Phần 1: Năng lực sống của người Nhật khác kĩ năng sống của người Việt như thế nào?
Việc được sờ, chạm vào đất, cỏ cây hoa lá ngay từ những tháng đầu đời là điều rất cần để nuôi dưỡng 5 giác quan
2. Trải nghiệm thiên nhiên quyên sơ là gì
Trong tiếng Nhật từ “Gentaiken-原体験”-tiếng Anh là “Original experience”- mình tạm dịch là “trải nghiệm thiên nhiên nguyên sơ” là một cụm từ ám chỉ những trải nghiệm trong thiên nhiên ở thời kì ấu thơ sẽ trở thành kí ức vĩnh cửu lưu lại trong não bộ, có tác động to lớn nhất đến việc hình thành nên tư duy, tư chất của một con người. Việc chúng ta được trải nghiệm phong phú hay nghèo nàn sẽ có ảnh hưởng to lớn đến sự khác nhau về tư duy, và nhân cách.
Vì sao trải nghiệm thiên nhiên nguyên sơ ở thời kì ấu thơ lại quan trọng đến vậy?
Trải nghiệm thiên nhiên nguyên sơ quan trọng nhất với trẻ là ở giai đoạn ấu thơ cho đến hết tiểu học. Vì đây là thời kì mà thông qua những trò chơi trong thiên nhiên, và tiếp xúc với mọi người sẽ kích thích lên 5 giác quan nghe, nhìn, sờ, ngửi và nếm giúp nuôi dưỡng năng lực tư duy, năng lực phán đoán, năng lực biểu đạt, 3 nhân tố quan trọng để hình thành nên “Năng Lực Sống” của một con người.
Ngày nay trẻ con có thể tiếp nhận kiến thức qua ti vi, internet hay sách báo, nhưng nó vẫn mãi chỉ là những “trải nghiệm gián tiếp”, sẽ không thể thay thế được sức mạnh của “trải nghiệm trực tiếp” khi trẻ được sờ chạm, nhìn thấy thực tế. Mà chính nhưng trải nghiệm thực tế này mới giúp trẻ hình thành nên năng lực sống-kỹ năng sống cho mình.
Theo như Hiệp hội trải nghiệm thiên nhiên nguyên sơ của Nhật thì, nếu chúng ta coi mỗi một sự vật sự việc, một trải nghiệm mà đứa trẻ được trải qua trong giai đoạn đầu đời là những hạt mầm của trí tuệ và tri thức, thì những cung bậc cảm xúc khác nhau cùng với tính cảm thụ phong phú sẽ là mảnh đất phì nhiêu để nuôi dưỡng nên những hạt mầm này. Thời kì ấu thơ là thời kì làm đất canh tác và gieo mầm để nuôi dưỡng những hạt mầm để nảy sinh ra trí tuệ và tư duy. Và thiên nhiên chính là nơi nuôi dưỡng tốt nhất những hạt mầm đó. Những năm tháng đầu đời được sống trong môi trường có thiên nhiên trong lành sẽ nuôi dưỡng cho trẻ khả năng cảm thụ, cảm nhận cái đẹp, cái chân thiện mĩ, cũng như nuôi dưỡng 5 giác quan. Quá trình tiếp xúc với thiên nhiên nguyên sơ là những hành vi cơ bản nhất giúp chúng ta thấu hiểu một cách sâu sắc về sự cộng sinh của con người với thiên nhiên, chúng ta mỗi cá thể chỉ là một phần trong chuối mắt xích của tự nhiên mà thôi. Và rõ ràng khi con người sống xa rời thiên nhiên thì khả năng cảm thụ, tính nhăn văn cũng dần dần suy yếu đi.
Rachel Louise Carson (1907-1964), tiến sĩ sinh vật học đồng thời là nhà hoạt động môi trường lỗi lạc người Mỹ đã từng viết trong cuốn sách cùng tên một định nghĩa “Sense of Wonder” đại ý rằng nhờ sự tiếp xúc với thiên nhiên mà trong tâm hồn chúng ta sinh ra những cảm xúc hay cảm giác của sự kì bí, thần thoại, đồng thời cảm giác này sẽ tồn tại mãi trong kí ức của chúng ta. Chính sức mạnh kì bí của thiên nhiên này sẽ là liều thuốc giải độc cho những chán nản và mộng tưởng mà chúng ta gặp phải khi trưởng thành. Hay nói một cách khác thì thiên nhiên là liều thuốc giải độc tốt nhất cho con người. Tiếp xúc với thiên nhiên từ ấu thơ chẳng khác nào chúng ta làm gia tăng hệ miễn dịch cho tâm hồn của chính mình.
Điều duy nhất còn đọng lại sâu sắc trong tâm trí mình sau khi đã tìm hiểu những phương pháp giác dục sớm như Montessori, Steiner, Reggio Emilia và Shichida đó là tất cả đều có một điểm chung là coi việc cho trẻ được trải nghiệm với thiên nhiên thông qua kích thích 5 giác quan trong những năm tháng đầu đời chính là phương pháp giáo dục quan trọng nhất.
Từ những trải nghiệm thiên nhiên mà tuổi thơ mình đã trôi qua, cũng như được tiếp cận với những kiến thức về trải nghiệm thiên nhiên nguyên sơ, mình lấy đó làm kim chỉ nam cho việc hình thành triết lí giáo dục cho Bon nhà mình. Và mong rằng những gì mình chia sẻ cũng sẽ trở thành niềm cảm hứng cho những ai có cùng quan điểm.
