. Văn hoá của người Việt là văn hoá làng xã, văn minh lúa nước nên cả cuộc đời con người thường sẽ chỉ xoay quanh luỹ tre làng chứ ít dám đi dâu xa, vì thế người Việt mình cũng là những người không có máu phiêu lưu mạo hiểm. Các câu chuyện thiếu những cuộc chinh phạt, phiêu lưu, li kì.
Nhưng người Việt coi trọng tình cảm gia đình nên có nhiều câu chuyện hay về đề tài này, người ở hiền sẽ gặp điều lành.
Khi mình đọc những truyện cổ tích Grim, cổ tích thế giới của châu Âu chẳng hạn mình nhận thấy rất nhiều câu chuyện kể về những hành trình phiêu lưu, chu du đi đây đó của các nhân vật, giống như máu phiêu lưu đã vốn có sẵn trong gen của những người châu Âu vậy. Bằng chứng là chúng ta thấy thế kỉ 15-19, là thời đại mà thế giới được khám phá bởi những cuộc viễn du của người châu Âu, những thuỷ thủ người Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh, Pháp, Hà Lan.
“Ngàn lẻ một đêm” được viết nên bởi chính từ lối sống du mục và phiêu lưu của người Ả rập trên hành trình qua sa mạc, qua những mảnh đất khô cằn.
Có một số điểm chung đó là truyện cổ tích được viết bởi dân gian, nên nhiều khi những người viết ra là những tầng lớp người dân thấp cổ bé họng không có tiếng nói trong thời đại phong kiến, họ phải mượn truyện cổ tích để gửi gắm mong ước của mình thông qua hình tượng ông Bụt bà Tiên như một thế lực “siêu anh hùng” để giúp họ đòi lại công bằng.
Nhưng bởi tư duy còn hạn chế nên họ chỉ nghĩ đơn thuần và trông chờ vào phép màu chứ không nghĩ ra cách cố gắng để thay đổi và đấu tranh.
Nhưng ở một số truyện vẫn có những tư duy rất tích cực mà cha mẹ khéo léo có thể lồng ghép để dạy con.
3. Hãy nhìn những điểm tốt của truyện cổ tích và dùng tư duy phản biện để dạy con
Đó là thế giới bay bổng và diệu kì của trí tưởng tượng. Là thế giới trao cho trẻ nhiều bài học đạo đức và nhân văn ở hiền gặp lành, gieo nhân nào gặp quả nấy. Dạy trẻ hướng thiện và có niềm tin vào những điều tốt đẹp trong cuộc sống.
Khi đọc truyện cổ tích cha mẹ nên chắt lọc và đọc trước về nội dung để lựa chọn truyện cho hợp lí. Và nên dùng lối tư duy tỉnh táo để phản biện các sự việc và lồng ghép vào đó những bài học nhân sinh mình muốn dạy con.
Truyện cổ tích cũng giúp con thấu hiểu được văn hoá của mỗi dân tộc. Việt Nam ngày xưa phơi áo bằng sào là như thế nào? Châu Âu hay ăn bánh mì và súp, Ả rập thì người ta dùng lừa để di chuyển…có rất nhiều chi tiết bố mẹ có thể khơi gợi và trò chuyện với trẻ.
4. Phép màu chỉ xuất hiện khi ai đó nỗ lực hết mình
Giai đoạn mầm non và đầu tiểu học này mình thường sẽ đọc trước truyện cổ tích để xem nội dung có phù hợp không rồi mới đọc cho con nghe. Vì không phải truyện nào nội dung cũng hay và có tính giáo dục. Một số truyện hay thì mình thường đọc đi đọc lại.
Mình nhận thấy nhiều truyện cổ tích trong bộ cổ tích Grim, Cổ tích vàng của tác giả Addrew Lang, Ngàn lẻ 1 đêm, Cổ tích Nhật Bản, cổ tích Pháp, thần thoại Hi Lạp, Bắc Âu đều có một đặc điểm là các nhân vật chính rất thích phiêu lưu mạo hiểm và dám đối đầu với khó khăn thử thách. Chính vì sự dũng cảm đó đã lay động thần linh và thần tiên nên họ xuất hiện để giúp đỡ. Và phép màu đã xảy ra.
Khi đọc truyện “3 sợi tóc vàng của con quỷ” mà Bon rất thích, mình sẽ nói với Bon rằng con thấy chàng trai trong câu chuyện này đã rất dũng cảm, và phần thưởng cho sự dũng cảm chính là sự giúp đỡ của bà lão giúp việc cho con quỷ đấy. Vì thế trong cuộc sống nếu chúng ta nỗ lực hết mình thì phép màu sẽ luôn xuất hiện con ạ.
Khi đọc câu chuyện Chú bé quả đào-Momotaro của Nhật, mình khích lệ con học hỏi tinh thần dũng cảm và xả thân vì cộng đồng của chú bé Momotaro.
5. Những người làm vì người khác, giúp đỡ mà không mong cầu được đền ơn
Thì theo một cách nào đó sẽ luôn có may mắn đến với người đó. Chúng ta làm gì đừng vụ lợi, đừng mong muốn điều này điều kia, hãy buông bỏ cái tôi và thâm sân si của mình để dùng cái tâm chân thành, thì đấy mới là điều cần học hỏi nhất ở truyện cổ tích. Vì cổ tích là chứa đựng triết lí sống và trí tuệ của người xưa.
– Khi đọc câu chuyện Sọ Dừa, cô gái út vì có tấm lòng bao dung, tốt bụng nên mới nhìn thấy được vẻ ngoài thật sự của chàng Sọ Dừa. Và phải dũng cảm sống sót được trên đảo hoang thì mới gặp lại chồng.
– Khi đọc truyện “Cây khế” mình nhấn mạnh đến yếu tố về hậu quả của lòng tham và sự đố kị, và người anh tham lam đã phải chịu đựng sự trừng phạt như thế nào.
– Khi đọc câu chuyện “Nàng tiên trong ống tre”của Nhật ông bà lão đã từ chối không uống thuốc trường sinh bất lão mà nàng tiên trao tặng, bởi vì mất đi đứa con gái thân yêu thì sống trường sinh để làm gì, mình cho con hiểu được tình yêu của cha mẹ với con là như vậy đấy.
Mỗi câu chuyện cổ tích đều đáng trân trọng, và có rất nhiều điều để chúng ta suy ngẫm sau khi đọc. Hi vọng bài viết này sẽ hữu ích với cha mẹ.
