Nền tảng cơ bản khi con bước vào lớp 1
Hôm họp trao đổi riêng với phụ huynh đầu năm học cô giáo chủ nhiệm có kể chuyện rằng Bon nhớ rất tốt lời cô dặn, thế nên khi các bạn khác không nhớ Bon toàn quay sang bạn bảo “Hôm qua cô đã nhắc rồi còn gì, thế mà không nhớ à”, “Cô mới nhắc xong mà”.
Có thể mỗi trẻ sẽ có một thế mạnh và cá tính khác nhau về việc nhớ lời người khác, nhưng mình tin rằng việc Bon có thể ghi nhớ tốt những lời cô giáo dặn chính là xuất phát từ những thói quen “Nuôi dưỡng năng lực lắng nghe” mà mình rèn cho con từ hồi 3-4 tuổi trở đi.
1. Nuôi dưỡng năng lực lắng nghe
Lắng nghe đó là năng lực vô cùng quan trọng khi trẻ bắt đầu vào lớp 1. Việc rèn luyện năng lực lắng nghe này của trẻ rất cần một quá trình trải nghiệm lặp đi lặp lại trong sinh hoạt hàng ngày ở trong gia đình và cả ở trường mầm non.
Vì sao có những trẻ khi người khác nói trẻ lơ đãng, không để ý và vẫn tập trung làm việc của bản thân, đến lúc cô hỏi gì lại ngơ ngác không biết gì? Đó là vì khi đó não bộ của trẻ đã đóng lại chức năng nghe, nên có nói gì trẻ cũng không tiếp nhận.
Vì thế điều quan trọng đầu tiên là phải:
1.1 Đưa trẻ vào tâm thế lắng nghe khi người khác nói
Bon là cậu bé học bằng tai, nghĩa là không cần tập trung nhìn vào mắt người khác nhưng mà ai nói gì con cũng vẫn nhớ và cô hỏi đều nhắc lại được hết. Cũng có khá nhiều em bé học kiểu như vậy, nên trong giờ học sẽ thường hay mất tập trung, không hướng vào người nói chuyện.
Tuy nhiên khi con vào lớp 1, không phải cô giáo nào cũng sẽ thấu hiểu tâm lý và tính cách đó của con, vì thế mình vẫn cần hải rèn luyện cho con thói quen nhìn vào mắt người khác và lắng nghe khi họ nói.
Vì thế từ tầm 3-4 tuổi mỗi khi nói chuyện mình đều muốn con phải tập trung nhìn vào mẹ, lắng nghe lời mẹ nói, chứ không mải làm việc riêng hay quay đi chỗ khác để mặc mẹ nói. “Khi ai đó nói con phải hướng đến nhìn vào người đó, tập trung và lắng nghe lời họ nói”. Tâm thế ấy được rèn luyện hàng ngày để trở thành một thói quen cho con.
Bên cạnh việc nhắc nhở con như vậy thì bản thân mình cũng luôn phải làm gương. Đó là khi con gọi con nói chuyện mình phải dừng hết mọi việc để nhìn con nói, gật gù là mình đang lắng nghe con. Những lúc nào mình ậm ừ qua chuyện là con sẽ gắt lên và phản biện lại mẹ ngay “Sao con nói mà mẹ không chú ý đến con gì cả”. Thế nên thói quen nào cũng cần từ 2 phía bố mẹ ạ.
1.2 Tạo cảm giác nghiêm túc khi nói chuyện
Mình từng chia sẻ với bố mẹ về cách dạy trẻ lắng nghe khi cần nhắc nhở trẻ điều gì đó, cần trẻ thực sự chú ý đến điều đó, là hãy đến chỗ trẻ, cầm tay và nhìn vào mắt trẻ để nói “Bố mẹ muốn con ABC, vì sao…”, để trẻ thấy điều bố mẹ đang nói với mình là nghiêm túc. Và đây là cách nói chuyện cực kì hiệu quả giúp trẻ biết ghi nhớ và lắng nghe điều bố mẹ nói. Thế nhưng cũng có nhiều lúc mình quên đi mất trong những cuộc nói chuyện hàng ngày với con.
Ví dụ như hôm trước Bon đang rất mê chiếc xe thăng bằng nên học bài xong là con mải miết tập chơi với nó đến nỗi mẹ nhắc đi đánh răng để đi ngủ con cũng không đi. Thế là mình cáu quá mắng cho một trận. Nhưng đến giờ nghĩ lại mình thấy mình là người có lỗi chứ không phải con, vì mình đã nhắc nhở con sai cách.
Lẽ ra khi nhắc con mình phải nhìn vào con để nói thay vì cứ nói bâng quơ nhắc con mà còn chưa biết con đang làm gì, điều đó cũng khiến cho con nghĩ điều mẹ nhắc chẳng có gì là quan trọng.
Lẽ ra khi nhắc con mà không thấy con làm mình phải đến tận nơi con đang chơi, nhìn vào con và nói bằng giọng nghiêm túc “Đến giờ đi ngủ rồi, hết giờ con chơi xe thăng bằng rồi. Mẹ muốn con dừng lại và đáng răng để đi ngủ”. Thì chắc chắn như mọi lần, con sẽ hiểu mẹ đang nói rất nghiêm túc và dừng lại ngay.
Hôm sau mình đã thay đổi cách nói, khi nhắc con làm gì như dọn đồ chơi, đi tắm, học bài…thì mình đến chỗ con, nhìn con và nói thật nghiêm túc thay vì cứ vừa làm việc của mình vừa nhắc nhở con. Và con đã biết lắng nghe và hợp tác hơn rất nhiều, mà mẹ thì không phải la mắng con.
1.3 Đọc truyện dài cho con
Không thể không kể đến một cách nữa cùng vô cùng hiệu quả để giúp con có khả năng lắng nghe tốt chính là mình đọc truyện dài, không có hoặc ít tranh minh hoạ cho con hàng ngày trước khi đi ngủ. Quá trình đọc mà không có tranh minh hoạ sẽ khiến con phải tự mình tưởng tượng ra những gì được đọc, từ đó giúp con có sự liên tưởng và ghi nhớ tốt hơn.
Mình còn học được một cách rất hay của nhà giáo Shinchu Yosshikazu, giám đốc trung tâm Wakagiri 21, trung tâm nghiên cứu giáo dục thuộc Bộ Giáo Dục Nhật Bản, đó là bố mẹ hãy lựa chọn những cuốn ehon mà con thích, con đã được đọc đi đọc lại vài lần rồi để đọc mà không cho con nhìn tranh để giúp con vừa lắng nghe vừa liên tưởng trong đầu, từ đó nuôi dưỡng khả năng lắng nghe.
1.4 Để con được trò chuyện với nhiều người, nhiều độ tuổi khác nhau
Mình thường để con xuống sân chung cư để chơi cùng với các anh chị lớn tuổi hơn, ngoài mục đích giúp con nâng cao khả năng giao tiếp, còn giúp con nuôi dưỡng vốn từ vựng thêm phong phú, và rèn luyện khả năng lắng nghe.
Bên cạnh đó con thường xuyên được đi chơi cùng bố mẹ để giao lưu với bạn bè của bố mẹ ở đủ độ tuổi cũng là một cách để giúp con gia tăng vốn từ mới, nếu nghe không hiểu con sẽ hỏi lại và mình lại giải thích, từ đó giúp con nâng cao năng lực lắng nghe và lí giải. Những lần con đi chơi cùng cô Dung, cô chú cùng công ty bố, mẹ hay bác giám đốc là mỗi lần con được trải nghiệm rất nhiều điều mới mẻ. Và độ “hóng chuyện” của con cũng thôi rồi cao 
.
.Ở Việt Nam mình trẻ con may mắn được sống trong gia đình nhiều thế hệ nên đó là cơ hội trẻ sẽ được trò chuyện với nhiều người ở nhiều độ tuổi, giúp nuôi dưỡng năng lực lắng nghe và vốn từ vựng của mình.
2. Năng lực quan sát
Như mình đã chia sẻ trong cuốn “Kỉ luật mềm của trái tim”, thì năng lực quan sát của trẻ sẽ được phát huy rất tốt trong môi trường tiếp xúc với thiên nhiên phong phú. Ngoài cách đó ra thì trong sinh hoạt hàng ngày bố mẹ hãy cùng trẻ quan sát trên đường đi học về con nhìn thấy những gì và con miêu tả lại cho bố mẹ nghe.
Một cách nữa cùng vô cùng hiệu quả đó là cho con chơi những bài tập tư duy tìm điểu khác biệt giữa hai tranh, và để con giải thích hay miêu tả những điểm khác biệt đó. Mình thấy đây cũng là cách rất hiệu quả để nuôi dưỡng khả năng quan sát cho con.
Bon bắt đầu được chơi trò này từ tầm gần 3 tuổi. Nhờ cách này mà khả năng quan sát và diễn đạt của con đã tiến bộ hơn nhiều. Bố mẹ có thể tìm mua ở hiệu sách những cuốn bài tập tư duy giúp rèn khả năng quan sát (bộ chim đa đa).
Hi vọng một vài chia sẻ từ những gì mình trải nghiệm với Bon và học hỏi từ những kiến thức trong sách sẽ hữu ích với các bố mẹ.
