Khả năng tập trung là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng lực học tập của trẻ sau này. Nhưng có 2 yếu tố ảnh hưởng đến khả năng và nuôi dưỡng năng lực tập trung cho trẻ mà bố mẹ rất cần phải biết. 

Những yếu tố liên quan đến việc đánh giá khả năng tập trung của trẻ 

Yếu tố đầu tiên liên quan đến tâm sinh lý lứa tuổi. Các nhà khoa học đã khuyến cáo rằng khả năng tập trung của trẻ nhỏ sẽ được tính bằng độ tuổi của trẻ cộng thêm 1. Tức là nếu trẻ 2 tuổi thì khả năng tập trung của trẻ chỉ tầm 3 phút. Vì thế bố mẹ đừng quá lo sợ khi thấy bé nhà mình 3 tuổi chỉ tập trung được dưới 5 phút đã lo “Con mình mất tập trung”. Chính suy nghĩ đó sẽ ám thị con mình là đứa trẻ kém cỏi, từ đó đánh mất đi những cơ hội để giúp con phát huy những năng lực vốn có. 

Vậy thì sao có những hoạt động trẻ chỉ tập trung được 3-4 phút, nhưng có những hoạt động trẻ say mê ngồi cả 30 phút để chơi. Đó là điều thứ hai tôi muốn chia sẻ với bố mẹ, chính là não bộ của trẻ đang ở “trạng thái dòng chảy” (State of Flow), lý thuyết do nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi đã đề xướng. Khi trẻ thực sự được chơi một hoạt động nào đó mà trẻ yêu thích, não bộ của trẻ sẽ tập trung mọi sự chú tâm vào hoạt động đó, và bản thân trẻ cũng sẽ cảm nhận được niềm hạnh phúc khi tập trung làm việc đó. 

Trong cuốn sách “Nuôi dưỡng năng lực sống mạnh mẽ cho trẻ”, tác giả Tengen Shiroh đã chia sẻ rằng nếu bố mẹ cho trẻ được trải nghiệm càng nhiều hoạt động ở “trạng thái dòng chảy” thì khả năng tập trung và cảm giác hạnh phúc của trẻ càng lớn. 

Với người lớn chúng ta, có lẽ nhiều người đã từng có những trải nghiệm mình “say mê” và tập trung toàn bộ năng lượng và tinh thần để làm một công việc yêu thích nào đó. Sau khi hoàn thành xong việc đó chúng ta cảm thấy mình thật hạnh phúc và tự tin tràn đầy trong tâm trí. Vậy thì với trẻ nhỏ, hãy để những khoảnh khắc trẻ tập trung theo dòng chảy tâm trí của mình càng nhiều càng tốt. Đó là nền tảng đầu tiên cho khả năng tập trung và say mê. 

Vậy nhưng trong cuộc sống không phải lúc nào trẻ cũng được làm những điều mình thích, vẫn có những việc trẻ không thích nhưng vẫn phải làm, và khi ấy khả năng tập trung và kiên nhẫn của trẻ chưa nào. Tôi xin gợi ý đến bố mẹ một số những nguyên tắc bố mẹ hãy cùng thực hiện với con tại nhà trong sinh hoạt hành ngày: 

Nguyên tắc 1: Hãy bỏ điện thoại xuống khi ngồi cạnh con

Nếu bạn muốn con bạn tập trung để ngồi làm bài tập, thậm chí chỉ là tô màu hết bức tranh. Vậy thì bạn hãy bỏ điện thoại sang một bên và ngồi xuống cạnh con. Hoặc đơn giản là tập trung đọc một cuốn sách, làm một công việc nào đó. Bởi vì khi trẻ thấy bố mẹ cầm điện thoại lướt mạng tự nhiên tâm trí trẻ sẽ bị phân tán. Nhưng nếu trẻ được ở cạnh người tập trung, trẻ sẽ có khả năng tập trung cao hơn. Nếu bố mẹ ngồi cùng con và hướng sự chú ý của mình vào hoạt động của con, sẽ giúp con tập trung hơn. Bàn học của nhà tôi rất dài để cả bố mẹ và con cùng ngồi được, vì thế khi Bon ngồi học tôi sẽ ngồi cạnh đọc sách hoặc tập trung làm việc của mình. Hoặc khi con cần đến sự hỗ trợ của bố mẹ trong những lúc làm đồ thủ công, thí nghiệm tôi sẽ để điện thoại một chỗ riêng để dành sự chú tâm cho con. Nhờ đó con sẽ cảm nhận được năng lượng tích cực và sự quan tâm mà bố mẹ dành cho mình. 

Tôi biết rất nhiều bố mẹ bán hàng online nên phải để điện thoại bên mình để check tin nhắn. 

Cũng có rất nhiều bà mẹ than phiền rằng nhờ bố kèm con học bài nhưng bố toàn ngồi cạnh bấm điện thoại. Hoặc là khi con gọi nhưng vẫn mải nhìn vào điện thoại, lơ đễnh trả lời câu hỏi của con. Chính những điều tưởng như vô hại đó, nhưng lại là những nguyên nhân khiến con không nâng cao được khả năng tập trung trong hoạt động của mình. 

Bố mẹ có thể khắc phục điều đó bằng cách:  

• Biết cách sắp xếp để tạo ra những khoảng thời gian nhất định trong ngày “không dùng điện thoại” mà chỉ dành sự tập trung cho con. 
• Nên có quy tắc không sử dụng điện thoại khi nào (trong bữa ăn, sau 9h tối)
• Khi ngồi cạnh con học không dùng điện thoại 
• Khi chơi cùng con sẽ không dùng điện thoại

Khi nào cần dùng điện thoại hãy nói trước với con lí do và việc mẹ cần làm để trẻ hiểu và hợp tác. Trẻ sẽ không mè nheo nếu như người lớn nói trước cho trẻ biết lí do. 

Nguyên tắc số 2: Ăn ngủ đúng giờ, nếp sinh hoạt và ăn uống khoa học 

Các bác sĩ y khoa của hiệp hội Y khoa Nhật đã khuyến cáo rằng đi ngủ muộn, ngủ thiếu giấc chính là một trong những nguyên nhân lớn khiến trẻ nhỏ không tập trung. Vì thế ở giai đoạn mầm non và tiểu học, rất cần bố mẹ rèn thói quen đi ngủ sớm, ngủ đủ giấc cho trẻ. 

Ngoài ra, nếu như trẻ bị thiếu Canxi, Magie, vitamin C thì cũng là nguyên nhân khiến trẻ giảm sự tập trung. Vì thế bữa ăn của trẻ nên được bổ sung các chất đó qua rau củ, hoa quả, và bổ sung thêm đường glucose, DHA, và sắt, bởi vì những chất này sẽ giúp cho não phát triển nên cũng góp phần tăng khả năng tập trung. 

Nguyên tắc số 3: Cho trẻ chơi những trò chơi nâng cao khả năng tập trung

Giai đoạn 1-3 tuổi: Khuyến khích bố mẹ cho trẻ chơi những trò chơi liên quan đến vận động tinh theo phương pháp Montessori như trò thả hình, xâu hạt, nhặt hạt.

Giai đoạn 3-6 tuổi: Các trò chơi như tìm mê cung, làm thủ công, gấp giấy, tô màu, vẽ, ghép hình puzzle, ghép lego. Thậm chí những trò chơi liên quan đến âm nhạc hay thể thao cũng tốt cho khả năng tập trung của trẻ. 

Khi trẻ đang tập trung chơi bố mẹ không gián đoạn hay làm phiền quá trình chơi của trẻ. 

Nguyên tắc 4: Dành thời gian đọc sách cùng con 

Đọc sách cùng con chính là một trong những hoạt động quan trọng nhất giúp nuôi dưỡng khả năng tập trung cho trẻ. Với những trẻ tầm 1-3 tuổi có thể là 15-20 phút/ ngày, với trẻ 3-6 tuổi bố mẹ hãy tăng lên 30 phút/ngày và thực hiện đều đặn hàng ngày nhất định sẽ giúp trẻ nâng cao khả năng tập trung, và khả năng lắng nghe. 

Đây có lẽ là nguyên tắc dễ thực hiện nhất bởi nó không quá tốn kém tiền bạc, mà lại có rất nhiều lợi ích kép. Tôi đã kiên trì đọc ehon và truyện cho Bon nghe từ 0 tuổi, và đến giờ dù Bon đã biết đọc nhưng hàng ngày tôi vẫn đọc cho con nghe khi con muốn. 

Nguyên tắc 5: Với những bé sắp vào lớp 1 hãy cho trẻ tập tô chữ, làm quen với mặt chữ cái 

Bố mẹ hãy tham khảo thêm ở bài ‘Cần chuẩn bị những kỹ năng gì cho con trước khi vào lớp 1” ở đầu chương. 

Nguyên tắc 6: Hãy bắt đầu từ những bài tập 5 phút và tăng dần số phút với những hoạt động mà trẻ không hứng thú  

Có nhiều trẻ không hào hứng với chuyện làm bài tập, hoặc phải làm những hoạt động tĩnh không đúng sở trường và sở thích của trẻ thì phải làm thế nào? Bố mẹ nên chia nhỏ những bài tập đó thành những khoảng thời gian nhỏ. Nguyên tắc từ dễ đến khó, thời gian từ ngắn đến dài.  

Tôi thường có bài tập ngắn 5 phút để Bon làm khi con không thích. Ví dụ như một bài tập tìm mê cung, bài tập tư duy ngắn, một bảng phép cộng chỉ cần làm trong tầm 5 phút, đọc một cuốn sách tiếng Anh như bộ Razkids cũng chỉ mất 1-2 phút (nếu cả nghe video gốc là 5 phút). Sau đó lập một bảng thành tích để ghi nhận sự kiên trì và cố gắng của con. Nhất định khi con nhìn thấy bảng ghi nhận những nỗ lực mình đã làm, con sẽ có động lực để cố gắng hơn. Từ đó bố mẹ hãy tăng thời gian để kéo dài khả năng tập trung cho con. 

Với những học sinh tiểu học trở đi bố mẹ hãy cùng trò chuyện để con tự lên kế hoạch hoạt động trong ngày cho mình. 

Nguyên tắc 7: Hãy để trẻ được chơi những trò chơi mình yêu thích 

Bởi vì đó là cách tốt nhất để gia tăng trạng thái dòng chảy và nuôi dưỡng khả năng tập trung cho trẻ. Bố mẹ đừng lo lắng nếu con chỉ thích chơi ghép lego mà không tập trung ngồi tô hay viết ở giai đoạn mầm non. Bởi vì mỗi hoạt động trẻ làm trong sự yêu thích sẽ có tác dụng hơn nhiều so với làm trong trạng thí tâm lý bị ép buộc. 

Quá trình nuôi dưỡng khả năng tập trung của trẻ cần được thực hành chậm rãi và chắc chắn. Vì thế chỉ cần bố mẹ luôn tin tưởng vào chính bản thân con, và chính bản thân mình, chúng ta sẽ thấy hành trình nuôi dạy con nhẹ nhàng và hạnh phúc.