Mình nhận được câu hỏi của một chị bạn trên facebook, tư vấn giúp chị về những chuyện ì xèo của cậu con trai cũng tầm tuổi Bon. Những chuyện khiến mẹ nổi cáu là vì con không chịu hợp tác với mẹ, mẹ giục đi làm cái A thì phải chờ rất lâu con mới chịu làm theo, hoặc có khi đòi làm cái B, hay chuyện mẹ làm gì đó không đúng theo ý con, con cũng lăn ra ăn vạ, nổi cáu, rồi đánh mẹ, nói con ghét mẹ, con không yêu mẹ nữa….mỗi ngày như thế đều khiến mẹ rất mệt mỏi. Chị hỏi mình rằng bí quyết then chốt nhất để giải quyết được những cơn mèo nheo, ăn vạ, không chịu hợp tác của con ở giai đoạn này là gì hả em. Mình tin rằng mọi đứa trẻ 3-4 tuổi đều trải qua giai đoạn như thế này.

Câu hỏi của chị làm mình nhớ lại giai đoạn Bon bước sang 3 tuổi, mình cũng phải mất một thời gian tầm 2-3 tháng để học được cách cân bằng cảm xúc và thay đổi cách ứng xử với Bon. Và trải qua gần 1 năm khi Bon sắp lên 4 tuổi, mình tin rằng bí quyết lớn nhất ở đây thực ra rất đơn giản:

• Hãy để trẻ được quyền tự suy nghĩ, tự quyết định càng nhiều càng tốt

• Đừng để ý đến kết quả trước mắt mà hãy nghĩ đến tầm nhìn dài hạn của con

• Cuộc đời cha mẹ tách biệt với cuộc đời con cái, nên hãy tự vui vẻ với cuộc đời của chính mình và bớt lo lắng về tương lai sau này của con đi

Ngoài ra, mọi cha mẹ đều có xu hướng là luôn muốn điều khiển con cái phải làm theo ý mình, và muốn can thiệp vào những điều con làm. Mà quên mất rằng mỗi giai đoạn đứa trẻ lại cần ba mẹ phải buông tay ra một chút.

Mình từng học được 4 lời khuyên rất hay về ranh giới mà cha mẹ nên can thiệp với con theo từng giai đoạn như này:

Thời kì ấu thơ hãy ôm ấp da tiếp da mà đừng rời xa con

Thời kì trẻ thơ (1-3 tuổi), buông dần da tiếp da, nhưng đừng rời tay con

Thời kì thiếu nhi (3-7 tuổi), buông dần tay con ra, nhưng đừng rời mắt con

Thời kì thiếu niên (7-18 tuổi), buông dần mắt con ra, nhưng đừng rời tâm con

Đứa trẻ 3 tuổi bố mẹ không thể giữ nguyên cách ứng xử như khi con 1 tuổi được là nói cho con, bắt con làm theo những gì mình muồn, đến giờ tắm con đi tắm, ăn là con ăn. 3 tuổi trở đi là giai đoạn đứa trẻ rất cần ba mẹ trao cho trẻ thêm quyền được tự quyết định trong giới hạn mà ba mẹ đặt ra, ba mẹ cần phải hỏi ý kiến của trẻ trước khi tự ý làm điều gì đó.

Những hành vi bướng bỉnh của con chỉ xuất hiện theo từng giai đoạn chứ không phải là kéo dài mãi mãi. Sự phản kháng không chịu làm theo việc nào đó dù trước đó đã là một thói quen con đã duy trì, chỉ chứng tỏ nhận thức của con đã thay đổi, con đã trưởng thành và cần ba mẹ thay đổi lại cách ứng xử với con mà thôi. Mình thường quan niệm rằng trẻ con rất ít khi có lỗi, mà lỗi luôn nằm ở người lớn đã không nắm bắt được điều trẻ mong muốn là gì, và chưa có cách truyền đạt hợp lí đến trẻ mà thôi.

Những gì đứa trẻ phản kháng chỉ là cách để trẻ thử thách bố mẹ, thử thách tình yêu, thử thách sự kiên nhẫn, thử thách sự bao dung, thử thách sự tinh tế, sự kiên định nhất quán hay không. Con cái luôn học hỏi từ chính hành vi của ba mẹ hàng ngày. Nếu ba mẹ không giữ đúng quy tắc, không giữ lời hứa thì con cũng không chịu nghe theo.

Các nguyên tắc ứng xử khi trẻ hơn 3 tuổi:

1.Kiên nhẫn chờ con thay đổi và luôn khen ngợi khi con làm được:

Để rèn một thói quen nào cho trẻ cũng vậy, điều cần nhất là sự kiên nhẫn và chờ đợi đến khi còn làm được. Những gì liên quan đến thói quen hàng ngày thì là việc trẻ làm hàng ngày, nên không cần phải vội vã giục giã, chỉ cần kiên nhẫn follow là sẽ thành thói quen. Như Bon tắm xong mình sẽ hỏi “tắm xong mình phải làm gì con nhỉ”, con sẽ biết là phải mặc quần áo, và mình luôn để con được tự chọn quần áo, tự mặc và mình kiên nhẫn chờ đợi. Mặc dù việc này mẹ phải mất 2-3 tháng follow để đến khi con chủ động mặc quần áo ngay sau khi tắm chứ không kề cà cả 10 phút như hồi đầu, nhưng ngược lại mình thấy con tự chủ hơn rất nhiều trong công việc của mình.

Hồi Bon mới về Việt Nam, đi đâu cũng bị hỏi đã chào ông chưa, chào bà chưa, chào cô chưa…Mình cũng bị nói phải dạy con chào hỏi chứ. Mình biết với 1 đứa trẻ gần 3 tuổi việc chào hỏi cũng cần phải từ từ. Mình luôn làm mẫu còn chào ông Dũng ạ, con chào cô ạ…để con tập nói theo. Chỉ sau 1 tháng rưỡi con đã chủ động chào cô Thủy con gặp ở sảnh mỗi ngày tuy còn lí nhí. Lúc ấy mẹ khích lệ “Ôi mẹ vui quá. Hôm nay con chào đc rồi. Mai mình sẽ nói to hơn nữa nhé”. Bây giờ thì chào ông bảo vệ, chào các cô rất to.

Rồi Bon rất hay hét khi có người lạ nhìn cu cậu. Chẳng là trông Bon hơi giống “em bé Nhật” nên các bà cứ hỏi. Mỗi lần con hét mình đều bình tĩnh nói cho con hiểu “Ai cũng quý con nên mọi người mới khen con mà. Mình đừng hét nhé. con hét lên mọi người đều đau tai lắm, mà lại không vui nữa”. Thế rồi có lần Bon không hét nữa, mẹ khen ngợi cu cậu tự bảo “mẹ ơi con không hét nữa rồi đấy”. Thói xấu nào cũng sẽ được sửa đổi nếu như trẻ hiểu được mẹ thấu hiểu điều trẻ làm, và chỉ cho trẻ không nên làm thế và vì sao, vì nó sẽ ảnh hưởng xấu đến mọi người xung quanh ra sao.

Ngay cả những thói quen như không lấy tay quẹt ngang miệng mà phải dùng khăn lau, ho phải che miệng, nói cảm ơn mẹ…tuy lúc quên lúc nhớ nhưng còn đều rất chủ động làm khi nhớ ra.

2.Học cách lắng nghe:

Điều này ai cũng biết nhưng làm được thì cực khó. Nếu như 2 tuổi ba mẹ có thể thuyết phục để con chịu nghe, có khi thay đổi môi trường, đánh trống lảng sang chuyện khác thì có thể rất hiệu quả. Nhưng 3 tuổi trình “lí luận” cao hơn, cũng là lúc con rất cần ba mẹ lắng nghe con nói lí do của mình. Mình vẫn nhớ như in lúc Bon tròn 3 tuổi, cu cậu rất hay nói “Mẹ không nghe con nói à. Mẹ phải nghe con chứ”, rất khác khi con 2 tuổi. Khi nhận ra cần phải nghe con nói lí do, cũng như để cho con được nói lí do, mình thấy giảm stress đi rất nhiều vì đã có khoảng thời gian cho “máu không xông lên não nữa”. Vì thế bí quyết rất quan trọng của mình lúc này chính là lắng nghe. Nuôi con chính là nghệ thuật của lắng nghe

3.Con có quyền được tôn trọng, hỏi ý kiến con trước khi làm gì

Một hai lần gì đó vì đi vội để kịp giờ đi làm, mình đã tiện tay cài khóa ba lô cho Bon hoặc xỏ giày giúp con. Thế là con lăn đùng ra ăn vạ “Sao mẹ không hỏi ý kiến con, sao mẹ không để con tự làm”. Hay có lần hai mẹ con ngồi xếp block với nhau, mẹ tự ý đổi vị trí block mà không hỏi ý kiến con, con cũng cáu với mẹ. Thế đấy, nhiều khi người lớn chúng ta rất tùy tiện, theo thói quen cho rằng mình có quyền làm mọi thứ mà chẳng cần hỏi ý kiến con, mà quên đi rằng trẻ con tầm 2-3 tuổi đều có thời kì mẫn cảm với trật tự và sự sở hữu, quyền cá nhân rất cao. Vì thế trẻ rất cần được cha mẹ tôn trọng và hỏi ý kiến trước khi làm gì đó. Việc hỏi ý kiến “Vì hôm nay vội quá, mẹ xỏ giày giúp Bon được không” đã giúp mình giảm bớt rất nhiều xung đột với con.

4.Quyền được cho phép mẹ “Mẹ đã hỏi con chưa mà ra khỏi chỗ”

Một dạo Bon có thói quen là bữa ăn rất hay chạy ra khỏi chỗ để nghịch đồ chơi rồi chạy vào ăn tiếp. Mình nhắc nhiều lần là “Bon ơi, quy tắc trong bữa ăn là không chạy lung tung đúng không con”, nhưng có vẻ không hiệu quả lắm. Mình nhận ra rằng mình cũng rất hay chạy ra khỏi chỗ trong bữa ăn để làm việc nọ việc kia. Một hôm thấy mẹ chạy ra khỏi chỗ Bon hỏi mẹ “Mẹ đã xin phép con chưa mà ra khỏi chỗ”. Mình cười với con “Ôi đấy mẹ quên mất. Bon cho mẹ ra khỏi chỗ đi múc canh có được không”. Cu cậu toa toét trả lời “Con cho mẹ đi đấy”.

Từ hôm ấy mình thay đổi thói quen hễ muốn ra khỏi chỗ là mình đều lễ phép hỏi Bon “Bon ơi mẹ đứng lên lấy cơm có được không”, khiến cu cậu được cảm giác rất “oách” bèn gật đầu “Mẹ đi đi”. Và cũng từ hôm ấy Bon giảm hẳn việc chạy ra khỏi chỗ của mình. Khi con được tôn trọng, được quyền cho phép lại mẹ, con ý thức về tính trách nhiệm và giữ lời hứa hơn hẳn. Đây thực sự là bài học rất lớn đối với mình về quy định chung trong gia đình và sự tôn trọng của ba mẹ dành cho con cái. Muốn trẻ con làm tốt thì trước hết người lớn phải làm gương và tôn trọng trẻ.

5.Dù cả thế giới có quay lưng với con thì vẫn luôn có mẹ ở bên. Bởi mọi đứa trẻ đều may mắn có một người mẹ.

Khi Bon tròn 3 tuổi cu cậu vẫn không chịu ngồi bồn vệ sinh để đi ị. Mình cũng bị áp lưc từ người thân rằng sao con 3 tuổi rồi mà không chịu luyện cho con ngồi đi ị, lại đứng ị ra quần. Mình chỉ im lặng, vì mình đã rèn cho Bon từ hồi 2 tuổi 7 tháng lúc bỏ bỉm. Nhưng Bon bị táo bón nên ban đầu con ngồi ị đau quá, từ đấy con sợ nhất quyết không chịu ngồi nữa. Mình hiểu nỗi sợ của Bon và kiên nhẫn chờ đợi và cùng con vượt qua nỗi sợ này. Có hôm mình bực mình liền quát con sao lớn rồi không chịu ngồi bồn. Con khóc lóc bảo nhưng con sợ đau, khiến mình thấy ân hận lắm.

Mình cố cải thiện thực đơn để con ăn nhiều rau hơn, dễ đi ị hơn. Sau đó con đi dễ dàng hơn rồi, mình rủ con hôm nay minh thử ngồi bồn vệ sinh đi. Ban đầu con nhất quyết từ chối. Sau 1-2 lần thì thử ngồi rồi ôm chặt mẹ. Hôm ấy con nhìn thấy mình đã ngồi bồn đi ị được mà không đau, mình vỗ tay khen ngợi và ôm con vào lòng “Mẹ tự hào về Bon lắm, mẹ vui lắm. Con làm được rồi này”. Từ sau hôm đó chuyện đi ị dễ như mọi đứa trẻ khác. Quá trình ấy mất 4 tháng. Có thể câu chuyện đi ị này thật phản cảm với ai đó đang đọc đến đây. Nhưng với mình và Bon, đó là những sự cố gắng cùng nhau tuy nhỏ nhưng thật ý nghĩa. Là cách mình bảo vệ Bon khỏi những chê bai của mọi người.

6.Hãy dành những khoảng thời gian chất lượng cho con ở bên ngoài:

Khi về Việt Nam hai mẹ con mình ít hẳn các cơ hội đi dạo bộ từ trường về nhà như hồi bên Nhật. Vì thế khi có thời gian mình dẫn Bon đi bộ theo mẹ trên từng cây số với chiếc xe đạp thăng bằng. Hai mẹ con đi bộ từ nhà đến trường vào ngày mẹ được nghỉ. Cuối tuần hay ngày về sớm là đi mấy vòng công viên Cầu Giấy. Dịp mình nghỉ nhiều ngày hơn thay vì làm tối ngày như trước, mình dẫn Bon đi chơi nhiều hơn đã thay đổi con rất nhiều.

Mình tin rằng nếu một ngày nào đó trong tuần, mẹ tự nhiên về sớm đón con và cho con ra công viên chơi thì đó sẽ là một món quà tặng tuyệt vời mà mọi đứa trẻ đều mong muốn đấy. Nếu mẹ nào không có thời gian thì có thể hãy dành 1 tháng 1 lần thôi cũng đã rất tuyệt rồi.

7.Mắng phải có lí do chính đáng:

Ba mẹ sẽ luôn biết được câu trả lời rằng mọi đứa con đều yêu bố mẹ của chúng. Nhưng mọi đứa trẻ chưa chắc đã hiểu được rằng liệu ba mẹ có yêu chúng hay không. Những trải nghiệm với cuộc đời của chúng quá ít so với chúng ta mà. Mình nhớ có lần mình mắng Bon chuyện con không chịu đánh răng. Lúc đi ngủ Bon ôm mẹ rồi hỏi “Mẹ có yêu con không?”, Vì sao mẹ lại mắng con. Mẹ mắng con con buồn lắm. Con buồn ở đây này”. Nói rồi cu cậu chỉ vô ngực.

Mình thường xuyên ôm và nói yêu Bon như bao bà mẹ khác, Bon cảm nhận rất rõ việc mẹ yêu cậu như nào. Nhưng việc mẹ mắng, mẹ không chiều theo ý muốn đôi khi có thể khiến trẻ sẽ sợ hãi cho rằng ba mẹ không yêu chúng. Vì thế mình luôn nói cho con hiểu lí do vì sao mẹ đã nổi giận, vì sao mẹ lại mắng con đẻ con hiểu lí do. Mình cũng không bao giờ dùng các câu như “nếu con không làm ABC thì mẹ không yêu nữa”. Nhất là thường xuyên xin lỗi khi mình làm gì đó sai, nên Bon rất “chính nghĩa” kiểu “mẹ đã làm sai rồi, mẹ đã xin lỗi con chưa”, vâng “con tha thứ cho mẹ rồi”…

8. Đôi khi bạn chỉ cần im lặng rồi đến bên ôm con và vỗ về

Có những lần khi Bon cáu với mẹ thì mình để con khóc, hay lúc mình bực mình với con mình sẽ im lặng không nói gì, mình đi làm việc khác một chút. Một lát sau chờ con bình tĩnh hơn và bản thân mình cũng bình tĩnh hơn mình sẽ đến bên Bon, mình ngồi cạnh rồi ôm con vào lòng và vỗ về. Mình để con tự nói ra cho mình biết những cảm xúc mà con vưa trải qua “Con ghét mẹ, con đau khổ lắm mẹ biết không, con buồn lắm”…Mình chỉ nhẹ nhàng vỗ vai con “ừ, mẹ biết rồi. Hai mẹ con mình làm hòa nhé. Mẹ yêu Bon lắm. Giờ Bon muốn cùng mẹ chơi cái gì nào”. Sau đó khi bắt đầu chơi và lúc Bon đã vui vẻ trở lại mình sẽ nói cho Bon những thông điệp mình muốn dặn dò con.

Rất nhiều lần hai mẹ con mình lại làm lành với nhau thông qua những cuộc im lặng như thế. Đối đầu khi cả mẹ và con cùng nóng giận chưa bao giờ là điều tốt, đôi khi nó chỉ khiến đứa trẻ học theo tính nóng nảy và những lời nói lúc cha mẹ nóng giận thôi. Ngược lại, cả người lớn và trẻ con đều rất cần những khoảng thời gian im lặng, để điều chỉnh cảm xúc của chính mình. Im lặng sẽ chữa lành những vết thương.