Trong những lần đi chia sẻ chuyện nuôi dạy con hầu hết mình đều nhận được câu hỏi rằng Phương châm giáo dục của chị trong 6 năm đầu đời của con là gì. Mình bảo trong 6 năm đầu đời của con mình các mục tiêu mình đặt ra rất ít và đơn giản. Bởi vì nếu đặt ra quá nhiều mà không làm được sẽ càng khiến mình mất tự tin. Càng tối giản bao nhiêu, bạn càng đỡ mất thời gian và càng đỡ bị phân tán bấy nhiêu.

Rất nhiều bạn đặt câu hỏi cho mình như vậy có lẽ bởi vì chính bản thân cũng đang rất hoang mang giữa bao nhiêu phương pháp giáo dục đang bủa vây quanh mình, càng ngày thông tin càng đa dạng, càng phong phú, càng trăm hoa đua nở, nên kỹ năng đọc-lọc thông tin là kỹ năng vô cùng cần thiết mà các bố mẹ cần tự trang bị cho mình để tìm ra những giá trị giáo dục cốt lõi mình muốn xây dựng cho con.

Bởi vì nếu bạn xác định cho mình những giá trị giáo dục con cốt lõi rồi, bạn sẽ không bao giờ bị lung lay bởi những luồng thông tin đang ào ạt bủa vây xung quanh bạn mỗi ngày nữa.

Trong việc nuôi dạy Bon mình tâm niệm đúng 3 điều.

– Thứ nhất là nuôi dạy con thành một đứa trẻ giàu cảm xúc: có kỹ năng giao tiếp, thấu hiểu cảm xúc của người khác, có trái tim ấm áp biết quan tâm đến mọi người, có nhân cách và đạo đức tốt. Vì đạo đức là thứ giúp bạn đi xa hơn trí tuệ trên con đường dẫn đến thành công sau này.

– Thứ hai là sự tự lập và tự chủ trong suy nghĩ và trong hành động

– Thứ ba là sự tò mò, hiếu kì và ham học hỏi: đam mê đọc sách, không ngừng đặt những câu hỏi vì sao, có thật nhiều trải nghiệm thực tế như trải nghiệm với thiên nhiên nguyên sơ, trải nghiệm với các môi trường khác nhau. ————————————————————— Hôm nay mình sẽ đi nhiều về năng lực lắng nghe và kỹ năng giao tiếp cho con ở lứa tuổi 0-6 tuổi.

1. Vì sao mình muốn nuôi dạy con có trái tim ấm áp và có kỹ năng giao tiếp tốt

1.1 Những đứa trẻ thiếu năng lực nắm bắt cảm xúc của người khác:

Quá trình làm việc cho mình cơ hội tiếp xúc với các bạn nhỏ để mình có thêm những trải nghiệm thực tế quan sát đời sống nội tâm của con trẻ nhiều hơn. Mình nhận ra rằng trẻ con ngày nay chúng đang bị thiếu hụt những năng lực biểu lộ cảm xúc, thiếu năng lực để lắng nghe và nắm bắt cảm xúc của người lớn. Điều này mình cũng đã đọc được ở những tài liệu của Nhật rồi.

Những nhà giáo dục Nhật đã chỉ ra rằng chính môi trường xã hội gia đình hạt nhân chỉ có hai thế hệ, và hàng xóm cắt đứt quan hệ thân thiết với nhau là một nguyên nhân lớn dẫn đến việc đứa trẻ thiếu môi trường và những cơ hội được tương tác với nhiều người ở nhiều lứa tuổi, nhiều vị trí và địa vị khác nhau (ông bà, cô dì, chú bác, anh chị em họ, hàng xóm).

Chính vì thế khả năng lắng nghe và đọc cảm xúc của trẻ bị kém đi. Vì thiếu cơ hội được nói chuyện, chơi với nhiều người ở nhiều thế hệ và vị trí nên trẻ cũng không biết cách giao tiếp và nắm bắt cảm xúc, suy nghĩ của mọi người.

Và các nhà giáo dục Nhật đã cho rằng chính vì khả năng cảm nhận cảm xúc của người khác kém nên dẫn đến khả năng đọc hiểu tiếng Nhật của trẻ cũng kém đi, và nó là nguyên nhân dẫn đến kết quả kiểm tra đọc hiểu của trẻ em Nhật bị tụt từ hạng 2 xuống hạng 8 trong kì kiểm tra PISA do OECD tổ chức thời gian gần đây. Để đọc và hiểu một đoạn văn học rất cần đứa trẻ có năng lực thấu hiểu cảm xúc của người khác vì nó sẽ giúp đứa trẻ hiểu được tác giả muốn gửi gắm điều gì trong đoạn văn này.

Nhìn lại môi trường xã hội Việt Nam trong 5 năm trở lại đây, thật không khó để chúng ta thấy rằng xã hội Việt Nam, đặc biệt là ở thành phố lớn cũng đang đi lên những vết xe đổ giống như nước Nhật. Đó là sự thu hẹp mối quan hệ và môi trường giao tiếp cho trẻ. Những đứa trẻ sống trong những gia đình hạt nhân, sống ở chung cư thì chỉ quanh quẩn bên ông bà và người giúp việc, trẻ ít có cơ hội được tiếp xúc với họ hàng, anh chị em họ và hàng xóm như trước. Khi không được tiếp xúc với nhiều người, trẻ sẽ giống như cây sống ở nơi thiếu ánh sáng, năng lực giao tiếp và nắm bắt cảm xúc của người khác sẽ trở nên èo uột. Và những nhà giáo dục vẫn nói rằng năng lực giao tiếp và truyền tải bằng cảm xúc chính là một năng lực vô cùng quan trọng để giúp trẻ thành công ở thời đại 4.0. Con người hơn máy móc ở cảm xúc mà.

1.2 Năng lực lắng nghe của trẻ

Năng lực lắng nghe có liên quan trực tiếp đến năng lực học tập sau này. Nếu đứa trẻ lắng nghe giỏi nghĩa là nó cũng sẽ giao tiếp giỏi. Nếu lắng nghe giỏi chúng tiếp thu bài tốt hơn, vì tập trung hơn và hiểu rõ điều giáo viên yêu cầu hơn. Nhưng tiếc thay càng ngày trẻ càng không chịu lắng nghe lời người khác nói. Các cô giáo tầm 3 tuổi trở lên thường hỏi mình vì sao cứ phải nhắc nhở mãi mà trẻ không chịu lắng nghe lời cô nói.

Bởi vì ở giai đoạn còn nhỏ trong gia đình thường chỉ chú trọng vào việc tuổi này con phải nói được cái gì, con biết diễn đạt điều mình muốn. Mà quên đi rằng trước giai đoạn ấy cần dạy trẻ “tập trung lắng nghe lời người khác nói” đã. Vì trẻ phải nghe người khác nói, thì mới đến giai đoạn trẻ nói được, và nói ra ý kiến của bản thân. Những trẻ không biết lắng nghe, cũng thường là những trẻ diễn đạt và giao tiếp kém.

Vậy thì 2. Năng lực lắng nghe cần được nuôi dưỡng trong gia đình như thế nào

21. Cách truyền đạt thông điệp rất quan trọng:

Đầu tiên trong gia đình ở giai đoạn 1-2 tuổi, bố mẹ cần dạy trẻ biết tập trung lắng nghe lời mình nói. Ở giai đoạn 1-2 tuổi khi cần nhắc nhở và nói với Bon điều gì mình vẫn thường nhìn vào mắt con và nói chậm rãi, ngắn gọn thông điệp mình muốn truyền đạt “Bon nghe kỹ điều mẹ nói nhé”, và giai đoạn 3-4 tuổi trở đi khi cần nhắc điều gì, giải thích điều gì mình sẽ ngồi ngang tầm, nhìn vào mắt con và nói “Con nghe kỹ này, mẹ chỉ nói một lần thôi”, để con hiểu sự nghiêm túc và tập trung.

Sau khi thực hiện một thời gian với Bon mình nhận thấy cách thức giao tiếp như vậy với con rất hiệu quả. Mình không đứng từ xa để la con, cấm con làm, mà mình sẽ đến đến cạnh, ngồi xuống từ tốn nói một cách nghiêm túc. Con cũng cảm thấy được tôn trọng hơn và cả không khí nghiêm túc trong lời mẹ nói hơn, và biết lắng nghe hơn.

2.2 Đọc truyện, ehon: Đọc sách cho trẻ là cách tốt nhất để mình rèn cho con khả năng lắng nghe và tập trung

2.3 Hãy dành thời gian lắng nghe trẻ: Mình nhận ra rằng rất nhiều đứa trẻ không biết lắng nghe là bởi vì chúng không có trải nghiệm được cha mẹ và người lớn lắng nghe mình nói.

Tầm 3 tuổi trở đi khi trẻ rất có nhu cầu được bố mẹ nghe chuyện của mình thì bố mẹ thường hoặc lí do đang bận việc mà bơ đi, hoặc chỉ ậm ừ cho qua, hoặc thậm chí chỉ mải nhìn vào màn hình điện thoại hay tivi mà không quan tâm đến điều trẻ nói. Vì không được bố mẹ lắng nghe nên trẻ cũng chẳng biết cách lắng nghe người khác nói.

Vì thế điều quan trọng để nuôi dưỡng năng lực này đó là khi con cần nói chuyện, bố mẹ hãy dành thời gian để lắng nghe. Nếu đang bận việc có thể nói với con là mẹ đang bận một chút, xong việc mẹ sẽ nghe con nói. Nhưng tuyệt đối phải giữ lời hứa.

Mình cũng từng trải qua rất nhiều lần đó là Bon nói chuyện với mẹ nhưng mẹ còn đnag lơ đễnh hoặc là đang bận làm việc gì đó thế là Bon cáu lên “Sao mẹ không nghe con nói thế nhỉ”, thế là mình phải chỉnh lại bản thân ngay.

2.4 Hãy dành một khoảng thời gian trong ngày để cả gia đình cùng nhau trò chuyện:

Nhà mình thường hay chơi trò chơi đố vui, nối đuôi cùng nhau. Hoặc chơi thẻ bài Karuta của Nhật để học tiếng Nhật, hoặc cùng thảo luận về chủ đề Bon thích.

2.5 Nói với con về cảm xúc của chính mình

Trong quá trình nuôi dạy Bon, điều mình tâm niệm nhất chính là dạy con biết thấu hiểu cảm xúc của người khác và quan tâm đến mọi người. Muốn làm được điều đó thì ngay từ 1 tuổi mình luôn nói với con về cảm xúc của mình để con học hỏi và sau đó con bắt chước để tập diễn đạt lại cảm xúc của bản thân.

Chính vì thường xuyên nói “Mẹ yêu con, mẹ cảm ơn con, mẹ vui lắm, mẹ hạnh phúc lắm…” nên Bon cũng thể hiện lại cảm xúc với mẹ một cách rất tự nhiên. Mình nhiều lần thể hiện nỗi buồn, khóc trước mặt con, nói mọi điều mình cảm nhận với Bon nên vì thế con có những trải nghiệm cảm xúc rất phong phú. Phải cảm ơn bố Bon cũng là một người sống tình cảm nên Bon học được điều đó từ chính bố mình.

Bon nắm bắt cảm xúc của người khác rất tốt.

Ví dụ như có lần mẹ chỉ hơi cao giọng nói chuyện qua điện thoại để chỉ đường với chú grab thế mà Bon đã ngước lên hỏi mẹ là mẹ tức giận à, vì sao mẹ tức giận. Lên xe rồi con cũng hỏi vì sao mẹ tức giận với chú, khiến lúc ấy mẹ chỉ muốn độn thổ.

Nhiều lần mẹ cũng cố gắng nói giảm cao độ và cảm xúc đi nhưng vẫn không lọt qua được con mắt tinh đời của con. Hôm nào mẹ ốm mẹ mệt là con sẽ lăng xăng ngồi bên mẹ, xoa đầu bóp trán cho mẹ….Rất nhiều những hành động quan tâm đến con, đến các em bé và các cô giáo ở trường khiến mẹ tin rằng những điều mình đang làm với con là đúng với con tim.

2.6 Cho con giao tiếp với nhiều người:

Mình nhận thấy những bà mẹ Nhật thường xuyên bế con đi giao lưu ở những nơi công cộng từ khi con mới 3-4 tháng tuổi, chính là để trẻ có cơ hội được tiếp xúc với nhiều người xung quanh, với bạn bè cùng lứa tuổi. Đặc biệt từ sau 1 tuổi trở đi, trẻ có nhu cầu được khám phá thế giới xung quanh, được chơi với các bạn hay anh chị thì việc cho trẻ đi giao lưu càng cần thiết.

Quá trình làm việc tiếp xúc với các bạn nhỏ ở trường mầm non mình nhận thấy những bạn nhỏ không được ra ngoài chơi thì khi bắt đầu đi học sẽ rất nhút nát và sợ môi trường lạ, thời gian thích nghi và làm quen với trường lớp cũng lâu hơn. Và càng để lâu (quá 2 tuổi) thì rèn năng lực giao tiếp lại cho trẻ càng gian nan hơn nhiều.

Khi còn ở Nhật mình thường xuyên bế Bon đi chơi ở những khu vui chơi công cộng để cu cậu đỡ sợ người lạ. Còn khi về Việt Nam hầu như mỗi tháng mình đều cho Bon về quê chơi với ông bà, anh chị em họ chính là để làm phong phú thêm kỹ năng giao tiếp với mọi người. Đi bất cứ đâu mình cũng thường dẫn Bon đi theo cũng là để Bon được cơ hội gặp gỡ nhiều người, ở nhiều môi trường khác nhau.

2.7 Tìm cho con những người bạn thân ở cùng độ tuổi: Đó là cách làm tuyệt vời để xây dựng kỹ năng giao tiếp cho con

Dành thời gian chơi và lắng nghe con, đó là điều tuyệt vời nhất mình muốn làm cùng con mỗi ngày.

Các bố mẹ có thể tìm đọc thêm từ cuốn sách “Kỉ luật mềm của trái tim” nha.