1. Khi con nói “con ghét mẹ”
Giai đoạn Bon 4-5 tuổi mỗi khi không được mẹ đáp ứng điều gì đó Bon sẽ thể hiện sự phản kháng và tức giận bằng cách nói “Con ghét mẹ”.
Ban đầu khi con nói như vậy tôi vẫn ứng xử theo cách thừa nhận cảm xúc của con và nói ra cảm xúc của mình “Mẹ biết là con đang tức giận nên con không kiềm chế được cảm xúc. Nhưng mẹ rất buồn khi con nói như vậy” và giải thích lí do vì sao tôi không đồng ý nhu cầu của con.
Có lần tôi nói “Dù con ghét mẹ thì mẹ vẫn yêu con”. Có lần tôi im lặng không nói chuyện với con để tỏ thái độ cho con biết tôi đang giận con.
Nhưng mất 1 năm Bon vẫn không chấm dứt việc nói “Con ghét mẹ” dù tôi đã thử rất nhiều cách. Lúc đó tôi cũng đã rất phân vân về cách ứng xử kiên nhẫn và bao dung của mình liệu có mềm mỏng quá khiến con coi thường mẹ không? Tôi hiểu là con nói ghét mẹ nhưng thực ra bên trong con không hề ghét mẹ, đó chỉ là cách con dùng để thể hiện cảm xúc của mình khi ấy.
Có người bạn đã phân tích cho tôi rằng việc Bon nói ghét mẹxong con xin lỗi, mẹ lại bỏ qua khiến cho con cảm thấy việc nói con ghét mẹ cũng chẳng sao, dần dần con nghĩ con được phép coi thường mẹ. Bên cạnh đó bố chứng kiến con nói hỗn với mẹ nhưng lại không có thái độ quyết liệt để “bênh mẹ” và “mắng con” nên con nhờn.
Tôi đã hiểu ra, rằng ở giai đoạn con 4-5 tuổi có thể khả năng kiềm chế cảm xúc của con chưa cao nên mỗi khi cáu giận con sẽ dùng cách nói như vậy để vừa thách thức mẹ, vừa để thoả mãn cơn giận của mình.
Nhưng dù là con chưa kiềm chế được cảm xúc thì với những hành động thiếu tôn trọng mẹ như câu “Con ghét mẹ” tôi đã không thể hiện một cách kiên quyết và dứt khoát để cho con biết đâu là giới hạn con không được phép làm. Bởi đây là vấn đề liên quan đến đạo đức và xây dựng nhân cách cho con, rất cần cha mẹ nghiêm khắc cho con biết đâu là giới hạn con không được phép làm ngay từ đầu.
Sai lầm của tôi đó là khi con nói ghét mẹ, tôi chấp nhận để con nói, con chỉ cần xin lỗi là mẹ sẽ tha lỗi cho con, khiến con không tôn trọng mẹ. Khi con có hành vi thiếu tôn trọng mẹ nhưng bố cũng không can thiệp để bênh vực mẹ và nói cho con hiểu. Vì thế tôi đã thay đổi cách ứng xử của mình.
2. Thể hiện thái độ kiên quyết với những hành vi thiếu tôn trọng bố mẹ
Chiều hôm ấy, khi đi mua đồ trong siêu thị Bon đòi mẹ mua kẹo nhưng mẹ không mua vì hôm đó không phải ngày con được mua.
Bon nói ghét mẹ.
Tôi đã gọi Bon ra ngoài và nói chuyện nghiêm túc với con.
“Hôm nay không phải ngày con được mua theo quy định. Con có quyền tức giận. Nhưng con không có quyền nói những điều khiến mẹ cảm thấy tổn thương. Mẹ nói nhiều lần với con rằng mẹ rất buồn khi nghe con nói như vậy. Đây là lời nói thiếu tôn trọng mẹ. Lần cuối cùng mẹ nói là mẹ không muốn nghe câu “Con ghét mẹ” thêm lần nào nữa. Mẹ không làm gì sai để con nói ghét. Và con cũng lớn rồi để học được cách kiềm chế cảm xúc và điều khiển lời nói của mình”.
Có lẽ chưa bao giờ mẹ tỏ thái độ gay gắt như thế nên Bon im lặng.
Về đến nhà Bon ngồi xuống ghế khóc nức nở, còn tôi thì chuẩn bịnấu cơm. Thế rồi tôi nghe thấy Bon vừa khóc vừa nói “Con xin lỗi mẹ vì đã làm mẹ bị tổn thương”. Tôi đến bên con ngồi cạnh Bon, ôm con vào lòng và nói “Mẹ cảm ơn vì Bon đã nhận ra lỗi của mình. Chúng ta không nên nói những điều khiến người khác tổn thương đúng không”.
Bên cạnh đó, tôi cũng trao đổi thêm với bố Bon rằng khi Bon có lời nói hay thái độ thiếu tôn trọng bố hoặc mẹ thì người còn lại sẽ phải “mắng” Bon ngay lúc đó để bênh vực người kia, và cho Bon thấy hành vi thiếu tôn trọng bố mẹ của mình là sai với những quy tắc ứng xử của gia đình.
Cách làm ấy cũng đã phát huy hiệu quả. Dần dần sau 1-2 tháng Bon đã đỡ hẳn việc nói ghét mẹ, và không có những thái độ thiếu tôn trọng lời mẹ nói. Đến bây giờ Bon không còn nói điều ấy nữa.
Tôi cũng thủ thỉ cùng Bon rằng “Bon thấy bố mẹ có bao giờ nói hỗn với ông bà không nào. Vì bố mẹ biết là nếu với bố mẹ mình con không thể tử tế và tôn trọng thì con cũng sẽ không thể tôn trọng người khác được. Để làm một người tử tế, trước hết hãy yêu thương và đối xử tốt với bố mẹ của mình”.
Việc con nói “Con ghét mẹ” hoặc có những hành động không tôn trọng mẹ thì đó là hành vi khiến người khác cảm thấy bị tổn thương, thì nhất định bố mẹ nên nghiêm khắc đưa ra những cách xử lý dứt điểm để con không được phép vượt qua giới hạn đó.
Đây là một trải nghiệm vô cùng quý báu đối với tôi trên hành trình làm mẹ. Nếu ngay từ ban đầu khi con nói “Con ghét mẹ” và có hành động thiếu tôn trọng bố mẹ mà chúng ta không nghiêm khắc với con thì con sẽ nghiễm nhiên coi rằng làm tổn thương người khác cũng không sao, coi thường bố mẹ cũng không sao.
Nhờ vậy nên đến bây giờ Bon đã có thể hiểu và phán đoán được đâu là hành động khiến cho bố mẹ buồn, đâu là hành động chưa tôn trọng bố mẹ, đâu là việc làm khiến người khác tổn thương.
Trải nghiệm này cũng giúp tôi nhận ra rằng bên cạnh sự kiên nhẫn và bao dung, thì với những hành vi liên quan đến đạo đức và nhân cách sẽ rất cần cách ứng xử kiên định và nghiêm khắc của cha mẹ. Bởi nó sẽ xây dựng cho trẻ nền tảng đạo đức vững chắc, và nuôi dưỡng năng lực giao tiếp quan trọng đó là biết quan tâm đến cảm xúc của những người xung quanh, và biết tôn trọng mọi người.
Cha mẹ không cần phải quát nạt, đánh mắng con, chỉ cần dùng thái độ kiên định để cho con thấy bố mẹ không chấp nhận hành vi đó, vì nó đi quá giới hạn những quy tắc ứng xử trong gia đình mình. Trẻ sẽ hiểu và thay đổi.
Trong quá trình nuôi dạy con không phải lúc nào cha mẹ cũng hoàn hảo. Sai lầm cũng không sao cả. Điều quan trọng là chúng ta sửa chữa từ những sai lầm đó, bằng niềm tin và sự kiên định vào những giá trị quan mà mình tin tưởng là được.
