1. Những sai lầm về ứng xử cha mẹ nên tránh
“Con không muốn mẹ chưa nhìn mà đã mắng con”.
“Con không thích bố chưa chứng kiến đã phê phán con”.
“Con không muốn mẹ cứ nói về điểm tiêu cực của con”.
Đó là những câu nói Bon thường nói lúc 8 tuổi khi con thấy ấm ức vì bố mẹ mắng sai. Tôi phải thừa nhận rằng có nhiều lúc mình vẫn lấy thiên kiến của bản thân để chỉ trích và mắng con. Giai đoạn tiểu học trẻ rất nhạy cảm với những đánh giá và nhận xét của bố mẹ. Vì thế bố mẹ hãy lưu ý
1.1 Bỏ thói quen chưa nhìn đã nhắc nhở
Có những lúc theo bản năng tôi vẫn nhắc con “Học bài đi con” mà chưa nhìn xem con đang làm gì. Con đã ngồi vào bàn học rồi bị bố mẹ nhắc như vậy nên rất khó chịu.
1.2 Khi nói về con đừng hãy nói cụ thể chứ không chê chung chung
Có vài lần bố mẹ phê phán Bon ‘Con rất lười đọc sách” khiến Bon cãi lại “Con không thích bố chưa chứng kiến đã phê phán con”. Thực tế là con vẫn đọc, có thể không phải là hàng ngày, nhưng khi bố mẹ nhận xét như vậy nghĩa là đã phủ sạch những lần con đã đọc trước đó. Lẽ ra chúng ta nên nói một cách cụ thể “Hôm nay mẹ chưa thấy con đọc sách”, thì sẽ đưa ra đúng thực tế và trẻ không cảm thấy mình bị phủ nhận. Ví dụ như con chưa chịu học Toán hãy nói ‘Sao con chưa chịu học môn Toán”, không đánh đồng là “Sao con lười học thế”.
1.3 Không nói những câu dán nhãn tiêu cực về con
Có lần khi Bon phải làm bài tập phải tốn công sức một chút, con hậm hực khó chịu và cằn nhặn lúc làm bài. Tôi đã mắng con “Tính của con là thiếu kiên nhẫn. Gặp cái gì khó khăn là cằn nhằn”. Bon ấm ức vừa khóc vừa cãi lại mẹ “Con không muốn mẹ cứ nói về điểm tiêu cực của con”. Cha mẹ hãy cố gắng hạn chế nói những câu dán nhãn tiêu cực về con như trên nhé. Đừng nói những câu “Con thì lúc nào cũng” bởi vì nó ám thị rằng con là đứa trẻ không ra gì.
Ví dụ con chưa làm việc nhà thì hỏi con ‘Việc dọn dẹp đồ chơi sao con chưa làm” chứ đừng đánh đồng “Lúc nào cũng bừa bãi”. Hoặc ‘Con chẳng được tích sự gì”, “Con chẳng giúp được bố mẹ việc gì”. Có lần tôi nói câu ‘Con chẳng giúp được bố mẹ việc gì” Bon đã khóc rất to cãi lại “Có thật là con chưa giúp được bố mẹ việc gì không. Con đã nấu cơm, đã đi chợ cho mẹ, làm món ăn cùng mẹ thế mà mẹ bảo là con chưa giúp được gì”. Mình thấy mình sai nên phải thành thật xin lỗi con vì đã nói dán nhãn con và phủ định toàn bộ sự cố gắng của con.
1.4 Nên đưa ra quy tắc rõ ràng và nhất quán ngay từ đầu
Một trong những lí do khiến trẻ hay phản kháng đó là bố mẹ không đưa ra những quy định và quy tắc ứng xử ngay từ đầu để thống nhất với trẻ, mà hành xử theo cảm xúc cá nhân. Giai đoạn tiểu học trẻ đang trong quá trình muốn tách mình ra khỏi sự áp đặt suy nghĩ của cha mẹ, để tìm ra con người riêng. Cha mẹ hãy hỗ trợ con tối đa bằng việc xây dựng những quy tắc và quy định, để trẻ được phép tự do trong khuôn khổ.
– Quy định về thời gian học và chơi, kết hợp với giải trí
– Quy định về trách nhiệm cá nhân với việc học, vệ sinh cá nhân, làm việc nhà
– Quy định về những thói quen liên quan đến sức khoẻ (ăn uống, vận động, ngủ…)
– Chia sẻ những quy tắc ứng xử trong gia đình và nơi công cộng
– Mọi quy định cần rõ ràng, thị giác hoá để trẻ nhìn, bố mẹ cũng phải nghiêm túc tuân theo giờ giấc đó thì trẻ mới vào nếp.
– Ngoài ra, cần sự kiên nhẫn và bao dung và tuỳ từng trẻ mà mình áp dụng thời điểm khác nhau.
2. Khi trẻ không hợp tác bố mẹ hãy thử đặt câu hỏi thay vì nhắc nhở ngay.
2.1 Đặt câu hỏi
Khi con chưa làm tôi thường quan sát và đặt câu hỏi thay vì nhắc việc luôn. Ví dụ như
“Học bài xong mình phải làm gì ý nhỉ?”,
“Học bài xong cần làm gì để bàn học gọn gàng nhỉ?”
“Con sẽ xem thêm mấy phút nữa? Việc tiếp theo con cần làm làm việc gì?
“Mấy phút nữa con sẽ đi ngủ?
Việc đặt câu hỏi sẽ giúp trẻ có ý thức tự nhắc mình, thay vì phải nghe bố mẹ ra lệnh.
Khi trẻ đưa ra lựa chọn hãy kiên nhẫn chờ sự tự giác của trẻ.
2.2 Khi nhắc nhở hãy đến TẬN NƠI để nhắc con
Lúc đặt câu hỏi mà con lờ đi, đừng đứng từ xa để nhắc mà hãy đến tận nơi để nói. Ví dụ “Con ơi đến giờ đi học rồi”, thì trẻ sẽ chuyển sang chế độ lắng nghe mẹ nói, thay vì nghe gọi từ xa trẻ không để ý đến. Dùng câu nói ngắn gọn với chủ ngữ “Mẹ muốn con rửa tay để đi ăn cơm” thay vì những câu hỏi tu từ doạ dẫm “Con có đi rửa tay không thì bảo”.
2.3 KHÍCH LỆ từng cố gắng nho nhỏ của trẻ
Nên nói nhiều đến hiệu quả tích cực khi trẻ tự giác làm. Ví dụ như “Mẹ rất vui hôm nay con tự giác ngồi học không cần mẹ phải giục”. Khi trẻ giữ lời hứa sau 5 phút xem là tự giác đi làm việc như đã hứa thì hãy ghi nhận ngay nỗ lực đó “Con đã giữ đúng lời hứa đấy. Mẹ vui lắm. Cảm ơn con nhé”.
2.4 Hãy THỊ GIÁC HOÁ THỜI GIAN BIỂU
Bố mẹ tham khảo bảng thời gian biểu và danh sách to-do-list ở chương “Kỹ năng quản lí thời gian” để trẻ nhìn thấy việc cần làm vào thời gian nào.
2.5 KHI TRẺ TRÌ HOÃN, KHÔNG LÀM NHƯ ĐÃ HỨA
Hãy nói chuyện với trẻ “Con có thể nói lí do vì sao con trì hoãn và chưa muốn làm ngay”, bên cạnh đó hãy trao cho con quyền tự quyết định lúc này, và kiên nhẫn chờ đợi. Ngoài ra, bố mẹ hãy tham khảo thêm những nội dung như cách giúp trẻ xây dựng mục tiêu, để nâng cao động lực cố gắng cho trẻ.
Tôi nhận thấy rằng hành trình rèn luyện tính tự chủ và tự giác của trẻ cần thời gian dài và nếu bố mẹ đủ kiên trì, khích lệ con thì nhất định con sẽ tự giác hơn. Cách nhắc nhở này sẽ ứng dụng trong mọi tình huống của cuộc sống hàng ngày.
