Một trong những phương châm ứng xử của giáo viên ở mầm non Tsubaki đó là lắng nghe thừa nhận cảm xúc của các bạn, từ đó dùng lý lẽ giải thích, cho trẻ biết hành vi của mình sẽ tác động đến người khác, đến xung quanh ra sao để trẻ tự mình suy nghĩ và điều chỉnh. Đó chính là phương pháp hoán đổi thế giới quan. Ở Tsubaki các cô được học cách ứng xử không dùng hình thức phạt, time out để khiến trẻ nghe lời.

Đương nhiên cách này sẽ rất cần kỹ năng ứng xử và thấu hiểu cảm xúc ở trẻ của chính giáo viên. Nhưng việc để trẻ hiểu được cảm xúc của người khác ra sao, để từ đó suy nghĩ đến hành vi của mình và thay đổi chính là một việc vô cùng cần thiết và quan trọng để dạy trẻ biết tôn trọng người khác, biết suy nghĩ và hành động tự chủ hơn, và cũng tốn thời gian hơn, tốn năng lượng của người lớn hơn cách áp đặt quy tắc và thưởng phạt.

Vì hoán đổi thế giới quan sẽ giúp ta hiểu được sự việc đang diễn ra, chúng ta sẽ không vội vàng kết luận hành vi của trẻ ngay mà thay vào đó sẽ đi tìm nguyên nhân vì sao trẻ làm như thế. Việc hoán đổi thế giới quan còn giúp cha mẹ kiên nhẫn với trẻ hơn trước những điều trẻ phản kháng hoặc không muốn làm theo ý cha mẹ. Nó cũng giúp cha mẹ cư xử nhân từ hơn, bao dung hơn, và khi chúng ta hành xử như thế chính là chúng ta đang làm tấm gương cho chính trẻ học theo, vừa xây dựng mối quan hệ khăng khít và tin tưởng giữa cha mẹ và con cái hơn.

Ít nhất việc dành thời gian để lắng nghe nhu cầu và nguyên nhân vì sao trẻ hành xử thế, để từ đó dùng lý lẽ thuyết phục, nói cho trẻ hành vi ấy tác động đến người khác ra sao, chính là một trong những bước rất quan trọng của phương pháp hoán đổi thế giới quan.

Những đứa trẻ được nuôi dạy theo phương pháp giáo dục như này sẽ sống tình cảm hơn, biết quan tâm đến người khác hơn, và tôn trọng người khác cũng như chính bản thân mình.

Khi Bon làm một điều gì đó như đánh bạn mình thường dẫn dắt rằng con làm thế bạn sẽ rất đau và buồn đấy. Khi con không cho bạn mượn đồ chơi, mình sẽ dẫn dắt có lẽ bạn ấy đang rất thèm được chơi đồ chơi của con, nếu con cho bạn mượn bạn sẽ rất vui, rồi bạn sẽ trả lại con sau khi chơi xong…Khi con ném đồ đạc mình cầm lên bảo món đồ rất buồn vì con lỡ thô bạo với nó đấy. Khi con không chào hỏi mình không ép con phải chào lại mọi người, sau khi họ đi rồi mình sẽ hỏi vì sao con không muốn chào. Vì con xấu hổ, vì cô ấy/bác ấy có chào con đâu…Mình sẽ nói với con là nếu con chào hỏi mọi người thì mọi người sẽ rất vui….Rồi đến một lúc nào đó con lớn hơn, con sẽ hiểu để làm nó một cách tự giác hơn, miễn là mẹ làm gương cho con trước.

Có một chuyện mình rất đau đầu với Bon là buổi sáng con tỉnh dậy nhưng không chịu đi vệ sinh. Nếu mẹ ép là con la hét, không hợp tác. Buổi sáng hôm ấy con không chịu đi vệ sinh mà đến trường. Đến sảnh tầng 1 con bảo con buồn tè quá và mình chợt nhớ ra con chưa đi tè. Mình ngồi xuống ngang tầm nhẹ nhàng hỏi con. “Con nói cho mẹ lí do con không muốn đi tè được không”. Con chỉ nói là con không buồn tè.

Mình giảng giải cho con. Sau một đêm con ngủ nước tiểu tích lại rất cần được xả đi, nếu không xả nó sẽ phải lọc lại lần nữa, lâu dần cặn bã đó biến thành những viên sỏi ấy. Con thấy nước tiểu màu vàng đúng không. Vậy thì màu vàng ấy cứ lọc lại thành sỏi đấy. Nhiều sỏi tích lại là con phải đi bệnh viện bác sĩ mổ chim để nước tiểu thông ra đấy.”

Đương nhiên khi diễn giải điều này mình phải cường điệu với body language và vẻ mặt nghiêm trọng nữa. Cu cậu nghe rất chăm chú và gật gù, sau đó đi vệ sinh cùng mẹ. Và từ hôm sau cu cậu đã hợp tác hơn trong việc buổi sáng tỉnh dậy phải đi vệ sinh rồi.

Mình nhận ra là khác biệt của 4 tuổi trở đi đó là trẻ đã hiểu được chuyện, biết lí lẽ nên cũng rất cần người lớn nói cho trẻ lí do vì sao trẻ phải làm điều đó thay vì áp đặt mệnh lệnh. Hầu hết các tình huống ở nhà mình bây giờ là mình sẽ đặt ra câu hỏi với con để con đưa ra lí lẽ, nhiều khi cãi lại với các quy định của mẹ. Sau một thời gian cứ bắt con phải làm theo những yêu cầu của mình, mệnh lệnh của mình, thì việc được lắng nghe lí do của con, chịu khó dùng lí lẽ với con, mình thấy đỡ mệt hơn hẳn.

Một tiến bộ rõ rệt trong nhận thức của con đó là nhờ dùng chiêu hoán đổi thế giới quan mà con biết quan tâm đến cảm xúc của bố mẹ và bạn bè hơn, và bản thân mình cũng thấy hiểu tâm lí của con hơn.

Hi vọng góc nhìn này của mình có thể giúp cho bố mẹ học cách bình tĩnh hơn trước những tình huống phản kháng của con.