Thời kỳ phản kháng là gì và 4 cách hiệu quả để cha mẹ xử lí cơn phản kháng của con

Thời kỳ phản kháng: khi nào, quan trọng ra sao và cha mẹ cần làm gì?

Thời kỳ phản kháng (tiếng Nhật là iya iya ki) là giai đoạn tất yếu mà trẻ nào cũng bắt buộc phải đi qua trong quá trình phát triển về tâm lí, cảm xúc. Đó cũng là dấu hiệu để chứng tỏ sự khẳng định cái tôi của trẻ đang hình thành nên việc cha mẹ tiếp cận ra sao có ảnh hưởng rất nhiều đến tính cách và tâm sinh lí sau này của trẻ.

Đặc biệt là với trẻ từ 0-3 tuổi, lứa tuổi mà trẻ chưa điều chỉnh được cảm xúc và hành vi của mình, nếu cách tiếp cận của cha mẹ không đúng thì rất có thể cái tôi hay cảm xúc của trẻ sẽ không được phát triển một cách trọn vẹn. Vì thế cha mẹ đừng làm mất đi cá tính và tố chất của riêng trẻ chỉ vì sự thiếu kiên nhẫn của mình.

Dấu hiệu đầu tiên của thời kỳ phản kháng chính là khi trẻ bước vào tầm 10-11 tháng tuổi, không thích cái gì là trẻ sẽ cầm đồ vứt đi, bị ba mẹ giằng lấy đồ không cho chơi là khóc ăn vạ. Vì sao thế? Vì giai đoạn này sự tự ý thức, cũng như hạt mầm thể hiện cái tôi đang bắt đầu hình thành và phát triển.

Trẻ khóc đòi lại đồ mẹ vừa giằng lấy từ tay mình vì trẻ chưa hiểu thế nào là phản kháng, mà trẻ ý thức rằng ” không, nó là sở hữu của con mà. Sao mẹ lại lấy, đưa trả con đây”. Hay cho đến lúc này trẻ chưa biết phân biệt đồ chơi của mình với của anh, nhưng khi được tầm 10 tháng tuổi trẻ sẽ bắt đầu ý thức về sự sở hữu của bản thân, và của người khác, và nó là sự ý thức không thể thiếu trong quá trình phát triển. Thời kỳ này cách xử lí quan trọng nhất đó là hãy dựa theo nhu cầu và cảm xúc của trẻ để đáp ứng theo, đồng thời cha mẹ sẽ lồng ghép những mong muốn của mình để truyền tải cho trẻ.

Bước sang khoảng 11 tháng tuổi trẻ sẽ hiểu rõ hơn ý nghĩa của từ “không được”, nên nhiều khi trẻ sẽ cố ý lặp đi lặp lại hành động bị cấm chỉ ấy chỉ để muốn “trêu đùa” mẹ thôi đó. Nếu khi đó mà cha mẹ càng dùng hình phạt để cấm chỉ thì chỉ khiến trẻ càng không nghe lời hơn. Thay vì nghĩ các hình phạt hãy để trẻ được tự do thể hiện ý chí của mình. Trẻ sẽ dần học được cách điều chỉnh cảm xúc của mình bản thân thông qua quá trình trải nghiệm ấy. Cha mẹ càng có nhiều cách tiếp nhận cảm xúc hay cách xử lí phong phú thì sẽ càng biết cách dẫn dụ cảm xúc của trẻ, khiến trẻ biết nghe theo mong muốn của cha mẹ.

Đồng thời khi trẻ hiểu được lời nói của cha mẹ thì hãy bắt đầu thực hiện uốn nắn trong sinh hoạt cho trẻ. Trẻ đã hiểu được ý nghĩa của khen ngợi, cấm đoán, la mắng vì thế hãy phân biệt thật rõ ràng để trẻ biết khi nào trẻ được khen ngợi, khi nào là bị cấm đoán. Hãy khen ngợi khi trẻ làm được việc tốt hay hành động tốt như ăn hết phần ăn dặm, biết vịn bàn đứng lên… Và truyền đạt ý cấm đoán khi trẻ làm sai và hãy làm ví dụ cho trẻ xem như không được sờ ổ điện, không gặm phích cắm…

Mình đã viết rất nhiều note về lời khuyên dành cho cha mẹ để ứng phó với những cơn mè nheo, phản kháng, đôi khi là nghịch ngợm của con trẻ với rất nhiều lứa tuổi. Tuy nhiên mình nhận thấy không phải cha mẹ nào cũng biết áp dụng nó thành công.

Mình nghĩ điều đầu tiên mà cha mẹ cần làm đó là cần nhận thức rằng thời kỳ phản kháng đối với quá trình phát triển tâm lí, trí tuệ và cảm xúc, cũng quan trọng như việc bạn xây nền móng cho ngôi nhà. Tiếp đến hãy làm sao thay đổi cách tiếp cận với những cơn phản kháng ấy để biến nó trở thành những niềm vui và kỉ niệm nho nhỏ trên hành trình nuôi dưỡng con mình.

Không nhất thiết phải quá cầu toàn “không la mắng” mà thay vào đó hãy tìm cách thể hiện sự “quyền uy” trong lời nói và hành động để truyền tải cho trẻ thông điệp nghe lời. Sự quyền uy ấy không phải xây dựng bằng sự sợ hãi của trẻ mà là sự tin tưởng của trẻ dành cho cha mẹ. Quá trình xây dựng niềm tin tưởng tuyệt đối ấy rất cần cha mẹ kiên nhẫn, sáng tạo, cộng thêm một chút thấu hiểu tâm lí con trẻ, thì chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả.

4 cách xử lí với những cơn phản kháng của con

Hôm nay mình lại xin gửi đến cha mẹ những cách rất hữu hiệu và thực tiễn mình tóm tắt từ chương trình tư vấn nuôi dạy con trên đài truyền hình NHK dành cho lứa tuổi 0-3 tuổi (đặc biệt là các nhóc ở tuổi 2-3). Mình viết dưới dạng kể tình huống cu thể để cha mẹ dễ hình dung. Nhân vật chính là cậu bé M được 2 tuổi 1 tháng.

1. Tiếp nhận mong muốn

Bon rất thích ô tô hay những đồ chơi chạy được như bao cậu nhóc 2-3 tuổi khác. Hôm đó đang ăn cơm trưa nhưng cậu ta nhất quyết đòi mẹ cái ô tô. Mẹ nói để mẹ đi tìm giúp, nhưng mẹ giơ cái nào lên cậu cũng không chịu và khóc lóc. Vì mới 2 tuổi nên vốn từ còn hạn chế, cậu chưa biết nói cho người khác hiểu mong muốn của mình nên nói mãi mẹ chẳng biết cậu muốn gì. Mẹ cầm đại lấy một cái ô tô đến bên cậu. Mẹ bắt đầu dẫn dụ “Cái ô tô này phải không nhỉ. À không phải à. À cái ô tô con thích là cái giống xe cẩu đứng không. À, nhưng cái đó con làm rơi hôm trước đi chơi mất rồi”. Sau những lời dẫn dụ và mẹ đã diễn giải thành từ ngữ rõ ràng những điều cậu muốn nói thì M đã gật đầu, rồi chỉ một vài phút sau là cậu lại vui vẻ trở lại.

Điều quan trọng trong tình huống này khi trẻ có nhu cầu hãy tiếp nhận mong muốn ấy. Rồi tích cực trao đổi, trò chuyện để dẫn dụ và diễn giải ý muốn của trẻ thành câu rõ ràng. Vì trẻ ở giai đoạn này nhiều khi do vốn từ hạn chế nên bé không biết diễn tả mong muốn của mình một cách trọn vẹn để người khác hiểu. Hơn nữa tiếp nhận mong muốn còn có tác dụng to lớn đó là nuôi dưỡng cái tôi lớn lên khỏe mạnh. Càng trẻ nào được cha mẹ tiếp nhận nhu cầu chiều chuộng một cách hợp lí thì càng có một tâm hồn phát triển khỏe khắn, càng có tự tin. Vì trẻ luôn cảm nhận được tình yêu thương dạt dào từ cha mẹ.

2. Thể hiện sự dứt khoát, quyết đoán khi truyền tải thông điệp cho trẻ

Ăn cơm xong M được mẹ dẫn ra bồn nước để rửa tay, rửa miệng. Nhưng cậu nhất quyết đòi đứng nghịch thêm với vòi nước chút xíu nữa cơ. Mẹ nói rất dứt khoát với cậu “Không được. Con không được nghịch nước nữa”. Dùng dằng độ 1 phút cậu mới chịu bước từ ghế xuống nhưng vẫn cố nói thêm “Con vẫn muốn nghịch nước cơ”. Khi M bước xuống rồi mẹ liền gấp cái ghế lại để vào góc nhà thì cậu lăn ra ăn vạ “Không, tự gấp cơ, tự gấp cơ” để đòi gấp cái ghế nhựa đó. Thế là mẹ liền nói “Ừ, con muốn tự gấp đúng không. Mẹ để con tự gấp đây”. Rồi mở lại cái ghế cho cu cậu tự gấp rồi chỉ chỗ để cu cậu cất đi.

Thế đấy, tình huống này vừa cương vừa nhu nhưng rất hợp lí. Cái nào chiều theo nhu cầu thì chiều trẻ, nhưng cái nào không được, cái nào vi phạm vào khung giới hạn cho phép thì cha mẹ hãy thể hiện thái độ cương quyết dứt khoát để cho trẻ hiểu. Thông qua cách xử lí như vậy trẻ cũng sẽ học được cách điều chỉnh sự mong muốn của bản thân để phù hợp với cha mẹ và sau này là với người khác. Đó cũng là một bài học về sự tiết chế, biết trước biết sau. Đồng thời nó cũng giúp cả cha mẹ điều chỉnh cảm xúc hay sự bực bội của mình, tránh tình trạng lúc nào cũng cứ phải gồng mình chiều theo mong muốn của con.

3. Mặc kệ nó

Hôm đó hai mẹ con cùng ngồi xem máy ảnh. Nhưng M nhất quyết đòi nghịch ống kính và mẹ dứt khoát không đưa. Cậu lăn ra ăn vạ rất to. Mẹ dỗ, mẹ bế kiểu gì cu cậu cũng không nín vẫn cứ lăn lộn khóc. Mẹ liền để mặc cậu nằm đấy khóc và đi ra chỗ khác. M vẫn khóc, nhưng chỉ một chút sau là tự nín đứng dậy đi ra chơi chỗ mẹ. Khi không còn cách nào khác dù đã mềm mỏng, đã cứng rắn rồi thì mặc kệ nó là chiêu hữu hiệu. Vì đó là cách để trẻ được ở một mình, bình tĩnh lại, rồi tự mình điều chỉnh lại cảm xúc của bản thân. Nên cha mẹ để mặc kệ nó cho đến khi nó tự khỏi hoặc mặc kệ nó trong vòng 5-10 phút chính là cho trẻ cơ hội để học cách điều chỉnh cảm xúc của bản thân đó.

4. Lảng sang chuyện khác để đánh lạc hướng

Hôm ấy M giúp mẹ rửa bát. Hai mẹ con rửa bát xong rồi mà cậu vẫn khoái trò nghịch vòi nước chảy. Mẹ nói là “Vậy thì mình chỉ chơi thêm 5 phút thôi nhé”, rồi lấy đồng hồ bấm giờ. Thế nhưng hết 5 phút rồi mà cu cậu vẫn không có ý định dừng lại chỉ vì cậu thích nghe tiếng “zà, zà” của vòi nước. Mẹ đã kiên nhẫn nói rằng mình đã chơi hết 5 phút rồi nên con phải giữ lời hứa, không được chơi nữa. Cu cậu vẫn không nghe (vì tầm 2-3 tuổi bé chỉ tập trung vào ý thức của bản thân chứ chưa hiểu lí lẽ nhiều nên mẹ có giải thích nhiều đôi khi cũng không hiệu quả).

Thế là mẹ liền tắt vòi, bế M chạy đi chỗ khác khiến cậu la toáng lên khóc lóc ăn vạ. Mẹ bế đến bên ghế rồi dụ “Mình đi chơi cát ngoài sân đi. Hôm nay mình chưa đi mà”. Chỉ 1-2 phút sau khi mẹ thuyết phục là M đã xuôi xuôi vụ vòi nước, và lại hớn hở trở lại ngay rồi háo hức đi chơi cát cùng mẹ.

VỀ TÁC GIẢ AKI NGUYỄN

Aki Nguyễn tên thật là Nguyễn Thị Thu (sinh năm 1986). Tốt nghiệp tiến sĩ khoa Môi trường, tại đại học Tsukuba, Nhật Bản.

bài viết dành cho bạn

CẢM NHẬN TỪ ĐỘC GIẢ

Maiphuong Tran
Maiphuong Tran
Read More
Follow đọc bài của chị mấy năm rồi thấy có những điều giản dị mà thấm vô cùng. Hành trình đồng hành cùng con của cha mẹ luôn là hành trình không có điểm kết, thời gian bên con có thể không nhiều trong ngày nhưng nhất định phải chất lượng từng phút, đó có thể là cùng con dọn dẹp, gấp đồ, cùng đọc sách, nói về một ngày ở trường của con...Em cảm ơn những câu chuyện thường nhật của chị và Bon đã là ví dụ thực tế cho những chia sẻ của chị.
Trịnh Minh Tuấn
Trịnh Minh Tuấn
Read More
Mình nhận được sách tặng của tác giả từ buổi chiều, tối hôm đó đọc hết 1/2 và nghĩ bụng không thể không review tựa sách này. Tối hôm sau dự định đọc hết để viết giới thiệu thì thấy vợ đang say sưa đọc bên bàn học cùng con gái. Sang hôm sau, thấy phòng ngủ, phòng khách và phòng bếp... thay đổi. Như một phép màu.
Ngô Hương Thảo
Ngô Hương Thảo
Read More
Đã có lúc mình nghĩ rằng, thôi, giới thiệu sách nuôi dạy con như thế là nhiều rồi, thêm nữa có khi các bố mẹ bị rối loạn, tẩu hỏa nhập ma, rồi chẳng biết đường nào mà dạy con. Nhưng sau những vụ ồn ào xảy ra xung quanh con trẻ, mình mới thấy, việc nuôi dạy con của đa số các phụ huynh bây giờ, trong đó có cả mình, còn nhiều vấn đề quá. Và việc đọc sách nuôi dạy con là việc nên làm, nên duy trì thường xuyên, cho đến khi con cái trưởng thành.
Nha Sach Vuong Gia
Nha Sach Vuong Gia
Read More
Buông tay con quả thực rất khó khăn, nhưng là cách tốt nhất để trẻ tìm thấy con đường riêng cho bản thân, và cha mẹ có thể sống cuộc đời mình. Như cá rô phi ngậm con trong miệng để bảo bọc rồi nhả con ra ngay khi con đủ sức sinh tồn, những người làm cha mẹ cần học cách buông tay con để con tự do khám phá và không lớn. Hãy tin rằng con cái mạnh mẽ hơn chúng ta tưởng tượng rất nhiều, như chú linh dương non trong câu chuyện. Mỗi lần trẻ vấp ngã và tự đứng dậy, chính là một lần trẻ học cách thích nghi với cuộc đời."" trích KỶ LUẬT MỀM CỦA TRÁI TIM
Đào Yến
Đào Yến
Read More
Điều đầu tiên mà em tâm đắc trong "Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học" là việc chị Thu đã chuẩn bị tinh thần cho phụ huynh trước khi hướng đến các con bằng việc khuyên bố mẹ hãy "Bình tĩnh, bình tâm, bình an". Điều thứ hai khiến em rất hào hứng khi đọc sách, đó là chị Thu luôn lồng ghép các quy tắc ứng xử, quy tắc học tập một cách ngắn gọn vào các bảng biểu xinh xắn để người đọc có thể biến chúng thành "slogan chỉ đường" cho bản thân và con cái.
Phương
Phương
Read More
Em yêu lối viết dung dị, gần gũi, không diệu vợi khó hiểu của chị. Thấm vào tư tưởng rất tự nhiên luôn chị ạ, em tin mong muốn của chị rằng mỗi gia đình trên tủ sách có từng cuốn chị đã viết ra, ắt sẽ tìm được cách hóa giải khó khăn trên hành trình đồng hành cùng con.
Phương Anh
Phương Anh
Read More
Mỗi cuốn sách của chị Thu lại có sự chiêm nghiệm những bài học của chính chị, đi gần hơn đến nhu cầu sâu bên trong trẻ, kết nối với trẻ hơn, nên càng đọc những cuốn của chị, mình càng thấy “ngòi bút” của chị không chỉ gần gũi mà “sắc hơn”. ...
Hiển Trần
Hiển Trần
Read More
May mắn là 1 trong số 100 độc giả đầu tiên cầm trên tay quyển cẩm nang KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO TRẺ TIỂU HỌC của tác giả Aki Nguyễn. Cuốn sách này vô cùng cuốn hút, ý nghĩa. Ba mẹ thực sự nên có 1 cuốn trên tủ sách gối đầu giường nhà mình. Hành trình nuôi dạy con không có chỗ cho sự nhàn hạ. Những gì cha mẹ nỗ lực trong việc nuôi dạy con hôm nay, chính là những dấu chân in lại trên con đường bùn. Nỗ lực càng nhiều, thành quả ta nhận lại càng lớn.
Hoàng Hạnh
Hoàng Hạnh
Read More
Một cuốn sách không chỉ hướng dẫn kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học mà còn hướng dẫn cách ứng xử của ba mẹ khi con bắt đầu vào giai đoạn tiểu học. Cuốn sách này khá hay, mình theo dõi tác giả chia sẻ từ lúc viết bài cho đến đợi cô ấy xuất bản, mình đặt mua liền để có được chữ ký của tác giả, khi cầm được nó đọc nội dung đúng cuốn mình cần.
Dương Phương Anh
Dương Phương Anh
Read More
Khép lại cuốn sách hay luôn làm mình tiếc nuối như tạm chia tay một người bạn! Kỉ luật mềm trong gia đình của chị Nguyen Thi Thu với những quy tắc, cách ứng xử trong từng tình huống cụ thể rất gần gũi với mình. Mình như thấy bản thân trong từng tình huống ấy. Có rất nhiều điều mình tâm đắc nhưng có lẽ những câu “Hãy yêu thương con vô điều kiện và sống thật tốt cuộc đời của chính mình “ và câu “Tài năng là thứ đem đến cho con thành công, nhưng đạo đức mới là thứ đem đến cho con hạnh phúc, khiến mình ấn tượng nhất.
Độc giả
Độc giả
Read More
Nhắc đến Nguyễn Thị Thu là nhắc đến những kỷ luật, những quy tắc cụ thể cho từng hoàn cảnh, từng tình huống rõ ràng và xuyên suốt. Một điều mình yêu thích các tác phẩm của chị nữa là ngoài cung cấp kiến thức, chị lồng ghép những ví dụ rất cụ thể mà cậu bé Bon_con trai của chị đã trải qua và cách xử lý từng tình huống của chị, từ đó mình hiểu sâu hơn về kiến thức mà chị đã đưa ra. Điển hình là cách chị làm gương cho con, cách chị nói chuyện và tôn trọng con từ đó cu cậu ứng xử rất tốt với Ba, Mẹ và bạn bè.
Độc giả
Độc giả
Read More
Cảm nhận của em về cuốn "Kỷ luật mềm trong gia đình" là nó như 1 cuốn cẩm nang chứa tất tần tật những điều cần lưu ý trong quá trình nuôi dạy con khi con còn nhỏ. Những điều chị chia sẻ xuyên suốt cuốn sách và đặc biệt là phần đầu như đang hướng dẫn các bố mẹ thực hành chánh niệm, thiền trong tỉnh thức vậy. Việc chú tâm vào các hoạt động cùng con, việc hướng dẫn bố mẹ lấy lại được bình an, nhắc nhở bố mẹ sống thật tốt cuộc đời của mình. Đây chính là để tạo dựng khởi đầu an lạc, hạnh phúc cho cuộc đời con. Cảm giác thật yên bình khi đọc lướt qua những trang sách. Từng đoạn bố trí mạch lạc, khoa học khiến em cứ đọc hết trang này rồi qua trang khác như trong 1 nhịp thở vậy á chị (kiểu k muốn ngừng)
Độc giả
Độc giả
Read More
Tớ đọc rất nhiều sách nuôi dạy con của các tác giả đến từ nhiều nền văn hoá khác nhau trong 7 năm qua từ khi sinh bé thứ nhất. Sách của cậu viết bởi người Việt cho người Việt nên rất gần gũi, có sự hiểu biết sâu sắc về văn hoá xã hội VN để từ đó đưa ra các giải pháp gợi ý.
Độc giả
Độc giả
Read More
Là một trong những cuốn sách hay nhất về nuôi dạy con mà mình có, và cũng là cuốn mình đọc hết từ đầu đến cuối. Không lý thuyết, giáo điều hay chung chung như những cuốn sách khác ,"kỷ luật mềm trong gia đình" thật sự là một cuốn sách dạy thực hành, chính xác là cầm tay chỉ việc, làm như thế nào với hành động và cảm xúc của trẻ,làm thế nào rèn nề nếp cho trẻ, từng hoàn cảnh được tác giả miêu tả chi tiết, giải thích rất cụ thể và tỉ mỉ, nó rất chân thực và gần gũi,đến ngay cả con ăn vạ phải như nào, nói ra sao, đều được lưu tâm trong cuốn sách này.
Vũ Lâm
Vũ Lâm
Read More
7 điều tâm đắc từ “Kỉ luật mềm của trái tim”trái 1. Gia đình là nơi dạy trẻ về cảm xúc, còn trường học là nơi dạy trẻ kiến thức. 2. Cảm xúc đi trước, kiến thức theo sau nên gia đình luôn đóng vai trò quan trọng nhất đối với trẻ đặc biệt là những năm tháng đầu đời. 3. Thật khó để bố mẹ dạy con những phẩm chất mà bố mẹ không có, nếu không là gương cho thì con cái cũng sẽ không học theo được. Sẽ rất khó dạy con biết làm việc nhà hay tính ngăn nắp gọn gàng khi con không được chính mắt thấy bố mẹ cũng gọn gàng và ngôi nhà mình ở luôn ngăn nắp. ...
Độc giả
Read More
...Ngẫm nghĩ, và rồi mình từ bỏ ý định, quyết tâm tự thay đổi bản thân để học cách làm người Mẹ Hạnh Phúc (Người mẹ hạnh phúc chứ không phải là một người mẹ Hoàn Hảo). Hôm nay đọc tới những trang sách này, mình lại thấy lại những tư tưởng ấy. Mình mỉm cười, cảm thấy từng dòng chữ chạm vào trái tim mình. Từng dòng chữ, từng ý, từng tư tưởng, lạ mà thân quen...làm mình càng thêm tự tin, làm mình càng thêm cố gắng, tự nhắc nhở bản thân những điều nhiều khi quên mất chưa làm được: ...
Tran Thi Minh Trang
Tran Thi Minh Trang
Read More
“Chúng ta không bao giờ thay đổi được quá khứ, nhưng có thể thay đổi tương lai, bắt đầu từ hôm nay khi bạn đọc quyển sách cuốn sách này. Hãy mở ra đọc lại nó bất cứ khi nào bạn đang gặp khó khăn, bạn nhé”…. Những lời em viết trên từng trang sách, mình cảm nhận thật rõ từng gửi gắm, tâm huyết của một người Mẹ, một người làm giáo dục chân chính…để các con được lớn trọn vẹn và những người làm cha mẹ một cách bình tĩnh, bình tâm và bình an!
Previous
Next

SỰ KIỆN AKI NGUYỄN

NHỮNG ĐẦU SÁCH DÀNH CHO BẠN