Bon sắp tròn 5 tuổi. Hành trình 5 năm đồng hành cùng con đã cho mình hết những trải nghiệm bất ngờ này đến bất ngờ khác. Mình đã nghĩ rằng làm mẹ đó là công việc tuyệt vời nhất, bởi nó khiến bạn luôn cảm thấy mới mẻ mỗi ngày với đứa con của bạn. Nó khiến bạn luôn thấy mình thật thiếu sót ở đâu đó, thấy lại phải học hỏi thêm nhiều nữa để “đối phó” với những bất ngờ thú vị mà con sẽ đem đến cho mình.
Những trải nghiệm ấy mình mới chỉ đề cập được một phần trong cuốn “Kỉ luật mềm của trái tim” mà thôi. Và chắc chắn là sẽ còn thêm rất nhiều điều để mình chia sẻ ở cuốn sách tiếp theo.
Khác với tầm 2-3 tuổi, cái tuổi mà ít nhiều bố mẹ vẫn còn “áp đặt hoặc lái suy nghĩ của con sang theo ý mình”, thì tuổi 4-5 trở đi, khi chính kiến của con đã rất rõ ràng, đã có chút logic thì việc cha mẹ áp đặt suy nghĩ của mình lên con là một điều hoàn toàn thất bại. Thất bại về việc con không nghe lời đã khiến mình stress một thời gian, và rồi mình đúc kết ra được kinh nghiệm ứng xử với con ở giai đoạn này rằng
1. Thừa nhận cảm xúc, thừa nhận điều con đang mong muốn. Và truyền tải duy nhất thông điệp mình mong muốn ở con
2. Giải thích cho con lí do vì sao con nên làm như vậy, hoặc bố mẹ mong muốn con làm như vậy
Buổi hôm ấy mình đi ăn ở ngoài hàng với Bon. Trong lúc chờ đĩa khoai tây chiên được đưa lên Bon mở hộp ketchup để cho cà chua ra đĩa. Cu cậu dùng nĩa quệt cà chua định đưa lên miệng ăn. Nhưng mình không đồng ý. Mình nhìn vào mắt Bon và nói “Mẹ biết con muốn ăn cà chua, nhưng mình nên chờ khi khoai tây đưa lên rồi mới ăn.” Bon vẫn giữ cái nĩa không chịu rời. Mình vẫn giữ quan điểm “Bon ơi, mẹ không đồng ý con ăn cà chua không như vậy. Cà chua để ăn với khoai tây chiên. Mẹ muốn con bỏ nĩa xuống”. Mình đã lặp lại 5 lần câu “Mẹ muốn con bỏ nĩa xuống” với ánh mắt nghiêm nghị. Bon hiểu con không được phép, và sau đó con bỏ xuống không đòi nữa. Với tuổi này tụi trẻ đã nhận thức cực kì rõ ràng việc được phép và không được phép rồi, chỉ cần bố mẹ giữ đúng quan điểm và lập trường trong tình huống đó, muốn con làm gì là trẻ sẽ quen với cách ứng xử như vậy thôi.
3. Luôn nói cho con trước việc sắp làm để con chuẩn bị tâm lí
Có một dạo, con đang chơi ô tô mà đến giờ đi tắm là mình cứ hay nói luôn “Bon ơi đi tắm nào. Bon ơi đến giờ đi tắm rồi” thế là cu cậu giãy nảy lên không đồng ý, thậm chí la khóc. Mình bèn rút kinh nghiệm vì mình thấy một đứa trẻ đang mải mê chơi đồ chơi chúng yêu thích, tự nhiên bị người lớn ép buộc phải dừng lại để đi làm cái việc chúng không hề thích, chủ yếu lại dựa trên sự thuận tiện của người lớn, nên trẻ con không chịu hợp tác là phải. Mình luôn nhắc Bon trước. Bon ơi sắp đến giờ mình đi tắm rồi đó. Mình chơi thêm mấy phút nữa thì đi tắm (để con được chọn, nhưng không quá 10 p) thì con vui vẻ hợp tác hơn hẳn. Nhiều khi vì một lí do nào đó mình muốn con đi tắm ngay lúc ấy chứ không phải vào thời gian quy định như mọi ngày thì mình sẽ giải thích lí do để con hiểu. Vì ai cũng cần được biết lí do trước khi bị ép phải hành động theo mà.
4. Đặt câu hỏi để con tự mình suy nghĩ thay vì con làm theo mệnh lệnh của bố mẹ, để nuôi dưỡng tính tự chủ
Khi Bon làm cái gì đó sai mình thường hỏi “Con nghĩ xem mình làm như nào để sửa lỗi sai này”. Hoặc mình thường đặt câu hỏi “Con nghĩ xem nếu làm như nào thì cô giáo ở lớp sẽ không phiền lòng về con nữa”…mỗi khi con làm gì đó có lỗi ở lớp và cô giáo trao đổi lại với mẹ.
Bon rất thích được đem ô tô đến lớp chơi, có lần cu cậu năn nỉ mẹ “Mẹ nói với cô Hằng cho con chơi ô tô trên lớp đi”. Mình bảo “Ồ sao mẹ nói được. Quy định trong lớp là do các cô đề ra mẹ sao can thiệp được”. Thế là anh chàng chiệp miệng “Mẹ là giám đốc mà có mỗi việc đó mẹ cũng không làm được à”. Mình cười lăn ra vì câu nói ấy.
Sau đó mình đã hỏi Bon rằng “Con rất thích được chơi ô tô ở lớp, nhưng thời gian chơi thì cô có quy định riêng. Con hãy nghĩ xem mình sẽ làm gì để được chơi ô tô trên lớp. Con hãy trao đổi với cô Hằng và cô April xem sao. Thế rồi cô giáo kể là thời gian gần đây con rất tiến bộ ở việc kiên nhẫn và đi nhắc nhở các bạn. Vì cô bảo cô sẽ cho chơi ô tô 5 p nếu như các bạn hoàn thành những yêu cầu cô đề ra. Thế là Bon tích cực đi nhắc các bạn về mục tiêu mình sẽ được chơi toy time để các bạn nhớ thực hiện theo, còn bản thân cũng rất giữ lời hứa. Đúng kiểu vận động hành lang các bạn khác để phục vụ cho mục đích của bản thân.
5. Nên có những quy tắc rõ ràng để con tuân theo mà không phản kháng. Để con được tự do trong khuôn khổ
Mình sẽ chia sẻ trong một bài viết riêng về chủ đề này bởi vì đây là mục tiêu quan trọng nhất trong việc rèn nền nếp ở nhà cho Bon ở giai đoạn này của mình. Sau một thời gian duy trì mình thấy bắt đầu có kết quả: con ý thức về việc của bản thân tự bản thân làm, trách nhiệm làm việc nhà, quy tắc ứng xử…Quan điểm của mình là mọi năng lực sống tốt nhất cho đứa trẻ đều được rèn từ những sinh hoạt hàng ngày trong gia đình. Đứa trẻ nào ở nhà biết tuân theo những quy tắc thì chắc chắn sau này ra xã hội chúng cũng sẽ sống có quy tắc.
6. Nên có cái đồng hồ bấm giờ, hoặc các công cụ trực quan giúp con nhớ việc mình cần làm, và để tuân theo thời gian
Công cụ hỗ trợ đắc lực cho bố mẹ ở giai đoạn này chính là trực quan hoá mọi việc trẻ phải làm, và đồng hồ bấm giờ để nhắc nhở về time limited. Ở nhà mình mọi việc xếp dép, treo balo, sắp đồ chơi, đánh răng đọc truyện…mình đều có chụp ảnh dán tường để con dễ hình dung, còn bố mẹ cũng nhìn vào đó nhắc nhở khi follow con những nền nếp đó. Khi nhắc mình không nhắc cụ thể từng việc mà sẽ đặt câu hỏi hoặc chỉ vào ảnh để nhắc xem con đã làm chưa.
7. Bố mẹ phải là người làm gương trong mỗi việc, chú ý đến lời ăn tiếng nói của mình không là bạn ấy sẽ bắt bẻ lại ngay
Có lần mình về đến nhà không xếp giày gọn gàng thế là bị anh chàng nhắc ngay “Mẹ có xếp gọn gàng đâu mà con xếp”. Mẹ quy định là bữa ăn không dùng điện thoại thế sao mẹ vẫn dùng….thế nên bố mẹ đặc biệt lưu ý nhé. Giai đoạn này là bật lại bố mẹ tanh tách ý. Thậm chí còn làm gián điệp hai mang cho cả bố lẫn mẹ nữa cơ. Kiểu mẹ ơi con biết bố vừa đi nhậu rồi. Hôm qua bố đi du lịch với công ty bố ở cùng phòng với bác nào rồi….Hay bố ơi mẹ lại vừa mới làm đổ nước ra sàn nhà. Đấy nhắc mẹ bao nhiêu lần mà mẹ toàn quên. Hay mẹ ăn ít thế. Ăn thế thì không mập được đâu. Phải ăn nhiều vào cho có chất. Yêu ơi là yêu.
8. Kiên nhẫn, kiên nhẫn và bền bỉ follow theo những việc cần rèn cho con rồi chờ đợi đến khi con tự mình làm được
Mình nghĩ bí quyết để những bà mẹ đã thành công trong việc nuôi dạy con đều nằm ở 2 chữ “Kiên trì-bền bỉ” khi follow cùng con. Bất cứ hoạt động nào khi đồng hành cùng con, nếu mình làm nửa vời thì y như rằng kết quả chỉ nửa vời. Chính vì giác ngộ điều ấy nên mình không dám quá tham lam để bao đồng mọi việc. Mình chọn một vài mục tiêu để follow cùng con, là những thứ mình đã có thế mạnh, rồi kiên trì theo con hàng ngày. Có nếp tốt ắt sau này sẽ học tốt.
Mình tâm niệm như thế. Chỉ cần giải thích lí do, trẻ sẽ hiểu
Quay trở lại với câu chuyện chỉ cần giải thích rõ ràng trẻ sẽ hiểu. Mình xin kể câu chuyện đi chơi ở Phan Thiết đợt vừa rồi của gia đình mình.
Chiều hôm ấy cả nhà cùng tản bộ dạo phố. Bon rất muốn ăn kem nên cả nhà cùng đi tìm quán kem, nhưng đi mãi chưa tìm thấy. Có một quán bán hoa quả dầm khá ngon bố mẹ đều muốn ăn nên có ra hẹn với Bon là mình đi mua kem xong rồi quay lại quán này nhé.
Cuối cùng cũng tìm được cửa hàng bán kem, và quay lại quán hoa quả dầm. Khu ngồi ăn cách khá xa tiệm nên hai bố mẹ phải đi đến đó chọn trực tiếp. Lúc đó Bon đã bóc que kem ra rồi, mình bảo với Bon là con ngồi đây ăn để bố mẹ đi chọn đồ ăn của mình. Nhưng Bon thấy chỗ lạ, không muốn ở lại một mình nên không cho bố mẹ đi.
Mình ngồi xuống giải thích với Bon:
-Bon ơi thứ nhất là bố mẹ biết là con không muốn ở một mình, con muốn đi cũng bố mẹ.
-Thứ hai bố mẹ cần đi ra kia chọn hoa quả. Con có thể đi cùng. Nhưng mình có nguyên tắc là không vừa đi vừa ăn. Kem con đã bóc ra rồi nó sẽ chảy nước. Nên con cứ ngồi đây ăn nhé.
-Bố mẹ đi một lát rồi sẽ quay lại ngay.
-Con có thể ngồi đây đợi được mà nhỉ.
Bon nghe mẹ giải thích lí do thì bắt đầu thấy hợp lí nên gật đầu ngồi một mình chờ bố mẹ đi rồi quay lại.
Ở giai đoạn này mình thấy ứng xử với Bon rất dễ dàng bởi vì chỉ cần giải thích hợp lí là con rất hợp tác và nghe lời.
Lúc đầu bố Bon thấy con trai cứ nhùng nhằng không chịu cho bố mẹ đi thì bắt đầu định cáu với con, có lẽ vì các ông bố thường ít khi kiên nhẫn ngồi giải thích cho con, hoặc có khi người lớn chưa hiểu được nguyên lí này.
Khi đi về khách sạn, cả nhà mình đi tắt ngang qua công viên Nguyễn Tất Thành đang xây dở dang. Ở đằng xa có một khu biệt thự đang được xây và bố Bon muốn đi theo đường đang đi để đến đó xem nhưng lại không nói cho Bon biết ý định đó. Bon thì kiên quyết bảo “Bố ơi đi đường này về khách sạn gần hơn”. Bố thì cáu “Những đi đường này cũng về được khách sạn mà”.
Mình đành nói cho Bố hiểu “Anh chỉ cần nói cho con biết mục đích anh muốn đi theo đường này là vì sao thôi là con sẽ hợp tác mà”. Và đúng thế sau khi mình nói “À đường Bon chỉ đúng là về khách sạn gần hơn nhưng bố muốn đi đường này để xem mấy ngôi nhà đẹp ở đằng kia nữa”. Vậy đấy chỉ cần nói lí do rõ ràng, con bạn sẽ hợp tác và hiểu vì sao, từ đó chúng cũng sẽ hình thành tư duy rõ ràng mạch lạc chứ không phải đánh tráo khái niệm đi.
