Bạn sẽ thông minh hơn nhờ trải qua những lỗi lầm của chính mình. (Ngạn ngữ Đức)
1. Vì sao có những trẻ thường sợ sai và sớm bỏ cuộc
Khi quan sát những trẻ 4 đến 6 tuổi ở lớp mẫu giáo tôi thấy rằng có nhiều trẻ khi giáo viên đưa một yêu cầu nào đó trẻ sẽ ngồi im không dám làm vì sợ sai, hoặc sẽ bỏ cuộc luôn “Cô ơi con không làm được”.
Khi giáo viên đưa ra một đồ vật để trẻ chơi hay làm một thí nghiệm nào đó trẻ cũng thờ ơ không hề tỏ ra hứng thú, hoặc là rất rụt rè không dám bày tỏ mong muốn của mình.
Bỏ qua yếu tố về tính cách trẻ rụt rè và nhút nhát thì nguyên nhân lớn nhất khiến những trẻ tầm 4-5 tuổi không chủ động, không thể hiện sự tò mò và mong muốn được thử thách là bởi vì trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường thiếu những trải nghiệm để bản thân được chơi theo ý mình, mà luôn luôn phải làm theo ý của người lớn.
Ví dụ như trẻ muốn được chạy nhảy người lớn sẽ bắt trẻ ngồi im. Trẻ muốn nghịch nước người lớn sẽ cấm bảo ướt hết quần áo. Trẻ muốn chơi cát người lớn sẽ cấm vì bẩn. Trẻ nghịch màu nước người lớn sẽ hạn chế cho chơi vì ngại phải dọn. Trẻ muốn được kéo cắt giấy, người lớn sẽ cấm vì sợ trẻ cắt vào tay. Những trải nghiệm để nuôi dưỡng sự hứng thú và tò mò với thế giới xung quanh đã bị tước bỏ đi trong quá trình trẻ lớn lên.
Những trẻ dễ dàng bỏ cuộc “Cô ơi con không làm được” và không làm vì sợ sai bởi vì khi trẻ làm sai thường bị người lớn mắng hoặc cấm đoán không cho trẻ làm nữa. Khi trẻ làm hỏng một lần thường người lớn không đủ kiên nhẫn và bao dung để cho trẻ được thử lại.
Ví dụ như trẻ mở chai coca cola và bị phụt ga trào ra ngoài, trẻ tập nêm gia vị và trót làm rơi ra bếp, trẻ nghịch những thiết bị điện tử trong nhà và bấm loạn lên làm hỏng…sẽ lập tức bị cấm đoán ngay sau lần thử ấy. Trẻ lớn lên thiếu đi trải nghiệm được sai lầm, và được tự mình rút ra bài học kinh nghiệm sau thất bại, nên dẫn đến trẻ dễ dàng nản chí và bỏ cuộc.
Bước vào giai đoạn tiểu học khi gặp một vấn đề gì đó khó khăn trẻ sẽ không biết phải tự mình giải quyết vấn đề ấy như thế nào, hoặc chưa suy nghĩ mà ngay lập tức nhờ cha mẹ hoặc thầy cô giúp mình. Lớn lên trẻ luôn lựa chọn cho mình con đường an toàn, và không dám thử thách vì sợ sai lầm.
Trong những năm đầu đời, cha mẹ càng cho trẻ được nhiều trải nghiệm tự mình làm tự mình khám phá theo cách của trẻ bao nhiêu sẽ càng nuôi dưỡng tính tò mò và chủ động bấy nhiêu. Càng được làm sai nhiều trẻ sẽ càng không sợ sai.
Bởi ngạn ngữ Đức có câu “Bạn sẽ thông minh hơn nhờ trải qua những lỗi lầm của chính mình”.
2. Trẻ được chơi tự do và khám phá theo cách của mình sẽ nuôi dưỡng năng lực gì?
Tôi thấy rằng mỗi khi Bon muốn nghịch một cái gì đó tôi đều quan sát và hiểu được nhu cầu của con, tìm những trò chơi tương ứng để con trải nghiệm. Con được tự mình mày mò, học được cách chơi, biết lường trước những hậu quả thông qua những lần bị thất bại. Với những trải nghiệm khám phá con không bị cấm đoán và bị giới hạn. Trong quá trình chơi ấy bố mẹ sẽ luôn ở bên cạnh đồng hành, hướng dẫn cho con cách chơi và đảm bảo an toàn.
Ví dụ như khi đi chơi cát và nước bố mẹ sẽ ngồi cạnh và hướng dẫn con cách chơi an toàn và chơi cùng con. Khi quần áo bị bẩn thì nên làm gì. Rửa đồ chơi sau khi chơi như nào.
Khi con muốn được cầm dao để thái rau củ bố mẹ sẽ đứng cạnh hướng dẫn con cách cầm dao an toàn.
Khi con muốn được đi xe đạp ngoài đường, bố mẹ sẽ đồng hành cùng và dạy con biết những quy tắc đảm bảo an toàn.
Khi con muốn được cầm kéo để cắt mác quần áo, mẹ sẽ hướng dẫn con cách cắt như thế nào để không bị cắt vào áo.
Khi con muốn dùng đồ đạc nào đó bố mẹ sẽ hướng dẫn con cách sử dụng.
Thay vì cấm đoán và sợ con làm hỏng, bố mẹ chỉ cần nói cho con biết trước quy tắc khi chơi, cách sử dụng và cách chơi an toàn. Mỗi khi làm sai hãy hỏi trẻ cách để sửa sai như nào. Khích lệ trẻ rằng “Làm sai cũng là một cơ hội tốt để lần sau mình làm tốt hơn. Bố mẹ rất vui vì con đã không sợ sai. Người dũng cảm là người không sợ sai”. Qua những trải nghiệm đó trẻ sẽ không còn sợ sai nữa.
Trong những năm đầu đời, quá trình cha mẹ đồng hành và hướng dẫn trẻ trong những trò chơi trẻ được mày mò, được khám phá là vô cùng cần thiết, vì nó sẽ giúp trẻ hình thành nên 4 năng lực quan trọng:
– Sự tò mò và ưa thử thách khám phá những cái mới
– Trẻ không sợ sai
– Năng lực tư duy để giải quyết vấn đề
– Năng lực biết lường trước và dự đoán được tình huống
3. Những trò chơi giúp nuôi dưỡng kỹ năng giải quyết vấn đề
Từ hồi hơn 3 tuổi khi mua đồ chơi về tôi sẽ để Bon tự bóc, tự mày mò làm theo hình trong tờ hướng dẫn sử dụng.
Lúc không biết Bon thường hỏi “Mẹ ơi mẹ xem giúp con sử dụng như nào”, nhưng thay vì trả lời bố mẹ sẽ giả vờ “Con cứ nhìn theo hình hướng dẫn sử dụng để xem nó sử dụng như nào, mẹ đang bận chút lát mẹ qua với con”. Tôi sẽ để Bon loay hoay một lúc, học cách nhìn vào hình hướng dẫn để tập làm. Những lúc con đã tự mày mò rất lâu rồi không được thì bố mẹ sẽ hỗ trợ. Rất nhiều lần con tự hiểu được cách làm, tự tìm ra cách sử dụng những đồ chơi đó nhanh hơn mẹ, thậm chí là chỉ cho mẹ biết nó chơi như nào.
Cũng chính nhờ điều này đã giúp Bon tự tin và tự chủ hơn để giải quyết vấn đề, không phải hơi khó khăn một chút là dừng lại đòi mẹ giúp nữa.
– Khi để Bon nấu ăn giúp mẹ tôi sẽ thường phân tích cho Bon biết là để nấu món này thì bước một, bước hai, ba…là gì để giúp con con hình dung ra trình tự.
– Khi chơi những trò chơi làm theo quy trình từng bước nhỏ như trò ghép lego, dạy trẻ quy trình nấu một món ăn, tự đọc hướng dẫn sử dụng để chơi… như này trẻ có cơ hội rèn luyện khả năng phân tích vấn đề, biết chia nhỏ và sắp xếp trình tự công việc. Đây cũng là nền tảng quan trọng của năng lực tự phân tích và tự giải quyết vấn đề sau này.
4. Trẻ chơi thể thao để nâng cao tinh thần thử thách
Hồi 2 tuổi Bon được đi xe đạp thăng bằng, và gần 4 tuổi được tập đi xe đạp. Ban đầu Bon vẫn cần 2 bánh phụ để hỗ trợ, nhưng sau 1 tháng tập đi con đã bỏ hai bánh phụ và tự đạp được đến trường cùng mẹ mỗi ngày. Giai đoạn 4-5 tuổi trở đi, nhu cầu vận động của trẻ bắt đầu lớn dần với những trò chơi đòi hỏi mạo hiểm hơn, độ khó cao hơn như leo trèo, đá bóng, tập võ, tập bơi…Bố mẹ hãy khuyến khích con chơi vì những trò chơi thể thao và vận động sẽ giúp rèn luyện tinh thần thử thách rất tốt.
Quá trình Bon tập xe đạp con cũng ngã rất nhiều lần, nhưng mỗi lần ngã được mẹ khích lệ con sẽ hào hứng tập tiếp. Đặc biệt năm 6 tuổi khi con vượt qua được nỗi sợ nước để học bơi thành công đã giúp con trở nên tự tin vào khả năng của mình một cách vượt bậc. Sau đó con đã tự học trượt patin trong vòng 2 ngày biết đi, trong 15 phút thử tò mò đã tự đi được xe điện cân bằng.
Bố mẹ chỉ cần quan sát xem trẻ có hứng thú với những trò chơi gì để khích lệ trẻ chơi thành thục môn đó, bởi từ suối nguồn ấy sự tự tin của trẻ sẽ tuôn trào ra bất tận.
Đây là bài học làm mẹ cực kì quan trọng mình học được qua 6 năm đồng hành cùng Bon. Có lẽ nhờ vậy nên Bon rất chủ động trong việc giải quyết những vấn đề của mình, và năng lực tự học, luôn tràn đầy năng lượng để thử thách những điều mới mẻ.
