Năng lực giao tiếp, tương tác với mọi người” mới là yếu tố quan trọng giúp trẻ thành công sau này
Ứng xử giữa người với người là gốc rễ trong mọi mối quan hệ của xã hội loài người. Và nó cần được chú trọng rèn luyện từ nhỏ mới thành thói quen tốt ăn sâu vào tư duy được. Nếu ai giỏi kỹ năng này, thành công sẽ mở ra.
Trong 1 chương trình của NHK khi được hỏi là những năng lực và kỹ năng nào cha mẹ nên rèn luyện cho con ở giai đoạn 0-6 tuổi thì các nhà giáo dục Nhật đều khuyên các bậc phụ huynh rằng đó chính là “năng lực giao tiếp, tương tác với mọi người”.
Mình ấn tượng với từ khoá đó vô cùng, nên suốt hành trình 7 năm qua mình đã luôn cố gắng chú trọng điều này.
Mình đã chia sẻ nó trong cuốn “Kỷ luật mềm trong gia đình” bố mẹ có thể tìm đọc nhé.
Đây là một trích đoạn:
1. Vai trò của năng lực giao tiếp và cách nuôi dưỡng năng lực này
Rất nhiều cha mẹ cho rằng giáo dục con ở lứa tuổi trước khi vào lớp 1 là phải chú trọng dạy con học đàn, học vẽ học tiếng Anh, học chữ, học toán…nhưng lại quên đi một năng lực vô cùng quan trọng đó là bồi dưỡng năng lực giao tiếp, dạy trẻ kỹ năng tương tác với mọi người xung quanh, chơi được cùng với bạn bè.
Đó mới chính là năng lực quan trọng giúp trẻ thành công sau này, mới mấu chốt giúp trẻ có thể thích ứng để học tập và làm việc trong mọi môi trường. Để giúp trẻ có năng lực ấy thì việc cha mẹ bắt chuyện trò chuyện cùng con khi con có nhu cầu ngay từ 0 tuổi là rất quan trọng.
Tiếp đến là việc tạo ra môi trường để kích thích trẻ tương tác với mọi người xung quanh như các trò chơi chơi cùng ba mẹ, ông bà, bạn bè…thay vì để trẻ chơi game, xem máy tính một mình.
Ngoài ra việc cho trẻ đi nhà trẻ hay mẫu giáo cũng có một điểm lợi là trẻ sẽ được trải nghiệm trong môi trường có nhiều tương tác với bạn bè, sẽ giúp trẻ nuôi dưỡng năng lực đó.
Vì thế một nhà trẻ hay trường mầm non tốt không phải là một nơi có thể dạy trẻ biết đọc, biết hát hò, biết nhiều tri thức, mà chính là một nơi tạo ra được môi trường để giúp các em có thể tương tác thật nhiều với thầy cô và các bạn.
Thông qua những hoạt động tập thể cùng nhau các bé sẽ tự học cho mình cách chơi cùng bạn, cách thể hiện cảm xúc, chủ kiến cá nhân, cách kết nối với mọi người.
2. Xã hội hiện đại (nước Nhật) đang tước dần của trẻ cơ hội để nuôi dưỡng năng lực giao tiếp
Mình xin được chia sẻ tâm sự của rất nhiều người lớn và cả phụ huynh Nhật, cũng như quan sát của mình.
Giới trẻ Nhật ngày nay có một bộ phận không nhỏ các thanh niên bị cho là thiếu kỹ năng giao tiếp hơn thế hệ trước rất nhiều, nó là hệ quả của việc họ đã không được cha mẹ chú trọng nuôi dưỡng và rèn luyện kỹ năng đó từ hồi nhỏ, do thói quen dựa dẫm vào game, truyện tranh, cuộn mình trong thế giới riêng mà không chịu giao tiếp với mọi người xung quanh;
Ở gia đình cha mẹ không chịu trò chuyện với con cái, cháu không được giao lưu thường xuyên cùng ông bà.
Khi họ vào đại học, rồi đi làm, họ có thể rất giỏi về chuyên môn nhưng lại không biết cách bắt chuyện với đồng nghiệp, không biết làm sao để kết nối mọi người khi làm việc nhóm.
Họ sợ phải nói chuyện, bắt chuyện với người khác, né không muốn nói chuyện với cấp trên hay người lớn tuổi hơn. Vì thế mới có chuyện không ít các nhân viên tìm có này cớ kia từ chối lời mời của cấp trên rủ đi ăn cùng “tiếc quá hôm nay tôi có dự định khác rồi, hôm nay tôi phải về nhà sớm với con, hôm nay tôi có lịch học…”. Đó là điều không thể chấp nhận, và không được phép xảy ra trong văn hóa ứng xử nơi công sở của người Nhật ở thế hệ những người trung niên.
Nếu là 20 năm trước nhân viên không bao giờ dám từ chối thì nay nhân viên trẻ lại từ chối như một điều rất bình thường chỉ vì thực sự họ không biết sẽ nói gì với cấp trên, không biết nên nói chuyện gì chứ không phải do họ bận.
Vì thế mới có câu chuyện vui như này. Khi nhìn thấy mình trò chuyện vui vẻ, tự nhiên với một bác trung niên gần 60 tuổi bà bảo lãnh của mình đã khen rằng mình có năng lực giao tiếp rất tốt, trong khi ngày nay giới trẻ Nhật khi đứng trước người lớn tuổi chênh lệch về thế hệ họ sẽ không hoặc rất ít người bắt chuyện với người lớn, họ hay chọn cách im lặng vì họ thiếu kỹ năng tương tác cùng mọi người.
Mình nghĩ do mình được nuôi dạy ở môi trường Việt Nam, từ nhỏ đã chơi cùng nhiều người ở thế hệ khác nhau, chơi cùng bạn bè hàng xóm từ nhỏ nên mình được rèn luyện kỹ năng như này một cách tự nhiên. Còn ở Nhật cứ nhà nào biết nhà nấy, trẻ con ít được chơi ở ngoài đường, ít gặp hàng xóm, ít tiếp xúc bên ngoài hơn mọi người tưởng tượng nhiều.
Ngày nay các công ty Nhật khi tuyển nhân viên còn kèm thêm một mục đánh giá đó là “năng lực giao tiếp” của ứng viên đó có đạt yêu cầu hay không. Nhìn bề ngoài xã hội Nhật Bản con người NB trông thật sung túc, khỏe mạnh, nhưng không ít người gặp những bệnh về tinh thần, căn bệnh cô độc, căn bệnh không có khả năng giao tiếp với người xung quanh. Nó cũng giống như một dạng của tự kỉ cấp độ nhẹ.
3. Trẻ em Việt Nam hiện nay thì sao?
Trải nghiệm khi làm ở trường mầm non đã cho mình cơ hội quan sát thực tế các em nhỏ. Mình nhận thấy rằng kỹ năng giao tiếp và tương tác với trẻ đã có rất nhiều thay đổi qua từng năm. Dù chưa thể đưa ra những con số chính xác để nói về mặt khoa học nhưng mình thấy ngày càng nhiều trẻ em gặp vấn đề về mặt ngôn ngữ (chậm nói, phát âm kém, nghèo vốn từ và cảm xúc), giao tiếp và tương tác với mọi người.
Ngày nay trẻ con sống ở chung cư, cơ hội được tiếp xúc với nhiều người sẽ ít hơn thế hệ cha mẹ chúng. Chưa kể trẻ được tiếp xúc quá nhiều với tivi, điện thoại, thiết bị điện tử, đó đều là những thứ gây hại cho quá trình phát triển ngôn ngữ và tương tác.
Bố mẹ mải miết đi làm, đến tối về nhà chỉ nhếnh nháng cùng con được 1-2 tiếng, có khi lại không thể tập trung ngồi nói chuyện hay chơi cùng con được quá 30 phút. Thành ra đứa trẻ tuy có vẻ được quan tâm, nhưng lại là sự quan tâm chưa đúng cách.
Trẻ con cần gì nhất bố mẹ biết không?
Trẻ con cần ăn, cần mặc, cần đồ chơi. Đúng là chúng cần. Nhưng điều chúng cần nhất là việc bố mẹ ngồi xuống ngang tầm, quan sát con đang chơi, bắt chuyện và khích lệ con, giúp con tập trung vào quá trình con đang chơi.
– Hãy dành thời gian để đọc truyện, kể chuyện.
– Hãy kiên nhẫn chờ đợi con biết bật ra từng tiếng, tập nói và diễn đạt cả câu thay vì nghe từ đoán ý và làm luôn cho con.
– Bố mẹ và con hãy dành 15 phút mỗi ngày cả nhà cùng nhau cười đùa, vui chơi tương tác với nhau. Mình tin rằng trái tim con sẽ lớn lên khoẻ mạnh và thông minh, giàu cảm xúc hơn bất cứ món đồ chơi nào.
Đó là điều ước ngày 1-6 của mình đến mọi em bé. Mọi em bé đều được bố mẹ dành thời gian để trò chuyện, tương tác cùng con.
Giãn cách vì covid cũng cố gắng để trẻ được kết nối với nhau
2 năm qua trẻ em đã quá thiệt thòi vì thiếu đi cơ hội được tương tác trực tiếp với nhau. Vì thế bố mẹ hãy đọc bài của mình để tạo cơ hội cho con vui chơi sau giờ học, gặp gỡ nhau nhé.
Mình cố gắng sau giờ học sẽ đưa Bon xuống sân để chơi cùng các bạn.
Để con được gặp gỡ những người lớn bạn bè của bố mẹ
Mình đã chia sẻ điều này rất cụ thể ở cuốn “Kỷ luật mềm trong gia đình” và nhiều bài viết khác.
Việc để con được gặp gỡ trò chuyện và chơi đùa với bạn bè của bố mẹ ở nhiều độ tuổi, nghề nghiệp, hoàn cảnh… là môi trường tuyệt vời nuôi dưỡng năng lực giao tiếp cho con đấy bố mẹ ạ.
Chỉ khi trẻ được tham gia vào cuộc trò chuyện với người lớn, được quan sát bắt chước, được hướng dẫn thực hành trong tình huống cụ thể. Trẻ mới nâng cao năng lực giao tiếp và biết giao tiếp đúng cách.
