1. Thái độ đồng cảm của cha mẹ là tấm gương đồng cảm tuyệt vời cho con
Hồi đi học mẫu giáo Bon chơi rất thân với H. Mặc dù các bạn khác trong lớp hay trêu H nhưng Bon thì không. Có lần Bon về kể rằng con thấy H khóc vì các bạn khác cứ bảo “H là đồ em bé” con đã ra ui ủi H và bảo “H ơi đừng khóc. Dù sao thì cậu cũng đâu phải là em bé”. Sau đó con ra nói với các bạn kia là đừng trêu H nữa. Có lẽ nhờ vậy nên H đã rất thích chơi cùng Bon.
Lên lớp một thi thoảng Bon về kể chuyện ở trên lớp bạn M rất hay trêu bạn K làm bạn K khóc, con đã ra an ủi K là đừng khóc và mắng bạn M, nhưng mà con vẫn chơi với bạn M mẹ ạ. Mình hỏi vì sao con vẫn chơi với bạn B thì Bon trả lời rằng vì nếu không có ai chơi với M thì chắc là bạn ấy sẽ rất buồn.
Mình xoa đầu Bon và bảo rằng có lẽ bạn M cũng giống như bạn Lửng ở trong câu chuyện “Gấu mèo Chester và kẻ bắt nạt to xác xấu xa” (nằm trong series truyện “Nụ hôn trên bàn tay”, tác giả Audrey Penn, công ty sách Quảng văn phát hành), đó là bạn ấy chưa biết cách để kết bạn với các bạn khác nên đã có những hành vi không đúng, con hãy giúp bạn ấy nhé.
Tôi nhận ra rằng một trong những hiệu quả tuyệt vời của việc thực hiện phương pháp “LẮNG NGHE-ĐỒNG CẢM” với con từ khi còn nhỏ chính là đồng thời chúng ta nuôi dưỡng ở con năng lực biết đồng cảm với người khác.
Khi con đau ta đồng cảm với nỗi đau đó của con “Con bị đau phải không, để mẹ xem nào. Mẹ biết con đau rồi”. Khi con buồn ta an ủi xoa dịu “Mẹ biết con đang rất buồn”.
Khi con sợ ta đồng cảm “Con sợ phải không. Không sao có mẹ ở đây”. Chính việc được cha mẹ thừa nhận, đồng cảm với những cảm xúc đó đã dần nuôi dưỡng trong trẻ năng lực biết thấu cảm với nỗi đau của người khác.
Còn nếu con đau cha mẹ lại mắng “Có thế mà cũng khóc, đau tí mà cũng khóc”, hay con sợ nhưng ta cố tình phủ nhận nỗi sợ ấy của con “Không được sợ. Có gì mà phải sợ”, thì bên trong trẻ sẽ chỉ có sự cô đơn, ích kỉ và thờ ơ khi chứng kiến nỗi đau của người khác.
Vì thế muốn dạy cho con sự đồng cảm, trước hết chỉ cần cha mẹ làm gương cho con trong ứng xử hàng ngày.
2. Để trẻ nhìn vào mặt người đối diện khi con làm đau họ
Giai đoạn Bon hơn 2 tuổi khi không vừa ý cái gì cu cậu thường hay cào mẹ hoặc đánh mẹ. Có lần con đã cào xước tay mẹ rất đau. Tôi ngồi xuống vừa nhìn vào mắt Bon vừa nói “Bon nhìn mặt mẹ này, con cào mẹ rất đau đến nỗi xước cả một mảng da rồi” vừa chỉ cho Bon nhìn vào chỗ đau. Tôi nhận thấy ánh mắt con rất hối lỗi khi nhìn vẻ mặt đau đớn của mẹ, và hậu quả con vừa làm.
Một lần khác, con làm đau một bạn, tôi nói con ngồi xuống nhìn bạn khóc và nhìn vào vết đau con vừa đánh bạn “Con hãy nhìn khuôn mặt của bạn đi. Con thấy không bạn rất đau. Con nghĩ xem mình đánh bạn là đúng hay sai”.
Tôi nhận thấy rằng những khi con làm ai đó đau, nếu tôi để con nhìn vào khuôn mặt của người ấy để con cảm nhận được cảm xúc của họ, nhìn thấy hậu quả mình làm, nó sẽ khiến con biết đồng cảm để từ đó thay đổi hành vi của mình.
Một nghiên cứu của tác giả Karine Jospe đã chứng minh được rằng thông qua việc để trẻ em nhìn thấy cảm xúc thể hiện qua nét mặt biểu hiện đúng trạng thái tâm lý của người đó trẻ sẽ học được cách đồng cảm với cảm xúc của họ.
Để thấu hiểu cảm xúc của người khác con người cần có quá trình biết đọc biểu cảm thể hiện qua khuôn mặt. Và với trẻ thơ đây cũng là năng lực rất quan trọng để hình thành nên mối quan hệ với mọi người xung quanh.
3. Hai anh em có thể hoà thuận và đồng cảm nhờ việc cho nhìn vào mặt nhau khi xung đột
Tôi đã tư vấn cho những mẹ có hai anh em thường xuyên xung đột với nhau là hãy để hai anh chị em nhìn vào khuôn mặt của nhau để chữa lành và thấu hiểu nhau hơn.
Nếu anh đánh em, hãy để anh nhìn khuôn mặt đau khổ và giàn dụa nước mắt của em, hãy để anh nhận ra mình đã làm điều đau đớn với em, để dần dần có sự đồng cảm, từ đó sẽ thay đổi. Khi thực hiện theo cách này bố mẹ đừng dùng những lời lẽ nặng nề, chỉ trích anh chị em, hãy dùng những lời nói đồng cảm, khơi gợi cho anh chị thấy em cảm thấy như nào thì sau nhiều lần lặp đi lặp lại trẻ sẽ thay đổi.
Khi em làm anh vui, anh làm em vui hãy nói với anh/em rằng “Con nhìn vào mắt anh đi, anh vui lắm đó” để từ đó nuôi dưỡng sự đồng cảm, chia sẻ niềm vui cho nhau.
Ở nhà tôi vì Bon chưa có em nên tôi thường hay làm cách này “Bon thấy không, con làm như vậy nên bố vui lắm đấy. Bố đang cười đấy” để từ đó khích lệ con làm những điều tích cực.
Hi vọng mẹo này có thể giúp ích cho bố mẹ.
