1. “Tội” của ông bà
Mỗi lần chia sẻ chủ đề nuôi dạy con tôi lại được nghe những tâm sự của cha mẹ khi sống chung với ông bà. Tôi có thể liệt kê dưới đây những vấn đề mà hầu hết ông bà đang gặp phải khi chăm sóc cháu:
– Ông bà phục vụ đáp ứng hết yêu cầu của trẻ, biến trẻ trở thành trung tâm của cả gia đình nên trẻ bắt nạt ngược lại ông bà. Sau khi làm hộ xong lại quát mắng trẻ, cho là trẻ lười, ỷ lại. và không hài lòng về việc trẻ yêu cầu phục vụ.
– Cho rằng việc khóc của trẻ rất nghiêm trọng, làm mọi cách đáp ứng kể cả nói dối để trẻ im lặng “Con chuột nó tha cái điều khiển tivi rồi”, “Nín đi không con ma nó bắt”.
– Hay chỉ trích những lỗi của trẻ nhưng lại tạo môi trường cho trẻ tiếp tục gây lỗi mà không chỉ cho trẻ cách sửa lỗi.
– Nếu trẻ mong muốn tự làm sẽ sợ trẻ ngã, trẻ đau, nên nhất quyết không cho làm
– Thường xuyên sử dụng từ cấm đoán với trẻ. Không có quy tắc, hôm nay cấm nhưng nếu trẻ khóc thì lại đưa cho trẻ nên trẻ hiểu là chỉ cần khóc ăn vạ là được đáp ứng.
– Không hiểu được tác hại của thiết bị điện tử nên cho trẻ xem tivi và điện thoại vô tư, vừa ăn vừa xem
– Thường xuyên so sánh với con cháu người khác, so sánh hai anh em với nhau
– Thích cho cháu ngủ nhiều, nằm nhiều, càng ít vận động, chạy nhảy càng tốt.
– Lúc nào cũng chỉ sợ cháu bị đói, cháu thiếu dinh dưỡng, ai bắt nạt cháu ở trường (điều này thì cũng rất nhiều cha mẹ có chung tâm lý)
– Chẳng cho cháu ra ngoài chơi, cứ suốt ngày ở trong nhà.
– Quan niệm rằng ăn cơm bị đau dạ dày, ăn thô bị hóc, không có răng làm sao nhai được nên chỉ cho cháu ăn cháo xay.
Sai lầm không hẳn từ phía ông bà mà còn từ chính cha mẹ. Bởi không ít cha mẹ ngày nay đã dựa dẫm vào ông bà hay người giúp việc ngay từ khi con mới sinh. Khi bố mẹ dựa dẫm quá nhiều thì sau này sẽ càng khó nói để thuyết phục được ông bà nghe. Vì thế thay vì đổ lỗi cho ông bà, bố mẹ hãy cố gắng thay đổi từ chính bản thân mình bằng cách:
2. Hãy giành quyền nuôi dạy con ngay từ ban đầu
Bố mẹ có thể nhờ ông bà chuyện chăm sóc cháu ở nhà khi mình đi làm, nhưng không có nghĩa là mọi việc của con đều sẽ uỷ thác hết cho ông bà. Bất cứ lúc nào bạn ở bên con, hãy cố gắng dành hết thời gian để chăm sóc cho con. Dù bạn có đi làm sớm về muộn thì những năm đầu đời hãy cố gắng dành ra 1 bữa để cho con ăn hoặc tắm cho con, hoặc chơi và đọc truyện cùng con, trò chuyện và quan sát con.
Sự gắn kết và tình yêu thương mà đứa trẻ cảm nhận được trong những năm tháng đầu đời không gì khác ngoài những việc chăm sóc con hàng ngày. Những công việc bạn dành thời gian để làm cho con, đó mới là biểu hiện của tình yêu thương mà trẻ cần. Bởi tình yêu là thứ không phải mua được bằng tiền. Nó được vun đắp bằng thời gian và sự “khổ công” bạn dành cho nó.
Nhiều bố mẹ nghĩ rằng chỉ cần cho con ăn đồ ngon, diện quần áo đắt tiền, vào học trường thật xịn là đủ, còn chuyện cho con ăn, tắm với con chỉ là chuyện nhỏ nên thường tặc lưỡi cho qua và giao hết cho ông bà. Nhưng những năm tháng đầu đời cha mẹ không dành thời gian để gắn kết với con, thì sau này đừng trông mong trẻ sẽ tin tưởng và nghe theo lời dạy của cha mẹ. Điều này cũng đúng với cả gia đình chỉ có hai bố mẹ, nếu người bố giao phó hết mọi việc chăm con cho người mẹ và người giúp việc thì sự hiện hữu của bố chỉ là cái bóng mờ nhạt trong mắt con.
3. Trao đổi với ông bà về quan điểm giáo dục để tìm kiếm sự đồng nhất
Các mẹ hay hỏi tôi rằng làm thế nào để có thể toàn quyền được nuôi dạy con theo ý mình mà không chịu sự can thiệp từ ông bà. Tôi trả lời rằng khi sống chung trong gia đình nhiều thế hệ thì không thể mong toàn quyền 100% mình được nuôi dạy con theo ý mình.
Nhưng nếu ngay từ khi mới sinh con, bố mẹ hãy trao đổi với ông bà về quan điểm giáo dục, về chuyện cha mẹ sẽ có trách nhiệm cao nhất trong việc nuôi dạy con, và chỉ nhờ ông bà hỗ trợ chuyện chăm sóc con, thì mọi việc sẽ xuôi chèo mát mái về sau. Với những bố mẹ đang bất lực vì sự can thiệp quá lớn của ông bà hãy thử nhìn lại xem có phải vì ngay từ ban đầu mình đã thoả hiệp, giao hết mọi việc nuôi dạy và chăm sóc con cho công bà từ khi con còn nhỏ. Bởi vì từ khi sinh ra chúng ta đã vô tình từ bỏ quyền làm cha mẹ của con mình rồi.
4. Đừng cố gắng thay đổi ông bà trước khi thay đổi chính mình
“Em muốn con được ăn dặm kiểu Nhật để con tập ăn thô, nhưng nói mãi ông bà không thay đổi quan điểm chỉ cho cháu ăn cháo”.
Tôi hỏi lại rằng thế em có tự chuẩn bị hết các bữa ăn dặm đó cho con không hay là để ông bà chuẩn bị. Nếu con không ăn em có tự mình nấu cho con không hay là mình chỉ ca thán với ông bà khi thấy ông bà không làm đúng như ý mình?
Thực tế là nhiều cha mẹ chỉ đòi hỏi ông bà thay đổi theo ý mình, mà bản thân không thay đổi. Như tôi đã chia sẻ ở trên, nếu ngay từ đầu chúng ta dành quyền chăm sóc con, tự tay chuẩn bị bữa ăn cho con, giặt quần áo cho con…và khi ông bà không làm thì chúng ta làm trước thì chắc chắn ông bà sẽ nhìn thấy sự nỗ lực và quyết tâm làm cha mẹ của mình để tôn trọng.
“Em muốn con phải học được tính tự lập nhưng nói mãi ông bà vẫn làm thay cháu thì phải nói như nào để ông bà thay đổi”.
Tôi trả lời rằng nếu vậy em chỉ cần dành thời gian tự rèn cho con những thói quen tự lập khi em ở bên con thôi. Em hãy nói những hiệu quả tích cực của việc để con tự lập cho ông bà hiểu, để ông bà được nhìn thấy thành quả dạy con của mình thì chắc chắn ông bà sẽ tôn trọng quan điểm nuôi dạy con của em.
Đồng thời với ông bà hãy nhẹ nhàng nói để ông bà hiểu, mưa dầm sẽ thấm lâu.
Cũng đừng ứng xử cứng nhắc với ông bà khi thấy ông bà chiều cháu. Hãy hiểu rằng thói quen ứng xử của ông bà đã có cả 60 năm nay, rất khó để làm ông bà thay đổi trong một vài tháng hay một vài năm. Hãy thay đổi bản thân trước khi thay đổi ông bà.
Tôi nghĩ rằng không có một đáp án hoàn hảo nào để giải đáp được hết mọi tình huống của cha mẹ khi sống chung với ông bà. Nhưng vì sao vẫn có nhiều cha mẹ sống cùng ông bà và nuôi dạy con hạnh phúc theo ý mình. Tất cả đều là nỗ lực thay đổi bản thân trước, nỗ lực giành quyền nuôi dạy con ngay từ đầu. Nếu muốn ông bà ứng xử ra sao với cháu, mình hãy ứng xử như thế trước với con.
Và tôi tin rằng khi con tin tưởng vào cha mẹ và cảm nhận được tình yêu thương của cha mẹ đủ nhiều, thì cha mẹ mới là người có sức ảnh hưởng nhất đối với con, và hoàn toàn có thể “áp đặt” giá trị quan mình muốn dạy lên con. Muốn vậy hãy thực sự dành thời gian để xây dựng tình yêu và sự gắn kết với con ngay từ những năm tháng đầu đời.
5. Nuôi dạy trẻ rất cần sự đồng nhất
Bí quyết để tạo nên nền giáo dục Nhật Bản được cả thế giới ngưỡng mộ chính là sự đồng nhất trong quan điểm giáo dục của gia đình và trường được xây dựng trên nền tảng văn hoá ứng xử bền vững.
Ở Việt Nam giáo dục gia đình còn thiếu sự nhất quán. Sự thiếu nhất quán trong quan điểm giáo dục giữa cha mẹ với nhau, và giữa cha mẹ với ông bà trong gia đình nhiều thế hệ đã là một rào cản không nhỏ khiến trẻ trưởng thành trong sự thống nhất về niềm tin và các giá trị sống.
Sự thiếu đồng nhất trong cách giáo dục giữa gia đình và nhà trường cũng là nguyên nhân tạo nên những đứa trẻ lớn lên “khập khiễng” trong các giá trị về nhận thức và tinh thần.
Chính vì thế muốn nuôi dạy con tốt, trước hết đứa trẻ cần được sống trong môi trường giáo dục đồng nhất về quan điểm giữa các thành viên trong gia đình, và giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Chỉ khi ấy chúng ta mới có thể bắt đầu hành trình “thay đổi bản thân để làm cha mẹ”.
