Đừng khen ngợi con thông minh, hãy khen con cố gắng

Trong cuốn sách “Tâm lý học thành công” tác giả Carol S. Dweck đã chia sẻ rất nhiều câu chuyện thú vị về tư duy cố định và tư duy phát triển. Trong đó có một thí nghiệm vô cùng nổi tiếng bà thực hiện ở đại học Stanford, Mỹ để cho thấy cách khen ngợi có ảnh hưởng to lớn đến tâm lí và hình thành nên tư duy trong quá trình phát triển của trẻ như thế nào.
1. Khen ngợi thông minh (tài năng) hay khen ngợi sự cố gắng
Người ta cho học sinh tiểu học làm 1 bài ghép hình đơn giản để tất cả đều đạt điểm cao. Sau đó sẽ chia ra 2 nhóm.
– Nhóm A sẽ đc khen là ” em rất tài năng, rất thông minh”.
– Nhóm B sẽ được khen “Em rất nỗ lực, rất cố gắng”.
– Tiếp đến nhóm nghiên cứu đưa ra câu hỏi lựa chọn muốn giải bài ghép hình khó hay là dễ thì nhóm A nói muốn làm bài dễ, nhóm B muốn làm bài khó. Vì nhóm A lo sợ nếu không làm được sẽ tổn thương đến lòng kiêu hãnh và đe doạ sự thông minh của mình.
Nhưng nhóm nghiên cứu vẫn đưa cho 2 nhóm đề bài khó để giải và kết quả thật bất ngờ. Nhóm B nỗ lực giải bài hơn nhóm A và đạt thành tích tốt hơn. Khi được hỏi về cảm tưởng thế nào với bài toán này thì nhóm B tự tin nói rằng đề bài rất thú vị và muốn đem về nhà giải tiếp thử, còn nhóm A thì trả lời rất thiếu tự tin và thất vọng: chẳng có gì thú vị cả, không muốn đem về nhà.
2. Tư duy cố định và tư duy phát triển
Nhóm A là đại diện cho kiểu tư duy cố định. Chúng được gieo vào trong tư duy của mình là mình là người thông minh, vì thế chúng không muốn làm cái gì khác để bị người khác đánh tụt đi sự thông minh của mình. Do đó, chúng né tránh thất bại, né tránh việc phải làm những bài tập khó hơn để bảo vệ niềm tin cho chính mình.
Những người có tư duy cố định nghĩ rằng thông minh hay tài năng là thứ có sẵn, không thay đổi, một kiểu như tài năng bẩm sinh, và họ có xu hướng bị ảnh hưởng bởi những đánh giá (gán nhãn) của người khác. Và những người có tư duy cố định thường là những người cố gắng chỉ để muốn đạt được danh hiệu, để chứng tỏ bản thân mình với mọi người.
Còn nhóm B, đại diện cho kiểu tư duy phát triển. Đó là những người không tin rằng tài năng là thứ cố định, và cũng không bị tác động bởi cách đánh giá của người khác về mình. Động lực để khiến họ cố gắng chính là niềm vui được đối diện với những thử thách và họ học hỏi được từ chính quá trình vượt qua thử thách ấy.
Những người có tư duy phát triển hiểu rằng nếu cố gắng thì luôn luôn có thành quả tốt đẹp. Và họ phấn đấu không phải vì điểm số, vì danh hiệu hay để chứng tỏ với bất cứ ai, mà là từ niềm vui thích muốn theo đuổi nó cộng với nỗ lực không ngừng nghỉ, thì kết quả đến một cách tự nhiên.
3. Căn bệnh của giáo dục Việt Nam
Những nghiên cứu này để giúp mình liên hệ đến nền giáo dục ở Việt Nam. Nếu một số môi trường giáo dục hiện đại đã cập nhật những kiến thức này có thể đã thay đổi về cách đánh giá hay nhận xét học sinh, thì có lẽ vẫn còn rất rất nhiều các giáo viên và nhà trường vẫn dùng việc khen ngợi học sinh là thông minh, là giỏi để đánh giá. Đặc biệt là nền giáo dục coi trọng điểm số, thành tích sẽ khiến đa phần học sinh tin rằng khả năng của mình, trí thông minh của mình bị đóng khung bởi những bài kiểm tra đó.
Người Việt mình mở miệng ra là thường khen ngợi “Ôi thằng đó thông minh lắm. Thằng đó giỏi lắm, thông minh từ bé”. Rồi đến trường các thầy cô cũng khen học trò, đánh đồng việc điểm cao nghĩa là thông minh, là giỏi giang, còn điểm kém nghĩa là dốt nát, và bày tỏ thái độ phân biệt đối xử giữa học sinh điểm cao với học sinh điểm kém. Tất cả những cách đối xử ấy đã khiến cho học sinh bị gieo vào đầu mình là năng lực là thứ không thể thay đổi, làm hạn chế khả năng của học sinh, khiến tư duy chúng bị đóng khung bởi những đánh giá bằng điểm số đó.
4. Thằng đó thông minh lắm, mỗi tội lười
Hồi học phổ thông, mình thường hay được nghe kiểu các bạn khen nhau như vậy. Bố mẹ ở nhà cũng có tâm lý thích khen con thông minh hơn là khen con đã rất cố gắng, thích rèn con thông minh hơn là rèn con nỗ lực. Kết quả những đứa trẻ được nuôi dưỡng trong tâm lý như vậy khi lớn lên sẽ trở thành những con người tự mãn vào tài năng của bản thân, ít coi trọng sự nỗ lực, và khi gặp thất bại họ sẽ đổ lỗi cho ngoại cảnh thay vì đi tìm cách làm thế nào để giải quyết vấn đề.
5. Thiên tài chẳng ai là bẩm sinh cả
Những phân tích của TS. Dweck khi tìm hiểu về những tấm gương thành công của các danh nhân hay học giả đều đi đến một điểm chung đó là, tài năng họ có không phải là thứ thiên bẩm, tất cả đều nhờ nỗ lực cộng thêm với đam mê theo đuổi, họ cố gắng không phải vì để chứng tỏ mình với ai, để thể hiện cái tôi, mà chỉ là khát khao được vượt qua những giới hạn của bản thân, và tìm thấy niềm vui cuộc sống trong những nỗ lực ấy. Có lẽ đó là động lực lớn lao nhất, lâu bền nhất của sự học.
6. Bài học lớn nhất mình học được từ người Nhật
Khi ở Việt Nam mình luôn nghĩ rằng các bạn học trường chuyên là rất siêu, rất giỏi, và mình chỉ học trường bình thường nên mình không thông minh bằng. Vì thế mình mang tâm lý mặc cảm và tư duy cố định đó sang Nhật. Khi vào đại học Nhật, và đặc biệt là khi vào phòng nghiên cứu mình đã hiểu rằng người Nhật rất coi trọng sự nỗ lực và cố gắng của sinh viên.
Các giáo sư không hay khen ngợi là mày giỏi quá, thông minh quá mà họ khen mày đã rất cố gắng đấy. Chính những lần được khen ngợi như vậy khiến mình thêm tự tin để cố gắng hơn, có thêm động lực tìm ra những cách giải quyết mới. Và mình tin rằng bản thân mình có rất nhiều khả năng mà mình chưa khai phá ra mà thôi.
Khi Bon đi nhà trẻ, mình cũng thấy các cô giáo luôn khen ngợi như 頑張った、できたね (con cố gắng lắm, con đã làm được rồi đấy) động viên con cố gắng chứ ít khi nói con giỏi. Chỉ thi thoảng mới khen じょうずね (khéo lắm). Và từ khi sinh Bon ra mình luôn tâm niệm phải tạo thành thói quen này để thực hành cùng con. Mình cũng cố gắng khen để con cảm nhận thành quả của cố gắng, và tỏ ra vui mừng chứ không khen con giỏi quá.
7. Để nuôi dưỡng tư duy phát triển cho con
Mình nghĩ rằng rèn cho con tư duy đúng đắn, đó là vai trò lớn nhất của cha mẹ. Vì nếu con có tư duy tốt, con sẽ biết cách học tốt. Đó là lí do khi bắt đầu phải đối mặt với những tình huống trong chuyện con học hành, gặp khó khăn hay thử thách mình lại tìm đọc các sách về tâm lý nhiều hơn. Đó là để mình học được cách tư duy tốt hơn, và cũng để rèn cho con thói quen tư duy tốt hơn. Mỗi một tình huống mình chơi cùng với con là một tình huống sư phạm, mà chỉ cần mình ứng xử sai thì sẽ khiến con cũng tư duy sai theo.
Như hôm qua sau khi xem video về khủng long, Bon rủ mẹ vẽ và hai mẹ con mình cùng vẽ con khủng long. Thú thật là mình vẽ rất xấu, cũng không biết vẽ khủng long như nào. Nhưng rồi nhìn hình thì cứ ngoạch ngoạc bừa thôi. Bon thấy mẹ vẽ được và cu cậu so sánh mẹ vẽ đẹp hơn con rồi, xịu mặt ra. Mình cười bảo hai mẹ con mình vẽ không yêu cầu ai phải vẽ đẹp cả, mà chúng ta chỉ cần thể hiện theo cách riêng của mình. Mẹ lớn hơn Bon bao nhiêu tuổi, mẹ đã vẽ nhiều hơn con nên mới vẽ nhanh hơn thôi. Con chỉ cần chăm chỉ vẽ mỗi ngày là con sẽ tiến bộ rất nhanh.
Trong những câu chuyện hàng ngày mình cũng hay nói với Bon rằng bố mẹ phải làm việc rất chăm chỉ thì bố mẹ mới có một cuộc sống thoải mái, mới có thể giúp đỡ nhiều người khác, mới muốn mua gì có thể mua bằng tiền của mình. Vì thế nên Bon thường xuyên hỏi bố mẹ đã làm việc rất chăm chỉ ạ, hay mẹ ơi con đã rất cố gắng để làm cái này đấy. Và con không ngại ngùng khi làm sai mà phải làm lại, rất hào hứng được thử làm những điều mới.
Cứ từ từ cùng con tận hưởng cuộc sống thôi bố mẹ nhỉ. Hi vọng câu chuyện này sẽ hữu ích với các bố mẹ trong quá trình đồng hành cùng con.
Đây là cuốn sách “Tâm lý học thành công”, 1 cuốn sách mình rất thích.

VỀ TÁC GIẢ AKI NGUYỄN

Aki Nguyễn tên thật là Nguyễn Thị Thu (sinh năm 1986). Tốt nghiệp tiến sĩ khoa Môi trường, tại đại học Tsukuba, Nhật Bản.

bài viết dành cho bạn

CẢM NHẬN TỪ ĐỘC GIẢ

Maiphuong Tran
Maiphuong Tran
Read More
Follow đọc bài của chị mấy năm rồi thấy có những điều giản dị mà thấm vô cùng. Hành trình đồng hành cùng con của cha mẹ luôn là hành trình không có điểm kết, thời gian bên con có thể không nhiều trong ngày nhưng nhất định phải chất lượng từng phút, đó có thể là cùng con dọn dẹp, gấp đồ, cùng đọc sách, nói về một ngày ở trường của con...Em cảm ơn những câu chuyện thường nhật của chị và Bon đã là ví dụ thực tế cho những chia sẻ của chị.
Trịnh Minh Tuấn
Trịnh Minh Tuấn
Read More
Mình nhận được sách tặng của tác giả từ buổi chiều, tối hôm đó đọc hết 1/2 và nghĩ bụng không thể không review tựa sách này. Tối hôm sau dự định đọc hết để viết giới thiệu thì thấy vợ đang say sưa đọc bên bàn học cùng con gái. Sang hôm sau, thấy phòng ngủ, phòng khách và phòng bếp... thay đổi. Như một phép màu.
Ngô Hương Thảo
Ngô Hương Thảo
Read More
Đã có lúc mình nghĩ rằng, thôi, giới thiệu sách nuôi dạy con như thế là nhiều rồi, thêm nữa có khi các bố mẹ bị rối loạn, tẩu hỏa nhập ma, rồi chẳng biết đường nào mà dạy con. Nhưng sau những vụ ồn ào xảy ra xung quanh con trẻ, mình mới thấy, việc nuôi dạy con của đa số các phụ huynh bây giờ, trong đó có cả mình, còn nhiều vấn đề quá. Và việc đọc sách nuôi dạy con là việc nên làm, nên duy trì thường xuyên, cho đến khi con cái trưởng thành.
Nha Sach Vuong Gia
Nha Sach Vuong Gia
Read More
Buông tay con quả thực rất khó khăn, nhưng là cách tốt nhất để trẻ tìm thấy con đường riêng cho bản thân, và cha mẹ có thể sống cuộc đời mình. Như cá rô phi ngậm con trong miệng để bảo bọc rồi nhả con ra ngay khi con đủ sức sinh tồn, những người làm cha mẹ cần học cách buông tay con để con tự do khám phá và không lớn. Hãy tin rằng con cái mạnh mẽ hơn chúng ta tưởng tượng rất nhiều, như chú linh dương non trong câu chuyện. Mỗi lần trẻ vấp ngã và tự đứng dậy, chính là một lần trẻ học cách thích nghi với cuộc đời."" trích KỶ LUẬT MỀM CỦA TRÁI TIM
Đào Yến
Đào Yến
Read More
Điều đầu tiên mà em tâm đắc trong "Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học" là việc chị Thu đã chuẩn bị tinh thần cho phụ huynh trước khi hướng đến các con bằng việc khuyên bố mẹ hãy "Bình tĩnh, bình tâm, bình an". Điều thứ hai khiến em rất hào hứng khi đọc sách, đó là chị Thu luôn lồng ghép các quy tắc ứng xử, quy tắc học tập một cách ngắn gọn vào các bảng biểu xinh xắn để người đọc có thể biến chúng thành "slogan chỉ đường" cho bản thân và con cái.
Phương
Phương
Read More
Em yêu lối viết dung dị, gần gũi, không diệu vợi khó hiểu của chị. Thấm vào tư tưởng rất tự nhiên luôn chị ạ, em tin mong muốn của chị rằng mỗi gia đình trên tủ sách có từng cuốn chị đã viết ra, ắt sẽ tìm được cách hóa giải khó khăn trên hành trình đồng hành cùng con.
Phương Anh
Phương Anh
Read More
Mỗi cuốn sách của chị Thu lại có sự chiêm nghiệm những bài học của chính chị, đi gần hơn đến nhu cầu sâu bên trong trẻ, kết nối với trẻ hơn, nên càng đọc những cuốn của chị, mình càng thấy “ngòi bút” của chị không chỉ gần gũi mà “sắc hơn”. ...
Hiển Trần
Hiển Trần
Read More
May mắn là 1 trong số 100 độc giả đầu tiên cầm trên tay quyển cẩm nang KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO TRẺ TIỂU HỌC của tác giả Aki Nguyễn. Cuốn sách này vô cùng cuốn hút, ý nghĩa. Ba mẹ thực sự nên có 1 cuốn trên tủ sách gối đầu giường nhà mình. Hành trình nuôi dạy con không có chỗ cho sự nhàn hạ. Những gì cha mẹ nỗ lực trong việc nuôi dạy con hôm nay, chính là những dấu chân in lại trên con đường bùn. Nỗ lực càng nhiều, thành quả ta nhận lại càng lớn.
Hoàng Hạnh
Hoàng Hạnh
Read More
Một cuốn sách không chỉ hướng dẫn kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học mà còn hướng dẫn cách ứng xử của ba mẹ khi con bắt đầu vào giai đoạn tiểu học. Cuốn sách này khá hay, mình theo dõi tác giả chia sẻ từ lúc viết bài cho đến đợi cô ấy xuất bản, mình đặt mua liền để có được chữ ký của tác giả, khi cầm được nó đọc nội dung đúng cuốn mình cần.
Dương Phương Anh
Dương Phương Anh
Read More
Khép lại cuốn sách hay luôn làm mình tiếc nuối như tạm chia tay một người bạn! Kỉ luật mềm trong gia đình của chị Nguyen Thi Thu với những quy tắc, cách ứng xử trong từng tình huống cụ thể rất gần gũi với mình. Mình như thấy bản thân trong từng tình huống ấy. Có rất nhiều điều mình tâm đắc nhưng có lẽ những câu “Hãy yêu thương con vô điều kiện và sống thật tốt cuộc đời của chính mình “ và câu “Tài năng là thứ đem đến cho con thành công, nhưng đạo đức mới là thứ đem đến cho con hạnh phúc, khiến mình ấn tượng nhất.
Độc giả
Độc giả
Read More
Nhắc đến Nguyễn Thị Thu là nhắc đến những kỷ luật, những quy tắc cụ thể cho từng hoàn cảnh, từng tình huống rõ ràng và xuyên suốt. Một điều mình yêu thích các tác phẩm của chị nữa là ngoài cung cấp kiến thức, chị lồng ghép những ví dụ rất cụ thể mà cậu bé Bon_con trai của chị đã trải qua và cách xử lý từng tình huống của chị, từ đó mình hiểu sâu hơn về kiến thức mà chị đã đưa ra. Điển hình là cách chị làm gương cho con, cách chị nói chuyện và tôn trọng con từ đó cu cậu ứng xử rất tốt với Ba, Mẹ và bạn bè.
Độc giả
Độc giả
Read More
Cảm nhận của em về cuốn "Kỷ luật mềm trong gia đình" là nó như 1 cuốn cẩm nang chứa tất tần tật những điều cần lưu ý trong quá trình nuôi dạy con khi con còn nhỏ. Những điều chị chia sẻ xuyên suốt cuốn sách và đặc biệt là phần đầu như đang hướng dẫn các bố mẹ thực hành chánh niệm, thiền trong tỉnh thức vậy. Việc chú tâm vào các hoạt động cùng con, việc hướng dẫn bố mẹ lấy lại được bình an, nhắc nhở bố mẹ sống thật tốt cuộc đời của mình. Đây chính là để tạo dựng khởi đầu an lạc, hạnh phúc cho cuộc đời con. Cảm giác thật yên bình khi đọc lướt qua những trang sách. Từng đoạn bố trí mạch lạc, khoa học khiến em cứ đọc hết trang này rồi qua trang khác như trong 1 nhịp thở vậy á chị (kiểu k muốn ngừng)
Độc giả
Độc giả
Read More
Tớ đọc rất nhiều sách nuôi dạy con của các tác giả đến từ nhiều nền văn hoá khác nhau trong 7 năm qua từ khi sinh bé thứ nhất. Sách của cậu viết bởi người Việt cho người Việt nên rất gần gũi, có sự hiểu biết sâu sắc về văn hoá xã hội VN để từ đó đưa ra các giải pháp gợi ý.
Độc giả
Độc giả
Read More
Là một trong những cuốn sách hay nhất về nuôi dạy con mà mình có, và cũng là cuốn mình đọc hết từ đầu đến cuối. Không lý thuyết, giáo điều hay chung chung như những cuốn sách khác ,"kỷ luật mềm trong gia đình" thật sự là một cuốn sách dạy thực hành, chính xác là cầm tay chỉ việc, làm như thế nào với hành động và cảm xúc của trẻ,làm thế nào rèn nề nếp cho trẻ, từng hoàn cảnh được tác giả miêu tả chi tiết, giải thích rất cụ thể và tỉ mỉ, nó rất chân thực và gần gũi,đến ngay cả con ăn vạ phải như nào, nói ra sao, đều được lưu tâm trong cuốn sách này.
Vũ Lâm
Vũ Lâm
Read More
7 điều tâm đắc từ “Kỉ luật mềm của trái tim”trái 1. Gia đình là nơi dạy trẻ về cảm xúc, còn trường học là nơi dạy trẻ kiến thức. 2. Cảm xúc đi trước, kiến thức theo sau nên gia đình luôn đóng vai trò quan trọng nhất đối với trẻ đặc biệt là những năm tháng đầu đời. 3. Thật khó để bố mẹ dạy con những phẩm chất mà bố mẹ không có, nếu không là gương cho thì con cái cũng sẽ không học theo được. Sẽ rất khó dạy con biết làm việc nhà hay tính ngăn nắp gọn gàng khi con không được chính mắt thấy bố mẹ cũng gọn gàng và ngôi nhà mình ở luôn ngăn nắp. ...
Độc giả
Read More
...Ngẫm nghĩ, và rồi mình từ bỏ ý định, quyết tâm tự thay đổi bản thân để học cách làm người Mẹ Hạnh Phúc (Người mẹ hạnh phúc chứ không phải là một người mẹ Hoàn Hảo). Hôm nay đọc tới những trang sách này, mình lại thấy lại những tư tưởng ấy. Mình mỉm cười, cảm thấy từng dòng chữ chạm vào trái tim mình. Từng dòng chữ, từng ý, từng tư tưởng, lạ mà thân quen...làm mình càng thêm tự tin, làm mình càng thêm cố gắng, tự nhắc nhở bản thân những điều nhiều khi quên mất chưa làm được: ...
Tran Thi Minh Trang
Tran Thi Minh Trang
Read More
“Chúng ta không bao giờ thay đổi được quá khứ, nhưng có thể thay đổi tương lai, bắt đầu từ hôm nay khi bạn đọc quyển sách cuốn sách này. Hãy mở ra đọc lại nó bất cứ khi nào bạn đang gặp khó khăn, bạn nhé”…. Những lời em viết trên từng trang sách, mình cảm nhận thật rõ từng gửi gắm, tâm huyết của một người Mẹ, một người làm giáo dục chân chính…để các con được lớn trọn vẹn và những người làm cha mẹ một cách bình tĩnh, bình tâm và bình an!
Previous
Next

SỰ KIỆN AKI NGUYỄN

NHỮNG ĐẦU SÁCH DÀNH CHO BẠN