1. Đặc trưng về thẩm thấu ngôn ngữ của trẻ theo độ tuổi:
– Giai đoạn 0-1 tuổi
Đọc ehon ở giai đoạn 0-1 tuổi giống như chơi một trò chơi với trẻ. Trẻ tầm từ 0 đến 3 tháng tuổi việc nghe đọc ehon giống như việc được cha mẹ đang hát ru vậy. Trẻ 0-1 tuổi đặc biệt thích những từ ngữ có nhịp điệu, có âm thanh vui tai như tiếng nước chảy, tiếng còi ô tô bíp bíp, tiếng cho sủa gâu gâu, mèo kêu meo meo…và bố mẹ hãy cho trẻ được nghe thật nhiều những từ láy tượng thanh nhé. Giai đoạn này chủ yếu trẻ lí giải được ý nghĩa của các âm thanh.
– Giai đoạn 1-2 tuổi
Đây là giai đoạn trẻ thực sự học và thực hành ngôn ngữ tiếng Việt. Khi đọc ehon đồng thời bộ não của trẻ sẽ thực hiện 3 chức năng đó là nhìn tranh-khám phá về màu sắc-rồi lắng nghe từ đó và ghi nhớ (lí giải nó). Chính vì thế ở giai đoạn này bố mẹ hãy cho trẻ được nhìn thật nhiều ehon có màu sắc đường nét rõ ràng, nhiều từ láy tượng thanh tượng hình hay và ngôn ngữ tiếng Việt đẹp, nhưng từ đơn hay câu ngắn để trẻ dễ tiếp thu. Những trẻ từ 1 tuổi rưỡi đã có khả năng lí giải và cảm nhận được những điều thú vị trong câu chuyện rồi nên trẻ thường có hành động là lật qua lật lại các trang ehon mà mình có hứng thú.
Vì 0-2 tuổi đang là giai đoạn trẻ tiếp nạp ngôn ngữ nên rất cần nghe các từ phát âm rõ ràng rành mạch. Và đặc biệt là ở giai đoạn này rất cần trẻ được nghe đọc trong môi trường yên tĩnh, không có tiếng ồn vì giai đoạn này trẻ chưa có khả năng lọc tạp âm xung quanh bị lẫn với giọng đọc ehon của bố mẹ. Muốn trẻ tiếp nhận ngôn ngữ tốt nhất thì trẻ chỉ nghe từ đó, một cách rõ ràng để lưu nhớ vào não bộ.
2. Tốc độ đọc
Tốc độ đọc ehon cho con vô cùng quan trọng vì nó sẽ tác động đến khả năng tiếp thu và sự hứng thú của trẻ. Nếu đọc quá nhanh thì trẻ chưa đủ tiếp nhận nên trẻ nghe sẽ không hiểu, dẫn đến trẻ chán không muốn tập trung vào câu chuyện. Nhưng nếu đọc chậm quá trẻ cũng tiếp thu một cách ngắt đoạn, rời rạc, cũng ảnh hưởng đến sự hứng thú và tập trung của trẻ.
Trẻ khi mới tập nói thường nói rất chậm rãi, từng từ. Vì thế bố mẹ hãy lấy tốc độ nói của trẻ khi bắt đầu bập bẹ biết nói để làm chuẩn cho tốc độ đọc ehon của mình.
3. Các cách tương tác khi đọc
– Bắt chước những động tác trong ehon để việc đọc ehon trở nên sống động
Ehon dành cho các bạn nhỏ 0-2 tuổi thường là những cuốn ehon có nội dung ngắn mà nhân vật thường lặp đi lặp lại các động tác, và những chủ đề liên quan đến ăn uống, vui chơi của em bé. Vì thế sau khi đọc 2-3 lần rồi bé đã bắt đầu quen với câu chuyện rồi thì bố mẹ có thể dùng ehon như một đồ chơi để tương tác cùng con.
Ví dụ như đọc những cuốn ehon có đồ ăn là hoa quả hay bánh, mình có thể giả vờ cầm miếng bánh hay miếng hoa quả đó đưa cho trẻ mời trẻ hoặc đưa lên miệng mình “măm măm” sẽ giúp trẻ hưởng ứng và hào hứng với việc đọc ehon hơn. Tôi còn nhớ hồi Bon gần 2 tuổi, muốn con ăn rau tôi đã dụ bằng cách tìm những cuốn ehon về rau củ và cứ đến bạn rau củ nào xuất hiện tôi lại đưa lên miện mình măm măm, rồi đưa lên miệng Bon “Xin mời bạn Bon, măm măm nào”, và con rất thích thú bắt chước theo cũng đưa lên miệng mẹ như vậy.
– Ngoài ra, những động tác của trẻ hay làm như biểu cảm gương mặt, khóc, cười, mời ăn, lau miệng, ú oà, tập đi…hãy cùng con bắt chước theo các động tác mà nhân vật trong truyện làm. Bộ ehon “Chơi cùng Momo”, “Cùng lau cho sạch nào”, “Tay xinh đâu nhỉ”…rất thích hợp để chơi trò này.
Khi đọc những cuốn truyện tương tác lật giở tôi cũng áp dụng cách đọc của một cô giáo người Nhật dạy đó là tập hé hé một chút xíu trang tiếp theo để kích thích sự tò mò, hoặc cùng con đếm 1..2..3 rồi lật ra thật nhanh trang tiếp theo sẽ khiến trẻ cảm thấy thích thú và hồi hộp hơn khi đọc.
Tôi nhớ khi đọc cuốn “Cùng lau cho sạch nào” tôi thường hay bắt chước động tác của em bé để cù chân, lau áo, lau miệng cho Bon. Hay khi đọc cuốn “Bé Trứng” tôi sẽ biến hoá một chút thành “Xin chào bạn Bon. Các bạn cá sấu chào bạn Bon” để bé có cảm giác như các nhân vật trong truyện đang tương tác với mình. Và con thường cười như nắc nẻ trước những trò như vậy của mẹ.
Các bạn 2 tuổi thường rất thích được ngồi lật giở ehon một mình để xem tranh, và trong đầu các bạn đang có rất nhiều câu chuyện tưởng tượng để tự nói, tự kể một mình. Bố mẹ hãy để cho các bạn ấy có những khoảng trống như thế, và mình chỉ việc đứng quan sát con thôi.
– Dùng ehon như một cuốn từ điển cung cấp vốn từ vựng
Với những ehon dành cho trẻ ở giai đoạn 0-6 tháng tuổi sẽ là dạng ehon chủ yếu cung cấp từ đơn đi kèm hình ảnh. Vì lứa tuổi này độ tập trung của trẻ rất ngắn, và trẻ chỉ thích nghe từ đơn trước. Vì thế nếu những bé bắt đầu đọc ehon từ lúc gần 1 tuổi trở đi nếu trẻ chưa tập trung hay hứng thú để ngồi nghe hết 1 cuốn ehon thì bố mẹ có thể lật giở ehon, chỉ vào tranh và nói từ đơn để cung cấp vốn từ cho trẻ. Đây cũng là một cách tương tác rất tốt.
– Nuôi dưỡng năng lực tưởng tượng
Ngoài ra, để nâng cao năng lực tưởng tượng cho trẻ thì việc đọc ehon cần kết hợp với trải nghiệm ở thực tế. Cha mẹ hãy cho bé cơ hội đi tìm hay khám phá những thứ ở ngoài thực tế được đưa vào sách. Ví dụ như con cá, bông hoa, bó rau ở siêu thị, hay con chim, con voi, con khỉ ở vườn bách thú.
Đọc thật nhiều chỉ cố để nhồi nhét cho con biết thì không phải là mục đích của việc đọc ehon cho con nghe. Ehon giúp xây dựng trí tưởng tượng, hình tượng hóa sự vật từ ngôn ngữ nên hãy kết hợp thật nhiều kỹ năng, trong nhiều trường hợp để kết nối những gì viết trong ehon với chính sự vật hàng ngày. Năng lực tưởng tượng và liên tưởng ấy mới chính là chìa khóa giúp trẻ sinh tồn sau này trong xã hội.
Bài viết trích từ cuốn ‘Đọc ehon cho bé”, cuốn sách sẽ giúp bố mẹ có những kiến thức nền tảng và cơ bản nhất về cách đọc, gỡ rối những tình huống khó khăn khi đọc cho con. Và còn review rất nhiều ehon hay theo độ tuổi 0-6 tuổi nhé.
