Năm nay Bon 5 tuổi, sang năm sẽ vào lớp 1. Mình có lo chuyện con vào lớp 1 không? Có chứ. Nhưng mình lo không phải là chọn trường gì cho con, mà lo không nuôi dưỡng phần gốc cho con được tốt mà thôi. Một bài rất dài nên hi vọng bố mẹ đủ kiên nhẫn đọc hết nhé.

Khi nói đến tiền tiểu học đa số bố mẹ vẫn lo lắng đến chuyện con nên học gì, luyện gì, chọn trường nào nhưng lại ít khi dành thời gian quan tâm đến việc xây dựng cho con những kĩ năng mềm để chuẩn bị vào lớp 1.

Mình nghĩ rằng việc con học trường nào không phải là điều quá quan trọng, vì nếu như con được chuẩn bị mọi kĩ năng và tâm thế để có thể thích nghi với mọi môi trường, dù là trường công hay trường tư, thì bố mẹ đã bớt đi 80% lo lắng rồi. Do đó mục tiêu giáo dục con của mình là chuẩn bị cho con những kĩ năng để con học trường nào cũng được, nghĩa là có thể thích nghi với các môi trường dù là trường công hay trường tư. Với mình, đó là nuôi dưỡng phần gốc cho con tốt nhất.

Việc học trước về Toán, tiếng Việt vẫn chỉ là phần ngọn mà thôi. Nếu con có cái gốc tốt, là kỹ năng mềm, là khả năng thích nghi với môi trường, kỹ năng giao tiếp tốt, tư duy tốt thì con sẽ có nền tảng để học được ở mọi môi trường. Thế hệ của chúng ta chủ yếu là vui chơi trước khi vào lớp 1 chứ không học trước, nhưng rồi chúng ta vẫn vào lớp 1 rất ngon lành, là bởi vì những hoạt động vui chơi ấy đã rèn cho chúng ta hầu hết những kỹ năng để vào lớp 1 rồi. Nó giống như cái gốc đã nuôi dưỡng rất bèn chặt, vào lớp 1 chỉ việc bắt đầu đâm chồi, mọc lá mà thôi.

Như mình đã nói ở trên, mình sẽ chú trọng việc rèn những kỹ năng mà ở mọi môi trường con đều thích nghi được. Để làm được điều đó có những kỹ năng không phải chỉ là một vài tháng, mà có khi xuyên suốt quãng thời gian ấu thơ của con, từ 2-3 năm trước khi con vào lớp 1.

2.1 Khả năng thích nghi và đối diện với khó khăn (đừng bảo bọc con quá)

Có một điều mà mình rất thích ở nền giáo dục của một số nước Bắc Âu như Đan Mạch hay Na uy, Thuỵ Điển đó là họ để con trẻ được tự do vui chơi ngoài trời nhiều và thậm chí chơi cả những trò chơi mạo hiểm mà không hề cấm đoán con. Bởi họ lí giải rằng việc con trẻ được vui chơi và thử thách những trò leo trèo mạo hiểm chính là rèn luyện cho con trẻ khả năng thích nghi với khó khăn và đối mặt với thử thách để giúp chúng vượt qua nỗi sợ. Khi lớn lên đối diện với stress chúng sẽ học được cách vượt qua. Vì thế những người Bắc Âu, đặc biệt là người Đan Mạch được đánh giá là những người cân bằng cuộc sống tốt nhất thế giới.

Trong cuốn “Cha Voi” giáo sư Trương Nguyện Thành cùng rất ca ngợi nền giáo dục của Đan Mạch dạy cho con trẻ cách đối diện khó khăn để học cách cân bằng cuộc sống, vì đây là năng lực vô cùng quan trọng mà trẻ con thời nay sẽ phải đối diện trong xã hội hiện đại.

Nhìn lại tuổi thơ thế hệ 7X, 8X được thoả sức leo trèo cây cối, chơi những trò chơi mạo hiểm mình mới thấm thía nhận định này quả là đúng đắn quá. Chính nhờ những trò chơi như vậy hồi ấu thơ mà thế hệ chúng mình có khả năng thích nghi và vượt qua áp lực công việc cũng như cuộc sống tốt hơn thế hệ trẻ bây giờ.

Khi hiểu được những điều này, mình liên kết lại những điều mình vẫn cho con trải nghiệm từ hồi nhỏ: con được phép làm một số những việc mà hơi quá sức của con, những việc mà người ngoài nhìn vào sẽ cho là mạo hiểm, có những việc bố Bon rất hay la mình nhưng mình vẫn để con làm. Con được leo lên thanh leo trèo cao nhưng mình không cấm. Con đi xe đạp thăng bằng trên đường phố Hà Nội từ tầm gần 3 tuổi để con thích nghi với những mối thử thách đến và con học được cách làm thế nào để đi lại an toàn trên đường. Và mình vẫn đang trên hành trình để trang bị tiếp cho con những kĩ năng này.

Trẻ con thực sự rất cần được chơi tự do ngoài trời, điều mà ở thành phố đang ngày một trở thành điều xa xỉ với trẻ bởi vì không có không gian để trẻ vận động, và một phần lớn vì bố mẹ chỉ muốn chạy theo thành tích và ép con học hành. Vì thế khi thay đổi môi trường trẻ không thể thích nghi ngay. Và rất nhiều bố mẹ vì tâm lí bảo bọc cho con, không muốn con phải khổ, lo sợ con bị áp lực đã luôn chọn con đường đi an nhàn nhất.

2.2 Cho con được tự chủ, tự ra quyết định và hiểu việc học là việc của bản thân con

Suy cho cùng việc học là việc của con trẻ chứ cha mẹ không thể chạy theo cả đời để lo cho con. Vì thế tâm thế chủ động tìm tòi, chủ động học tập là một nền tảng vô cùng quan trọng để bắt đầu cho sự nghiệp học hành.

– Tự chủ, tự quyết: Để đứa trẻ thích học thì điều đầu tiên là đừng ép chúng phải học những gì chúng không thích. Vì bộ não sẽ chỉ tiếp thu tốt nhất nếu như con người ta có hứng thú. Thay vì phải cố gắng ép trẻ giỏi đều, giỏi toàn diện thì hãy cứ để trẻ được chơi những gì chúng thích trước đã. Bon nhà mình không hào hứng chuyện học chữ, học số nhưng chỉ thích ô tô, lắp ghép nên mình thường để con được chơi những trò con lựa chọn. Tất nhiên là có những kĩ năng cần thiết mà con không hào hứng thì bố mẹ sẽ phải nghĩ cách để lồng ghép trong các trò chơi với con. Nhưng hầu hết mọi việc đều là con tự quyết định. Và có lẽ vì thế mà mình cũng gặp khó khăn ở chỗ khi con đã không thích cái gì thì mình không thể ép hay thuyết phục con được, và con luôn đưa ra lí do hợp lí cho hành động của con. Bạn ấy là người biết rất rõ mình muốn gì. Bố mẹ chỉ nương theo con thôi.

– Việc học là việc của bản thân: mình luôn nói với Bon việc của bản thân con thì con sẽ phải tự làm và tự chịu trách nhiệm. Khi đã lựa chọn thì cần đối diện với hậu quả mà lựa chọn đó đem lại (chịu trách nhiệm). Vì thế với việc học cũng là việc của bản thân con chứ không phải của bố mẹ. Khi làm một điều gì đó mình luôn nói cho Bon biết mục đích việc con làm là gì. Với việc học cũng vậy, mình cố gắng để nói cho con hiểu vì sao con cần phải học.

2.3 Rèn luyện tư duy phản biện thông qua cách đặt câu hỏi với con

– Có ai đó đã nói rằng nếu bạn đặt một câu hỏi đúng, bạn đã tìm được một nửa đáp án rồi. Kỹ năng đặt câu hỏi là điều cực kì quan trọng để rèn luyện tư duy cho trẻ. Tiếc là giáo dục gia đình và giáo dục nhà trường ở Việt Nam lại rất ít chú trọng đến khía cạnh này. Trong cuốn Cha Voi, GS Trương Nguyện Thành có viết rằng “Tư duy phản biện là tư duy suy nghĩ chín chắn và đa chiều”, vì thế ông thường hay đặt với các con câu hỏi “Tại sao con nghĩ vậy. Nếu con là người đó con sẽ nghĩ gì, làm gì. Con thử đặt mình vào vị trí người đó để suy nghĩ xem…”. Mình cũng thường hay đặt câu hỏi giống như GS đã viết ở trên. Qua một thời gian dài thực hành việc đặt câu hỏi với con mình nhận thấy rằng suy nghĩ của con rất tự chủ, có chính kiến riêng, biết đưa ra được các lí do, biết quan tâm đến cảm xúc của người khác.

2.4 Rèn luyện những kĩ năng sống

2.4.1 Tự chăm sóc bản thân:

Những việc liên quan đến vệ sinh cá nhân đều có thể tự mình làm được như tự ăn, sáng dậy tự đánh răng, rửa mặt, ăn sáng và cả việc tự chùi sau khi đi vệ sinh.

2.4.2 Tự chuẩn bị đồ đạc khi đến trường:

Từ 5 tuổi trẻ cần được rèn kỹ năng chuẩn bị đồ cá nhân trước khi đi học rồi. Bố mẹ có thể dán hình ảnh những đồ con cần chuẩn bị lên tường chỗ để balo, để tối trước khi đi ngủ hỏi lại con đã chuẩn bị chưa, hoặc sáng trước khi ra khỏi nhà xem lại một lần. Khi rèn được thói quen này rồi thì lên lớp 1 con cũng sẽ học rất nhanh việc chuẩn bị sách vở và đồ dùng khi đi học

2.4.3 Bảo quản đồ đạc:

Mình rất kĩ tính trong chuyện Bon giữ gìn đồ đạc. Bon nhớ đồ mình mang đi rất tốt, nhưng nếu lần nào đó con mang đi và để quên hay làm mất thì con sẽ chịu hậu quả là không được đem đồ đó đi chơi trong cả tháng đó. Mỗi lần xuống xe hay trước khi đi về phải có thói quen xem mình có bị quên gì không. Nếu con làm mất đương nhiên sẽ không bao giờ được mua lại. Vậy con đi học lớp 1 mà mất đồ thì sao? Chắc là mình sẽ để con tự kiếm tiền hoặc lấy từ tiền nuôi lợn đất để bỏ ra mua, để con học bài học chịu trách nhiệm.

2.4.4 Biết hỏi người khác để nhờ giúp đỡ khi gặp khó khăn:

Mình nhớ hồi Bon tầm gần 4 tuổi, có lần con đi siêu thị và bỏ quên ô tô ở siêu thị. Khi đi được nửa đường con nhớ ra mình quên, thế là mình bảo vậy con hãy chạy lại siêu thị rồi hỏi cô bán hàng nhé, mẹ sẽ đứng đây chờ con. Thế là cu cậu chạy một mạch lại siêu thị dù trời tối, rồi sau đó sung sướng cầm chiếc ô tô chạy về với mẹ.

Việc cho trẻ trải nghiệm được tự mình hỏi người khác khi có khó khăn rất cần thiết. Để rèn điều này bố mẹ có thể cho bạn ấy tự mình hỏi nhân viên nhà hàng khi bạn ấy muốn đi vệ sinh, muốn dùng đồ gì đó thay vì bố mẹ hỏi hộ. Mình thì hay nhờ Bon là con ra hỏi cô nhân viên siêu thị giúp mẹ là đồ này đồ kia để ở khu nào, để con có thêm kỹ năng này. Ở trường nếu có khó khăn gì con nên hỏi ai, đó là điều mà bố mẹ nên trao đổi với con trước khi đi học.

2.4.5 Thói quen sinh hoạt có quy tắc: ngủ sớm dậy sớm đúng giờ

Khi Bon lên lớp 5 tuổi mình cố gắng thực hiện triệt để việc con phải dậy đúng giờ, cho dù hôm trước con có đi ngủ muộn chăng nữa. Không gì tốt bằng việc rèn cho một đứa trẻ tính kỉ luật, thói quen sinh hoạt có quy tắc. Duy có việc thi thoảng đi ngủ muộn là mình sẽ cần phải cố gắng cải thiện để thực hiện tốt hơn việc đi ngủ sớm đúng giờ. Chỉ cần đứa trẻ thức dậy đúng giờ giấc thì đã có một buổi sáng tốt đẹp rồi. Và nếu hình thành thói quen này trước khi đi học 1 năm thì trẻ không còn bị sốc múi giờ sinh hoạt khi vào lớp 1 nữa. Buổi sáng dậy sớm có thể trảnh thủ đọc 1-2 cuốn truyện rồi mới đến trường. Mình nghĩ các bố mẹ rất cần cân nhắc đến điều này trong việc chuẩn bị tâm thế vào lớp 1 cho con.

2.4.6 Khả năng tập trung làm một việc gì đó (hoạt động tĩnh)

Mỗi tuần 1-2 buổi bố mẹ có thể cho trẻ làm quen với hoạt động tĩnh để rèn khả năng ngồi tập trung. Không nhất thiết chỉ là ngồi làm bài tập sách vở như tô chữ, học đọc, làm toán mà cả việc ngồi vẽ, tô màu, cắt dán gì đó cũng được.

2.4.7 Khả năng tự kiềm chế

Bon là đứa trẻ rất hiếu động, nên đôi khi việc phải ngồi lâu một chỗ trong hoạt động tĩnh mà cu cậu không hào hứng làm cu cậu rất khó kiên nhẫn. Và có những lúc hay chạy ra khỏi chỗ trong giờ học và cô cũng phản ánh với mình điều này. Những các hoạt động nào con thích thì con vẫn ngồi được rất lâu và hào hứng. Vì thế mình nghĩ rằng những đứa trẻ có tính cách giống như Bon bố mẹ cũng không nên lo lắng quá.

Vì đơn giản là những đứa ấy chúng cần nhiều thời gian hơn để rèn luyện cho mình khả năng tự kiềm chế: việc mình muốn làm nhưng không được phép làm, và việc dù mình không muốn nhưng vẫn cần phải làm. Khả năng tự kiềm chế là một năng lực rất cần thiết để giúp con thành công sau này, và để con rèn được kỹ năng này mẹ sẽ cần đồng hành cùng con trong thời gian rất dài nữa. Đứa mà biết mình cần gì, muốn gì thì ba mẹ thường sẽ tốn thời gian để thuyết phục và để chúng tự nhận ra mình cần kiềm chế hơn những trẻ chỉ quen nghe theo lời người khác ngay lập tức.

2.4.8 Khả năng lắng nghe người khác nói

Có thể tập trung lắng nghe lời dặn dò của cô giáo, lời giảng của cô giáo đó là kỹ năng cực kì quan trọng khi con vào lớp 1. Khi người khác nói mình không được làm ồn, nói chen ngang mà phải lắng nghe đến cuối rồi mới nói. Để rèn việc này điều đầu tiên bố mẹ có thể làm chính là hãy lắng nghe điều con nói, để con học hỏi từ chính tâm thế đó của bố mẹ. Hãy đọc truyện cho con thật nhiều từ khi con còn nhỏ. Mình nhận ra rằng những em bé nào được đọc ehon từ nhỏ thì khả năng lắng nghe và khả năng học tập, tiếp thu kiến thức đều rất tốt. Bố mẹ hãy cố gắng gieo hạt giống này ngay từ nhỏ cho con nhé.

2.4.9 Tuân thủ những quy tắc nơi công cộng:

Xếp hàng theo thứ tự, không gây ổn ào nơi công cộng. Đi trên xe ô tô khách thì giữ phép lịch sự là không nói to không làm ồn tránh ảnh hưởng đến mọi người xung quanh. Bỏ rác đúng nơi quy định. Không tè hay khạc nhổ bậy bạ. Không dứt lá, bẻ cành, ngắt hoa…Những quy tắc ấy khi trẻ bắt đầu bước vào lớp 1 sẽ không còn bố mẹ ở bên, trẻ bắt đầu hoà nhập môi trường xã hội hơn rồi, trẻ cần ý thức để tự biết giữ quy tắc những điều này.

2.4.10 Quan tâm đến bạn bè và mọi người xung quanh

Đối với mình việc Bon học giỏi không quan trọng bằng việc dạy Bon biết quan tâm đến bạn bè và những người xung quanh, đặc biệt là cảm xúc của mọi người. Con chỉ giỏi một mình con sẽ chẳng thể đem lại hạnh phúc bằng việc con biết giúp đỡ và quan tâm đến bạn bè. Mình nhớ hồi mình học lớp 5 cô giáo suốt ngày bắt những đứa học giỏi đi kèm những đứa học kém. Lúc đầu rất ấm ức vì dạy tụi học kém trời ơi sao mà tốn nước bọt quá trời mà chúng chẳng vào đầu gì. Nhưng ngẫm lại bây giờ mình phải biết ơn bài học cô đã dạy cho mình.

Người Do Thái nói rằng nếu bạn chỉ học những gì người khác dạy, bạn chỉ nhớ 30%

Nếu bạn học những gì bạn thích, bạn chỉ nhớ được 70%

Nhưng nếu bạn dạy lại được cho người khác, bạn sẽ nhớ được 90% kiến thức.

Việc giúp đỡ bạn như vậy không chỉ tốt cho bản thân mình, mà còn dạy con trẻ biết quan tâm và chia sẻ với mọi người. Biết đâu chính nhờ bài học ngày ấy mà mình luôn muốn được làm những việc có ích cho cộng đồng, và cũng mong muốn con sống cuộc đời có ý nghĩa, được giúp ích cho nhiều người khác.

Đừng đợi tìm trường tốt, hãy cố gắng để con mình tốt nhất và trường nào cũng cần học sinh như vậy. Nó giống như câu chuyện của việc bạn đi tìm người cố vấn cho bạn, hãy cứ toả sáng đi, chắc chắn mentor sẽ đến với bạn (câu nói của Sheryl Sandberg).