Khi bước vào giai đoạn từ năm 4 đại học phải vào phòng nghiên cứu, sử dụng các máy móc thiết bị làm thí nghiệm mình bắt đầu nhận thấy mình đuối hơn các bạn Nhật. Các bạn Nhật trước khi sử dụng máy móc gì đó các bạn ấy sẽ thường đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, cấu tạo máy móc và hiểu cách vận hành cặn kẽ hơn mình. Nhất là những khi máy bị hỏng hóc, thường thì chính các bạn ấy sẽ là người tìm tòi, đọc lại tài liệu và sửa chữa. Mình vẫn nhớ một giai đoạn máy phân tích đồng vị thể bị hỏng, mà đây là loại máy móc rất đắt tiền, với cấu tạo rất tinh vi, nên để hiểu được nó bạn phải dành thời gian để đọc và hiểu bản chất của nó, mới mong tìm ra cách sửa. Và thường thì các bạn Nhật làm rất tốt điều này. Nghĩa là các bạn ấy thực sự hiểu được quy trình vận hành của máy, có kỹ năng xử lí và giải quyết vấn đề rất tốt, chứ không phải kiểu năm bắt hời hợt, sửa chữa theo kiểu chữa cháy giống như mình.
Và mình nghĩ, nó đến từ quá trình giáo dục phổ thông từ mẫu giáo cho đến cấp 3 mới rèn cho các bạn ấy được những kỹ năng như vậy.
1. Học thông qua thực hành, thực tế chứ không phải chỉ lí thuyết
Suốt 12 năm học phổ thông ở Việt Nam tụi mình chỉ học lí thuyết chay mà không có thực hành, chẳng có cơ hội được làm việc với thiết bị đo đạc hay máy móc gì. Vì thế mình không có thói quen là sẽ học cách đọc hướng dẫn sử dụng, hiểu rõ nguyên lí vận hành của nó ra sao từ gốc rễ. Vì thế mà khi sử dụng máy móc mình phải mất thời gian để đọc và hiểu cấu tạo, cách vận hành hơn các bạn Nhật, và cũng không thực sự hiểu sâu vấn đề.
Đương nhiên không phải tất cả mọi người đều thiếu các kĩ năng như mình, nhưng mình quan sát và trao đổi với các anh chị Việt Nam làm nghiên cứu thì mọi người đều công nhận rằng học sinh Việt Nam mình khi gặp vấn đề gì đó với máy móc có khi chỉ biết cách chữa cháy vấn đề đó, chứ không thực sự hiểu bản chất sâu sắc như học sinh Nhật, vì thế cứ có sự cố gì thì thường là các bạn Nhật sẽ là người đến giúp và giải quyết tận gốc vấn đề.
2. Kỹ năng đọc hiểu
Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng, nó cũng là một kỹ năng tự học, đọc hiểu để nắm bắt vấn đề vô cùng quan trọng. Bạn mua một lọ thuốc về bạn cũng phải có thói quen đọc kỹ thành phần, hướng dẫn sử dụng. Nhưng mình tin ở Việt Nam rất ít người có thói quen đó. Mọi người hay theo kiểu dùng đại, dùng bừa. Hoặc có máy móc gì sẽ không chịu khó đọc hướng dẫn để hiểu cặn kẽ mà sẽ dùng luôn.
3. Để trẻ được tự mình mày mò mọi thứ
Từ bài học “xương máu” của chính mình, nên mình rất chú trọng rèn cho Bon kỹ năng đọc hiểu và tự trải nghiệm để giải quyết vấn đề. Thường thi khi mua đồ chơi về mình sẽ để Bon tự bóc, tự mở tờ hướng dẫn sử dụng ra nhìn, và tự hiểu, tự mày mò sau đó làm theo. Thói quen này mình làm từ khi con 3 tuổi cho đến giờ. Rất nhiều lần con hiểu cách chơi hơn mẹ, tự tìm ra cách sử dụng những đồ chơi đó nhanh hơn mẹ, thậm chí là chỉ cho mẹ biết nó chơi như nào.
Lúc không biết con thường hỏi mẹ “Mẹ ơi mẹ xem giúp con sử dụng như nào”, nhưng mà mình hay giả vờ là “con cứ nhìn theo hình hướng dẫn sử dụng để xem nó sử dụng như nào, mẹ đang bận chút lát mẹ qua với con”. Mình sẽ để con loay hoay một lúc, học cách nhìn vào hình hướng dẫn để tập làm. Chính nhờ điều này mà con sẽ tự tin và tự chủ hơn để giải quyết vấn đề, chứ không phải hơi khó khăn một chút là dừng lại đòi mẹ giúp. Mình nghĩ chỉ cần có kỹ năng này, nó cũng giúp ích cho con rất nhiều trong việc tự học sau này. Từ tìm tòi, tự mày mò, tự đọc, và tìm ra cách giải quyết vấn đề.
Vậy đấy, với mình việc thiếu trải nghiệm thực tế, thiếu thực hành sẽ khiến trẻ sẽ thiếu năng lực tự học, tự đào sâu và tự giải quyết vấn đề. Điều mình thường làm với con làm chỉ là để con được tự mình trải nghiệm, tự mình làm, tự mày mò suy nghĩ thật nhiều. Mình sẽ ở bên cạnh hay đi đằng sau dõi theo con thôi chứ không muốn phải đi trước cầm đèn soi đường cho con.
