Mấy hôm rồi mình cứ trăn trở mãi và hôm nay mình quyết định viết ra câu chuyện này. Nó là cảm nhận chung của mình về bức tranh giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình ở Việt Nam hiện đại. Khi mà rất nhiều vấn đề xảy ra thì hậu quả gánh chịu sẽ là những đứa trẻ, là thế hệ tương lai của đất nước mình.

Trải nghiệm hai năm về Việt Nam làm việc trong môi trường giáo dục mầm non đã cho mình ít nhiều sự so sánh, đối chiếu để giác ngộ ra rất nhiều điều, đâu là sự khác biệt lớn nhất trong giáo dục ở Nhật và ở Việt Nam. Chẳng có gì là bí quyết to tát của người Nhật cả. Tất cả đến từ môi trường giáo dục đồng nhất mà ra, gia đình và nhà trường cùng chung quan điểm.

1. Bí quyết của nền giáo dục Nhật Bản

Những bài báo ca ngợi giáo dục ở trường học của Nhật ABC, mà thường bỏ qua chi tiết cực kì quan trọng của GD Nhật đó là sự đồng nhất trong quan điểm giáo dục ở cả gia đình và nhà trường. Trong những năm tháng ở Nhật cũng kênh qua 2 trường mầm non cho con, mình thấy không phải trường nào cũng tốt, không phải giáo viên nào cũng ứng xử tốt với trẻ đâu, nhưng vì sao mặt bằng chung của GD Nhật vẫn tốt, đó là vì có sự đồng nhất trong tiêu chuẩn giáo dục phổ cập khắp cả nước từ trường công đến trường tư.

Và đặc biệt quan trọng hơn đó là môi trường giống nhau về quan điểm giáo dục giữa giáo dục gia đình và giáo dục nhà trường trên một nền tảng văn hoá ứng xử bền vững, để từ đó tạo ra một nước Nhật với những con người Nhật ứng xử văn minh, lịch sự và sống có trách nhiệm như vậy.

Đứa trẻ ở trường được dạy tự lập như nào, được cô ứng xử nhẹ nhàng, cương nhu đúng lúc như nào, kiên nhẫn như nào thì ở nhà bố mẹ cũng kiên nhẫn, thừa nhận tôn trọng con như thế. Cũng tuỳ từng gia đình mà mức độ chỉn chu, chăm chút cho con khác nhau, nhưng xét trên mặt bằng chung thì 80-90% đứa trẻ đều được dạy dỗ với cùng một quy tắc ứng xử.

Khi mình cho Bon đi chơi ở công viên và đi giao lưu cùng với các bạn ở lớp Bon, và bạn hàng xóm mình đều thấy cách các bố mẹ ứng xử với con khá gần nhau, thậm chí nhiều cái mình còn phải học hỏi theo từ các mẹ.

Phải chăng chính vì hồi còn nhỏ các bố mẹ ấy cũng đã được bố mẹ mình ứng xử như vậy rồi, nên việc ứng xử với con cũng giống như hơi thở, thấm vào từng lối sống.

2. Văn hoá giáo dục gia đình ở Việt Nam

Ở Việt Nam, kỹ năng làm cha mẹ dường như còn rất yếu, bởi đa phần chúng ta vẫn thường chăm con theo bản năng, theo kinh nghiệm và theo thói quen đã được giáo dục mà thành. Văn hoá giáo dục gia đình không có bản sắc thực sự, thì thường rất dễ bị biến hoá, bị mai một và bị cuốn đi theo lối sống hiện đại vật chất dư thừa, bệnh chạy đua thành tích lên ngôi. Nhìn vào số lượng sách giáo dục gia đình của tác giả Việt viết, viết về chính chủ đề của Việt Nam chắc chỉ đếm đủ dầu ngón chân và ngón tay giữa hàng ngàn các cuốn sách giáo dục được dịch từ Mỹ, Nhật, Do Thái, Pháp, Hàn…

Bản thân các bố mẹ cũng vậy, cũng bị bủa vây bởi những phương pháp và trào lưu giáo dục, mà đôi khi nó làm nhiễu loạn lập trường của bản thân về việc xây dựng mục tiêu giáo dục gia đình cho chính gia đình mình. Mỗi gia đình là mỗi kiểu ứng xử với con, nhưng đa phần sẽ dựa trên thói quen và kinh nghiệm học hỏi từ người đi trước, từ bố mẹ, hàng xóm…

3. Những đứa trẻ “khập khiễng”

Vì sao mình gọi những đứa trẻ Việt Nam hiện đại là những đứa trẻ lớn lên khập khiễng, bởi vì ở Việt Nam văn hoá gia đình chưa kịp lớn kịp để phù hợp với tốc độ phát triển và thay đổi của đời sống vật chất và xã hội. Ở trường được giáo dục một kiểu, về nhà lại môt phách khác và chúng lớn lên giữa hai kiểu lệch tông ấy. Thậm chí trong gia đình nhiều thế hệ cũng có sự lệch tông nhau.

3.1 Sự phó thác và đổ lỗi vào giáo dục nhà trường

Có những phụ huynh đến trường hỏi học sẽ ở tâm thế tìm trường thật tốt để giao phó mọi việc dạy dỗ con cho nhà trường Có phụ huynh khi con có vấn đề gì sẽ luôn đổ lỗi cho nhà trường và cho thầy cô

Có phụ huynh khi con có vấn đề, cô trao đổi về cách ứng xử với con thì chỉ ậm ừ cho qua, hoặc cười trừ, hoặc ở lớp cô ứng xử một kiểu, về nhà ông bà bố mẹ lại chiều theo kiểu khác ….có muôn vàn kiểu phụ huynh ở Việt Nam, đến từ muôn vàn kiểu văn hoá giáo dục gia đình khác nhau, và đó chính là rào cản lớn nhất để giúp trẻ em Việt Nam được giáo dục một cách bài bản nhất.

Giáo dục nhà trường có thể lớn (thậm chí mình thấy lớn rất nhanh) nhưng dường như giáo dục gia đình thì lại không hề lớn, thậm chí không muốn nói là thụt lùi trong thời đại dư thừa vật chất so với thời đói khổ ngày xưa.

Bạn có thể dành cả thanh xuân kiếm tiền cho con học trường xịn, mà không dành thời gian quan tâm sát sao đến con hàng ngày thì việc kiếm tiền kia cũng là vô nghĩa. Nếu bạn giao phó mọi việc dạy dỗ con cho nhà trường, ở trường rèn kỹ năng mềm, rèn quy tắc ứng xử mà ở nhà bạn thả rông con muốn làm gì thì làm, chiều theo mọi nhu cầu của con, làm thay mọi việc cho con, thì chỉ góp phần tạo ra những đứa trẻ “khập khiễng” cả về tâm hồn và trí tuệ.

Ở trường bạn đòi hỏi các cô phải kiên nhẫn, mềm mỏng với con khi ứng xử nhưng về nhà câu trước câu sau bạn đã nổi cáu, quát ầm ĩ mắng con, chẳng thể kiên nhẫn để dạy con, nhưng lại luôn mong con phải ngoan, phải giỏi. Cái gì ở nhà bố mẹ không làm được thì đòi hỏi ở nhà trường, đó là một điều phi lí trong giáo dục gia đình ở Việt Nam.

3.2 Những cha mẹ tự mình tước bỏ quyền làm cha mẹ

Có thể dễ dàng nhận thấy xu hướng của các bố mẹ trẻ sống cùng ông bà hay có giúp việc đó là việc giao việc chăm con hàng ngày cho ông bà. Đây cũng là một trong những nguyên nhân rất lớn để góp phần tạo nên những đứa trẻ “khập khiễng”. Mình còn nghe nói về xu hướng các bạn trẻ muốn yêu nhanh, cưới sớm, đẻ con vội để “Rút ngắn tuổi thanh xuân không phải làm mẹ bỉm sữa quá lâu”, và “tranh thủ lúc ông bà nội ngoại còn đang khoẻ mạnh trông cháu giùm”. Thực là quá nhanh quá nguy hiểm với kiểu tư duy ấy khi làm cha mẹ.

Thậm chí rất nhiều cha mẹ trẻ vì bị bố mẹ giục đẻ nên đẻ ra và đấy tôi đẻ ra rồi, ông bà tự nuôi cháu nhé. Số lượng cha mẹ quá nhanh và quá nguy hiểm, tự mình từ bỏ quyền nuôi dạy con ấy dường như ngày một tăng. Và kết quả là những đứa trẻ thiếu sự quan tâm, sát sao của bố mẹ, chúng quen với sự chiều chuộng của ông bà và giúp việc, nên đến lớp cũng đòi hỏi cô giáo là muốn gì được nấy. Chúng không chấp nhận việc ở lớp phải chia sẻ đồ chơi với bạn, phải tự mình làm những việc cá nhân bởi vì “Con quen muốn gì được nấy rồi. Con không biết làm vì ở nhà mọi người làm hết cho con rồi”.

Đây là hai comment của độc giả trong bài viết của mình trên báo tuổi trẻ

https://tuoitre.vn/me-viet-day-con-kieu-nhat-20190102122429…

1. Tôi thấy riết rồi người ta sống thiếu trách nhiệm với gia đình, lười việc nhà trong khi gia đình chính là tổ ấm, nhà là nơi che nắng che mưa, là nơi diễn ra các sinh hoạt. Có nhiều gia đình, hai vợ chồng thường gây gổ, nạnh nhau việc nhà, ai cũng cho mình mệt nhọc vì công việc kiếm tiền bên ngoài nên không muốn làm việc nhà. Người già và trẻ em không được chăm lo vì các cặp vợ chồng đi sớm về khuya, ai cũng cho là mình vì công việc kiếm tiền lo cho gia đình. Những người sống với cha mẹ thì phó thác việc nhà và con cái cho cha mẹ dù cha mẹ đã già. Người không sống chung với cha mẹ thì phó thác nhà cửa, con cái cho người giúp việc, không quan tâm, chăm sóc, dạy dỗ con cái. Chính vì thế mà dù đời sống vật chất có lên cao nhưng chất lượng cuộc sống giảm, hạnh phúc gia đình không đảm bảo, tệ nạn xã hội ngày một tăng.

2. Trong xã hội ta hiện tại không ít gia đình phó mặc con cái cho nhà trường dạy dỗ và hầu như ít quan tâm đến việc mình phải dạy con cái bằng chính phong cách sống thực tế của mình trong gia đình. Hầu như quá nhiều người mải mê làm ăn và sống theo cách sống của mình nhiều lúc đến quá phóng khoáng, không nề nếp, không có một sự ổn định và phong cách chuẩn mực, vì vậy, theo tôi, đó cũng chính là lý do mà tại sao gần đây tội phạm trong nước ta đang lộ dần xu hướng trẻ hóa.

4. Giáo dục gia đình là gì

Đó là thời gian chất lượng bạn dành cho con để trò chuyện, để kiên nhẫn dạy con, để giải thích và lắng nghe con, để làm gương cho con, và để chăm chút cho con từ những điều rất nhỏ.

Có mẹ bảo sao về nhà con chẳng kể chuyện gì ở trường với chị em ạ, vậy chị có hay trò chuyện với con không?

Có những trẻ cả mấy ngày không tắm gội, không thay quần áo vì ba mẹ bận quá chẳng có thời gian. Uh 1-2 ngày không tắm không thay quần áo có thể chấp nhận được, chứ cả 4-5 ngày thì sao gọi là yêu con, chăm sóc cho con.

Có những bạn balo cô để quần áo bẩn thì hôm sau vẫn vậy, thậm chí mấy ngày vẫn để bốc mùi trong balo Có những bố mẹ cô giáo trao đổi tình hình của con ở lớp, hễ chê con là không thích là nói cô thế này thế kia với con, chứ con tui có như vậy đâu

Có những bố mẹ cô trao đổi việc con đánh bạn, con hư để cùng thống nhất quan điểm với gia đình về cách ứng xử thì thường là ậm ờ cho qua “Ôi ở nhà nó cũng thế đấy cô ạ” và hết phim. Ở Việt Nam thật dễ dàng trong chuyện nhờ cô cho trẻ uống thuốc mà chẳng cần giấy chứng nhận của bác sĩ. Thật dễ dàng với việc đòi hỏi giáo viên, đổ lỗi cho giáo viên và rất ít khi nhìn nhận trách nhiệm thuộc về cha mẹ về gia đình khi đứa trẻ có lỗi.

Những cuộn phim như thế cứ ngày qua ngày lặp đi lặp lại ở rất nhiều gia đình. Bố mẹ bận, đến nỗi không thể dành thời gian trò chuyện, chơi với con dù chỉ một chút.

5. Câu chuyện của bản thân mình

Khoảng gần 2 tháng trước mình gặp vấn đề với Bon. Đó là cô giáo ở lớp chia sẻ về việc trong hoạt động học con không hợp tác, con nghịch làm ảnh hưởng đến các bạn khác và cô nói con không nghe. Thậm chí có lần con còn vênh mặt lên thách thức lại cô. Con hay nói các từ bậy bạ và các bạn khác bắt chước theo, rồi có khi con nói bậy làm các bạn khác lại thích thú cười.

Khi cô trao đổi lại tình hình với mình, mình bình tĩnh để trao đổi lại cùng cô về cách giải quyết vấn đề của con, để cố gắng thống nhất với nhau về cách xử lí tình huống ở trường cũng như ở nhà. Nguyên nhân để con có những hành vi như vậy thì có rất nhiều. Cũng có thể do thời gian đó ra mắt sách nên mình bận kí sách và không dành thời gian nhiều cho con, để con tự chơi, nhiều hôm đi ngủ muộn, đến nỗi bố Bon bảo nếp ngủ sớm mẹ luyện cho Bon đâu rồi mà dạo này ngủ muộn thế, toàn 9g rưỡi 10g mới đi ngủ. Mình đã trao đổi, nói chuyện cũng với Bon về những việc làm của con ở lớp khiến cô buồn, ảnh hưởng đến các bạn khác như nào. Các cô trong lớp đã có sự điều chỉnh về cách ứng xử và có những biện pháp khi con không hợp tác. Vì thế sau 2-3 tuần mọi chuyện đã dễ chịu hơn rất nhiều. Con cũng đã hợp tác và ngoan hơn.

Mình đặt câu hỏi với Bon “Bon ơi, cô April rất buồn khi con không muốn học cùng cô, và khều các bạn khác nghịch trong giờ, các bạn khác không học được. Mình làm vậy là ảnh hưởng đến các bạn khác đó con. Theo con thì con nên làm như nào để cô vui, và không ảnh hưởng đến các bạn khác?”.

Mấy ngày ấy mình nói chuyện nhiều để Bon suy nghĩ, vì ở tuổi này con cần tự mình suy nghĩ xem mình nên làm gì để người khác vui, để không làm phiền người khác, thay vì việc phải làm theo những mệnh lệnh của người lớn đưa ra. Đó là cách mình thường giải quyết ở lứa tuổi này của Bon, để khuyến khích con tự mình suy nghĩ ra cách giải quyết và suy nghĩ đến cảm xúc của người khác. Cách này tuy không có tác dụng ngay nhưng hiệu quả lại lâu dài cho con sau này.

Quan sát ở trường mầm non mình nhận thấy những trẻ nào được cha mẹ quan tâm, dành thời gian cho sẽ khác hẳn những bạn không được bố mẹ quan tâm dạy dỗ hàng ngày. Những lớp nào càng có nhiều phụ huynh đồng quan điểm giáo dục với nhà trường, sát sao trao đổi với nhà trường tình hình của con thì tập thể học sinh lớp đó cực kì ổn.

Qua những trải nghiệm của bản thân mình và qua những gì quan sát hàng ngày mình khẳng định rằng môi trường giáo dục tuyệt vời nhất cho một đứa trẻ chính là sự đồng nhất trong quan điểm giáo dục ở gia đình và nhà trường.

Không gì tuyệt vời bằng việc mỗi ngày bạn dành ra 30 phút để trò chuyện, hay làm việc gì đó cùng con. Đó là đúc kết của chính mình sau khi bỏ bê con một thời gian. Và rất may mắn mình nhìn nhận ra để điều chỉnh lại chính bản thân mình.

Sự gắn kết được hình thành từ chính những trải nghiệm chung. Trải nghiệm ấy là việc bạn đọc hay kể cho con một câu chuyện, là cùng con làm một bài tập trong sách, cùng làm một trò chơi khoa học, cùng cắt dán một sản phẩm, cùng chơi bán đồ hàng….Cách mình đang làm với Bon ở nhà là mỗi ngày 1 việc như vậy, chỉ với mục đích duy nhất là gắn kết tình cảm với con, sau một thời gian bị dán đoạn.

Cách duy nhất để con bạn tin tưởng và nghe lời bạn chính là hãy cho chúng thấy bạn thật sự yêu thương và dành thời gian cho chúng.

Giáo dục gia đình hãy bắt đầu từ việc mình bỏ công việc lại sau cánh cửa để toàn tâm toàn ý với con ở nhà.

Giáo dục gia đình từ việc ngưng dùng điện thoại khi ở nhà, không trả lời điện thoại hay xem điện thoại trong bữa ăn

Giáo dục gia đình từ việc lên lịch kế hoạch cho từng ngày, từng tuần và cố gắng từng chút một follow theo nó.

Chúng mình có quyền lựa chọn cuộc sống như thế nào mà mọi người nhỉ.