Đó là những năm 89-90s ngôi trường mầm non mà mình học chỉ là một cái nhà kho tạm bợ xây cạnh một ngôi đền. Sân trường là một sân đất rộng có hai cây cổ thụ rất to là cây đa và cây gạo. Lớp mẫu giáo ở độ tuổi 3-5 tuổi có mấy chục trẻ mà chỉ có 2 cô giáo. Đồ chơi chẳng có gì, các hoạt động ở mầm non còn lưu lại trong kí ức của mình đến giờ chỉ là những buổi ngồi hát cùng cô trong lớp, hoặc buổi sáng là chơi trò chơi tập thể.

Thời điểm ấy, đất nước còn nghèo, vừa mới chấm dứt thời kì bao cấp để chuyển sang kinh tế thị trường nên trường mầm non nào chẳng vậy. Nhưng chúng tôi vẫn cứ lớn lên. Khoẻ mạnh và cứng cáp.

Ở trường mầm non mình thích nhất là được tự do chạy nhảy chơi trốn tìm với bạn quanh gốc đa. Cây đa cổ thụ có một cái hốc rất to. Nó không chỉ là nơi trốn tìm mỗi giờ ra chơi, nó còn là cả bầu trời khơi gợi trí tưởng tượng trong tâm hồn thơ ngây ngày ấy về ma, về sức mạnh tâm linh thần thánh đang ngự trị trong đó.

Bên trong ngôi đền có một cây hoa móng rồng mà hoa của nó toả ra thứ hương thơm ngào ngạt, và quyến rũ đến lạ kì. Đối với chúng tôi, vào giờ ra chơi việc trèo được lên tường để tìm hái một bông hoa móng rồng đã là một trò chơi thú vị rồi, thì việc có được có nó trong tay để hít hà hương thơm ngào ngạt ấy còn là một trải nghiệm phấn khích và thích thú đến lạ kì.

Những buổi chiều quá nhàm chán với các hoạt động ở trường, mình cùng với nhóm bạn của anh trai lại tìm cách trốn học. Mọi người sẽ ra hiệu để mình chạy về trước một đoạn thật xa (vì là út ít nhất), sau đó mọi người lừa lúc cô không để ý là cùng nhau chạy thật nhanh qua con đường ngang băng qua cánh đồng lúa để đuổi kịp mình.

Và cảm giác trốn học về giữa chừng để được lang thang trên cánh đồng, dọc bờ đê đi bắt cào cào, chọi gà là những kí ức thật khó quên.

1. Những khoảng trống bị lấp đầy bởi những đồ chơi có sẵn

30 năm sau những ngôi trường mầm non con cái chúng ta theo học bây giờ thì sao. Đồ chơi không thiếu nếu không muốn nói là quá nhiều và quá thừa. Nhưng có lẽ cái mà chúng thiếu nhất là có được những trải nghiệm để tận hưởng cảm giác hồi hộp, sung sướng và bất ngờ khi khám phá ra một kho báu nào đó, và quan trọng hơn cả là chúng thiếu những khoảng không, và thiếu không gian để được tự do sáng tạo theo ý mình.

Những đồ chơi cố định có sẵn đang thừa mứa trong cuộc sống hàng ngày đôi khi làm thui chột cơ hội tự sáng tạo ra trò chơi như cách của thế hệ chúng tôi ngày xưa.

Ngày xưa vào giờ ra chơi chúng mình chơi bán đồ hàng từ chính những chiếc lá đa, bông hoa gạo, và cây cỏ nhặt từ xung quanh sân trường. Đâu cần phải có sẵn những bộ rau củ quả bằng nhựa có sẵn. Cái bếp thì kê 3 viên gạch lên là cũng có thể tạo thành bếp rồi. Ấy vậy nhưng bộ giáo dục nhất quyết bắt các trường mầm non phải mua đủ bộ rau củ quả đồ chơi về để trẻ chơi, mà quên mất rằng chúng có thể dùng các đồ chơi khác trong lớp để tưởng tượng đó là rau củ quả, có thể cắt dán để làm rau củ quả.

Nhiều bố mẹ đi tìm trường mầm non cho con cũng đều chú trọng đến yếu tố lớp học phải có nhiều đồ chơi, có lẽ vì mọi người đều tin rằng có đồ chơi mới giúp con thông minh hơn, vui vẻ hơn và hào hứng hơn với việc đến lớp.

Nhưng có thật là như thế? Với những trải nghiệm của mình, trẻ con đến trường chúng cần nhất là được tương tác, được chơi cùng các bạn và nói chuyện cùng cô giáo. Cô giáo nào chịu khó nói chuyện, chơi cùng trẻ thì đó là một cô giáo tuyệt vời. Điều thứ hai là trẻ cần không gian và khoảng trống để tự mình khám phá ra những trò chơi yêu thích cùng bạn. Bạn đã bao giờ ngắm nhìn những đứa trẻ chỉ với hai ba miếng ghép block hoặc một quyển truyện ehon nhưng chúng tự tạo ra một câu chuyện để nói chuyện với nhau chưa? Nó là khi mà trí tưởng tượng của chúng đang có không gian để bay bổng. Nhìn cách những đứa trẻ ấy chơi mình như được trở lại tuổi thơ của chính mình, đồ chơi không có, nhưng nó không làm mất đi sự tưởng tượng trong mình, mà ngược lại nó giúp mình không bị đóng khung bởi những gì có sẵn, nó khiến mình sáng tạo ra những trò chơi theo cách riêng của mình.

Ở nhà thì sao?

Đứa trẻ nào trong nhà bây giờ chẳng thừa mứa đồ chơi. Có khi chúng chơi xong một vài hôm rồi lại chán, món đồ chơi lại bị bỏ xó. Trẻ con bây giờ biết nhiều hơn (về kiến thức), nhưng có hẳn là trí tưởng tượng phong phú hơn chúng ta ngày xưa?

Đôi khi cha mẹ mua đồ chơi cho con chỉ là một cách để trông trẻ, để bản thân được rảnh tay làm việc khác, để chúng không chạy đến mè nheo đòi cha mẹ chơi cùng (bản thân mình cũng rơi vào tình cảnh này).

2. Trẻ con không cần quá nhiều đồ chơi

Sự sáng tạo của trẻ con sẽ không phụ thuộc vào đồ chơi mà chúng có sẵn, cũng không phụ thuộc vào số lượng đồ chơi. Chúng chỉ cần sự tự do, những khoảng trống để cho trí tưởng tượng được bay bổng mà thôi. Chỉ có người lớn chúng ta là luôn lo sợ chúng thiếu thốn, và luôn muốn lấp đầy những khoảng trống ấy trong tâm hồn chúng theo những gì ta cho là đúng.

Có lần Bon đến chơi nhà bạn thân, con mê tít bộ lego mô hình xe cứu hoả và xe cảnh sát, và đòi mẹ mua. Nhưng mình không mua vì mình thấy bộ lego với những chi tiết bé như vậy con chưa thể tự lắp được, mua về mình lại phải lắp cho con chơi. Thứ hai nữa là kiểu lego lắp ghép theo mô hình có sẵn như vậy lại chẳng khác nào bạn để bộ não phải làm theo một lập trình sẵn có, nó khác với kiểu lego mà bạn có thể tự do lắp ghép theo ý mình để tạo ra các hình khác nhau. Loại lego chỉ ghép được theo một khuôn mẫu có sẵn sẽ không thể kích thích trí tưởng tượng của con được. Vì thế mình chỉ chọn loại lego mà con có thể sáng tạo được theo ý mình.

Mình không mua nhiều đồ chơi cho Bon vì đam mê duy nhất của Bon là ô tô nên mình chỉ mua chủ yếu là những chiếc ô tô tomica mini cho Bon, và mấy chiếc ô tô điều khiển là được bạn của bố tặng. Nhưng chỉ với vài chiếc xe oto mini nhưng hai mẹ con mình chơi được đủ trò với nó. Không chỉ chơi trên bản đồ mô hình giao thông tự tạo, Bon còn sáng tạo bằng cách biến ga đệm trên giường vốn có hoạ tiết kẻ caro trở thành một mô hình giao thông để cu cậu cho xe chạy trên giường vào mỗi tối trước khi đi ngủ.

3. Trẻ con rất cần những trải nghiệm cho chúng cảm giác háo hức, hồi hộp và bất ngờ

Chắc chắn là trải nghiệm Bon nhà mình sẽ không bao giờ có được trải nghiệm tự mình trốn học về giữa chừng như mẹ nó ngày xưa. Nhưng mình biết cách làm cho con bất ngờ, đó là “bắt cóc” con về sớm giữa chừng để cùng con đi chơi một nơi nào đó mà con thích. Cảm giác đó cũng rất tuyệt vời bố mẹ ạ, nó khác rất nhiều so với việc bạn cho con đi vào cuối tuần. Cái cảm giác trốn học về giữa chừng ngày xưa của mình vẫn còn nguyên vẹn để lan toả sang con, nhìn con sung sướng và hãnh diện với các bạn, tự hào khoe con được về sớm với cô khiến mình không khỏi nghẹn ngào xúc động.

Rất nhiều bố mẹ quên mất điều này. Chúng ta luôn ưu tiên công việc của mình. Chúng ta chỉ nghĩ rằng mình cần kiếm tiền lo cho con học một ngôi trường tốt, quần áo đầy đủ…nhưng những thứ đó không phải là những thứ khiến con cảm động và nhớ đến. Khi lớn lên con sẽ nhớ đến nhiều hơn những kỉ niệm khiến chúng thích thú và rung động.

Hãy “bắt cóc” con khi bạn có thể nhé.