Khi một đứa trẻ 1 tuổi cầm cái cốc đập đập vào bàn cha mẹ sẽ không nói “Không được” ngay với trẻ, mà thay bằng một câu đồng cảm với cảm xúc khi ấy của trẻ “Con muốn gõ đúng không nào. Nhưng như thế cái mặt bàn sẽ vỡ, con ra đây gõ này” và đưa một cái khác thay thế.
Khi một đứa trẻ cầm một cái đồ gì đó ném đi cha mẹ sẽ không quát ngay “Không được”, họ sẽ đồng cảm “Con muốn ném đúng không”, “nhưng nguy hiểm lắm, con cầm cái này ném, hay ra chỗ kia ném…”
Khi đứa trẻ gặm xé sách, cha mẹ sẽ không quát “Không được” ngay thời điểm ấy, họ sẽ bảo “Con muốn gặm thử à. Nhưng sách không phải là cái để gặm” và họ đưa đồ vật khác thay thế.
Khi đứa trẻ chỉ vì tò mò làm cầm cốc nước đổ ra bàn, ướt cả cái thảm họ sẽ không quát ngay “Không được” thay vào đó họ đưa cho đứa trẻ chiếc khăn để tự lau.
Khi đứa trẻ leo trèo hơi cao một chút, thay vì cấm “Không được” họ sẽ đồng cảm “Con muốn leo lên đó đúng không”, “Nhưng leo chỗ đó rất nguy hiểm. Con hãy thử leo chỗ này xem sao”.
Khoa học gần đây đã chứng minh rằng khi đứa trẻ vừa ra đời chúng đã có sẵn tính “thiện” trong mình. Nếu bị cản trở chúng sẽ cáu bẳn khó chịu, còn nếu được ủng hộ và đồng cảm chúng sẽ vô cùng vui sướng.
Chính vì thế khi được cha mẹ ủng hộ với những câu nói “À con thích làm ABC đúng không. Nghịch cái đó nguy hiểm lắm con dùng cái này đi” thì đứa trẻ sẽ vui mừng vì được khích lệ, từ đó sẽ nuôi dưỡng cho trẻ “NĂNG LỰC THẤU HIỂU CẢM XÚC CỦA NGƯỜI KHÁC”.
Còn nếu bạn nói với trẻ bằng thái độ tức giận và cấm đoán mang tính công kích “KHÔNG ĐƯỢC” thậm chí là đánh đập, đứa trẻ sẽ hiểu chúng đang bị công kích, bị tấn công và dần dần chúng sẽ học cách “CÔNG KÍCH NGƯỜI KHÁC”. Công kích là một bản năng sẵn có từ khi con người mới sinh ra, để tự vệ, nhưng chính việc hướng lối hành xử hướng thiện sẽ khiến con người khác với những động vật khác. Và sự đồng cảm của cha mẹ trong quá trình ứng xử với con cái chính là yếu tố cần thiết nhất để nuôi dưỡng những đứa trẻ sống hướng thiện, ôn hòa và biết suy nghĩ cho người khác.
Chưa kể đến việc được lắng nghe, được thừa nhận và đồng cảm còn giúp đứa trẻ nuôi dưỡng cảm giác khẳng định bản thân để từ đó tự tin với chính mình và trong mọi việc khác nữa.
2. Dùng câu “KHÔNG ĐƯỢC” khi nào?
Chắc nhiều ba mẹ sẽ thắc mắc rằng vậy thì khi nào mới nên dùng câu cấm đoán “KHÔNG ĐƯỢC”? Đó là khi đứa trẻ làm những việc nguy hiểm đến tính mạng như sờ nghịch ổ điện, cho đồ vật gì dễ hóc vào miệng, đi ngoài đường mà không chú ý nhìn trước nhìn sau. Những trường hợp đó bạn có muốn sửa sai cho con cũng không bao giờ có cơ hội thứ hai vì thế rất cần sự nghiêm khắc và cấm đoán để trẻ hiểu đó là việc mình không được làm.
Còn trong những tình huống đứa trẻ thệ hiện sự tò mò, khám phá, muốn chứng tỏ bản thân mà chẳng nguy hại đến tính mạng của chúng thì chúng ta không nên cắt ngang cảm xúc của chúng bằng câu nói phũ phàng “KHÔNG ĐƯỢC” làm gì, điều đó chỉ khiến chúng ta nuôi dưỡng mầm mống của “Tính công kích” trong lòng đứa trẻ mà thôi.
Nhưng thật đáng tiếc là hầu hết những đứa trẻ ở Việt Nam, trong đó có mình đều lớn lên với những câu nói cửa miệng của bố mẹ “KHÔNG ĐƯỢC” mỗi khi mình muốn điều gì đó.
Buổi chiều hôm trước mình cho Bon về quê chơi. Con thích lắm vì được chạy nhảy với các anh chị để bắt nòng nọc. Thế mà một vài người lớn thấy con mình nghịch bẩn một chút thì quát “KHÔNG ĐƯỢC” nghịch bẩn trong khi những thứ đứa trẻ đang chơi không hề ảnh hưởng gì đến hòa bình thế giới, mà chỉ là vì ba mẹ và ông bà chúng không thích chúng nghịch bẩn như thế mà thôi.
Đứa trẻ chỉ cần trèo lên cây nghịch là sợ nguy hiểm cấm không cho trèo. Cầm món đồ nào đó của gia đình tò mò là bị cấm không được sờ vào. Thử hỏi làm sao chúng ta nuôi dưỡng những đứa trẻ biết tò mò và đi khám phá đến cùng để tìm ra câu trả lời. Và xa hơn nữa là không thể nuôi dưỡng những đứa trẻ biết quan tâm đến cảm xúc của người khác.
3. Hai phẩm chất mà người mẹ cần có là gì ?
Có bạn phóng viên hỏi mình rằng theo chị phẩm chất nào trong số những phẩm chất “Yêu thương, kiên nhẫn, bao dung, khen ngợi, khích lệ, và thừa nhận” thì phẩm chất nào quan trọng nhất mà người mẹ nên có? Mình bảo rằng cái nào cũng quan trọng cả. Tuy nhiên mỗi người mẹ có một quan điểm giáo dục riêng, một thế mạnh riêng và một ưu tiên nhất định. Cá nhân mình thì mình chọn “Thừa nhận và bao dung” là hai phẩm chất mình ưu tiên. Bởi như mình đã nói ở trên, khi bạn thừa nhận những cảm xúc của trẻ, những gì trẻ muốn, khi bạn có đủ bao dung để bình tĩnh, hạ hỏa và tha thứ cho những “tội” trẻ nghịch, chính là bạn đã cho con “sự đồng cảm”, để làm nền tảng nuôi dưỡng cho con năng lực biết suy nghĩ đến cảm xúc của người khác rồi.
Chẳng thể tránh được những hôm bạn mệt mỏi vì công việc, bạn nhìn thấy một đống bầy hầy của con bầy ra tung tóe khắp phòng nào đồ chơi, nào sỏi đá, nào bút sáp, giấy vẽ, bạn sẽ la mắng con bầy bừa thế. Hay bạn muốn con làm A nhưng con lại chỉ thích làm B, bạn cáu…Những lúc ấy bạn hãy cố gắng bình tĩnh để nhớ lại những điều mình đã viết ở bài này nhé. Rằng chỉ cần thừa nhận và bao dung thôi, bạn sẽ cho con nhiều thứ tuyệt vời hơn là việc quát mắng để con răm rắp vào khuôn phép. Bạn có thể thở mạnh một cái để lấy bình tĩnh, rồi nghĩ cách để hai mẹ con cùng trả đồ chơi về đúng nhà. Bạn có thể bỏ qua việc nói con không được làm A ngay lúc ấy, để rồi bình tĩnh và tìm cách thuyết phục, thậm chí có thể bỏ qua cho con làm B nếu như nó không quá ảnh hưởng đến hòa bình thế giới.
