1. Khi đứa trẻ bị dán nhãn

Một em bé 2-3 tuổi khi tranh giành đồ chơi hay có xung đột với bạn không được sẽ đánh hay cào cấu lại bạn, rất có thể người lớn nhìn vào cho là hư.

Một em bé 4-5 tuổi vô cùng thích thú với những từ “bậy bạ” như “cứt chó, ị đùn”, mày, cái thằng này, hay những khi tức giận với mẹ có thể nói “mẹ ngu, mẹ chết đi”, rất có thể người lớn nhìn vào cho là sao nó hư thế.

Khi một đứa trẻ không thích làm theo những gì người lớn bảo, người lớn cho là ngoan, thường đứa trẻ đó rất hay bị dán nhãn “trẻ nghịch, trẻ quậy”, hay “trẻ hư-trẻ không ngoan”.

Ước gì mỗi người lớn đều có một trái tim rộng mở hơn để hiểu rằng tất cả mọi hành vi ấy đều xuất phát từ tâm sinh lí của đứa trẻ ở giai đoạn ấy. Và những hành vi chưa đúng mực kia là biểu hiện của một sự trưởng thành qua mỗi giai đoạn, và rất cần được người lớn dẫn dắt, điều chỉnh hành vi cho đúng mực hơn, nhưng trên tinh thần tôn trọng và đừng phủ định hay dán nhãn trẻ.

Giáo dục vốn là một quá trình, một hành trình để đứa trẻ dần hoàn thiện tâm hồn và nhân cách khi lớn lên. Mỗi giai đoạn cách ứng xử của cha mẹ và người lớn cũng cần khác nhau để ứng phó với biểu hiện tâm sinh lí ở giai đoạn ấy.

Còn chưa kể đến là một em bé ở nhà sẽ mang một bộ mặt khác, đến trường lại mang một bộ mặt hoàn toàn khác, và với bạn bè lại là một bộ mặt khác. Có khi ở trường rất ngoan ngoãn làm theo lời cô, nhưng về nhà thì quậy tung trời, hoặc ở lớp im không nói tiếng nào nhưng về nhà thì chuyện gì cũng kể với bố mẹ…

Bạn không thể đánh giá một em bé mới 2-3 tuổi hay 4-5 tuổi là hư hay ngoan bởi vì điều ấy sẽ khiến bạn đánh mất đi tâm thế bao dung, cởi mở để thừa nhận hay tiếp nhận tính cách vốn có của đứa trẻ. Khi bạn chỉ nhìn vào hành vi xấu của trẻ chắc chắn suy nghĩ của bạn về trẻ sẽ là tiêu cực chứ không thể tích cực được.

Hẳn là đọc đến đây mẹ nào cũng thấy bóng hình mình trong đó phải không nhỉ.

2. Tâm thế làm mẹ sẽ quyết định tất cả

Khi nghe những lời phàn nàn của người khác về con, hẳn bạn sẽ rất stress, sẽ xấu hổ, sẽ bối rối, sẽ lúng túng. Mình cũng thế, và cũng cố gắng bình tĩnh để đối mặt. Bởi nuôi dạy con cần nhất sự kiên trì và một trái tim an nhiên trước những đợt sóng dữ đến.

Trong cuốn sách “Kỉ luật mềm của trái tim”, mình từng chia sẻ những mẩu chuyện ở giai đoạn Bon 2-3 tuổi hay 3-4 tuổi, có những hành vi chưa đẹp mình phải kiên trì rèn cả 6 tháng, thậm chí là cả 1 năm cho con, trong khi với những đứa trẻ khác chỉ cần 1-2 tháng. Những câu chuyện mình kể làm ví dụ không nhằm tô vẽ lên rằng Bon là một em bé hoàn hảo, mình là một bà mẹ hoàn hảo, mà chỉ muốn truyền tải đi một thông điệp rằng Bon giống như mọi em bé bình thường khác, đều có những “tật xấu đáng yêu” ở độ tuổi ấy, cũng bướng bỉnh không nghe lời, cũng nói tục nói bậy khi lên 4 lên 5, cũng không phải cứ nhắc cái gì sẽ hợp tác ngay (đánh răng), khi không được mẹ đáp ứng theo ý mình sẵn sàng nói “con ghét mẹ, mẹ ngu”… nhưng mình đã đối mặt với những điều ấy với tâm thế “sẵn sàng thừa nhận con người vốn có của con” để bản thân cũng được an nhiên, hạnh phúc hơn.

Mình chia sẻ những kỉ luật mềm của mình với con như cố gắng thừa nhận cảm xúc khi ấy của con, kiên nhẫn nói cho con biết hành vi ấy là không đúng, và mẹ cảm thấy như thế nào bằng những kỉ luật mềm của mẹ. Đương nhiên kỉ luật mềm sẽ thường tốn thời gian hơn là đòn roi hay hình phạt. Đôi khi con cũng cần có một hai hình phạt để biết đâu là giới hạn.

Ví dụ như việc con nói bậy mình bảo rằng “Mẹ không thế cấm con muốn nói bậy vì điều ấy khiến cho con thích thú và mới lạ, con muốn chọc cười mẹ. Nhưng mẹ không thích nghe từ ấy ở trong nhà mình. Bố mẹ có nói như vậy không. Bố mẹ không nói thì con cũng đừng nói. Nếu con nói bậy thì con sẽ ra khỏi nhà và con cần biết mẹ rất không vui thậm chí tức giận nếu con nói”. Và khi con nói ở nhà mình đều nghiêm mặt để thể hiện thái độ, thậm chí đã có 1 lần cho ra khỏi nhà cả 20 phút để đứng ngoài khóc lóc van xin mẹ.

Từ hôm ấy con chưa dứt hẳn việc nói bậy nhưng con hiểu mình đang vượt quá giới hạn mẹ cho phép vì mẹ đã nghiêm mặt chứ không như mọi khi. Nên có lúc con lại hỏi mẹ cho phép con nói “ị đùn” được không.

Con sẽ không bao giờ nói bậy mãi mãi cho đến khi con hiểu rõ về những từ con nói, về những điều mẹ nói với con “Con đừng nói từ nào con không hiểu”. Giai đoạn này con vẫn chỉ là hứng thú vì thấy nói nó sẽ khiến các bạn xung quanh cười ầm lên, bố mẹ hay cô giáo thì tức giận…nên nhiều khi đi ngoài đường mình lờ đi khi con nói những điều ấy, rồi mình lảng sang chuyện khác mà bơ đi điều con đang cố tình trêu tức mẹ.

Khi viết cuốn sách “Kỉ luật mềm của trái tim”, mình đã viết nó với mong ước là truyền tải đi cho cha mẹ “tâm thế làm cha mẹ” chứ không phải cố gắng tạo dựng nên một em bé hoàn hảo và một bà mẹ hoàn hảo có thể hoá giải mọi cơn phản kháng của con. Vì mình vẫn đang và sẽ đối mặt với những “chiêu trò” mới “rất không ngoan” của con hàng ngày, cũng đủ mọi cung bậc hỉ ái nộ, cũng có khi bất lực và đành mặc kệ nó.

Nhưng trên tất cả thông điệp mình muốn truyền tải là cha mẹ cần có tâm thế bao dung và rộng lượng trước những sai lầm của con, thừa nhận cảm xúc và nói cho con biết điều con làm sẽ gây hậu quả như nào, tác động đến ai để giúp con trưởng thành một cách dần dần và cha mẹ cũng trưởng thành trong quá trình đồng hành cùng con. Khi bạn đón nhận con một cách vô tư như những gì con vốn có, không kì vọng hay áp đặt (không bị rung rinh bởi những lời nhận xét của người khác) bạn sẽ thấy mình an nhiên và hạnh phúc hơn rất nhiều với những lần con phản kháng, hay con thất bại.

Mỗi đứa trẻ đều cần có một người mẹ, đó chính là bạn. Không ai làm tốt việc tạo ra những kỉ luật mềm dành cho con tốt hơn bạn. Đó là thông điệp xuyên suốt trên hành trình mình chia sẻ những câu chuyện nuôi dạy con đến các mẹ.