Những thói quen nuôi dưỡng năng lực tự suy nghĩ cho trẻ

  1. Thế nào là năng lực tự suy nghĩ và phán đoán 

Tự suy nghĩ và tự phán đoán là một năng lực không thể thiếu trong quá trình hình thành tư duy độc lập cho trẻ sau này. Giai đoạn từ 5 tuổi trở đi là giai đoạn rất quan trọng để cha mẹ giúp trẻ hình thành thói quen tự mình suy nghĩ. Trong thế kỉ 21, năng lực tự suy nghĩ được định nghĩa là năng lực trẻ phải tự mình suy nghĩ về vấn đề, tự đưa ra câu trả lời mà tự bản thân cảm thấy thuyết phục chứ không đơn thuần là đi tìm câu trả lời đúng cho câu hỏi ai đó đưa ra. 

Giáo sư Masukawa Toshihide, người đạt giải Nobel Vật lí năm 2008 là người rất đề cao vai trò của tự suy nghĩ. Ông khuyến khích việc con người cần được đối thoại, thảo luận cởi mở với nhau để tranh luận về chủ đề nào đó, nhưng mục đích của những cuộc thảo luận đó chỉ là để chúng ta soi chiếu với chính bản thân mình-đối thoại với chính mình trong quá trình tranh luận, và tự mình đưa ra câu trả lời cuối cùng, chứ không phải trông chờ vào câu trả lời đến từ người khác. 

Ngay từ khi đứa trẻ còn nhỏ, thì trong các cuộc tranh luận và thảo luận trong gia đình cha mẹ hãy nên rèn cho trẻ thói quen tự mình đưa ra kết luận và câu trả lời cho bản thân thay vì chờ đợi câu trả lời hay phương án giải quyết mà cha mẹ đưa ra. 

Việc một đứa trẻ luôn đặt câu hỏi “mình nghĩ như thế nào, mình cảm nhận nó như thế nào” để bản thân đối diện với cảm xúc của chính mình từ đó trẻ sẽ hiểu chính mình, và tin tưởng vào giá trị của bản thân. Khi gặp vấn đề gì trẻ sẽ trở nên vững vàng hơn. 

Đồng thời khi trẻ coi trọng suy nghĩ của bản thân, trẻ cũng học được cách tôn trọng suy nghĩ của người khác, từ đó biết quan tâm đến người khác hơn. 

2. Nguyên tắc để nuôi dưỡng năng lực tự suy nghĩ trong đối thoại hàng ngày 

Để giúp con hình thành năng lực tự suy nghĩ cha mẹ hãy nhớ những nguyên tắc khi trò chuyện cùng con:

Nguyên tắc số 1: Không đưa đáp án chính xác cho câu hỏi của con

Nghĩa là đừng đưa ra câu trả lời khi con hỏi. Mà hãy đặt ngược lại câu hỏi với con để con tự suy nghĩ. 

Tình huống: Giai đoạn 5-6 tuổi khi gặp chuyện gì khó khăn Bon thường không kiên nhẫn tự nghĩ mà hỏi mẹ luôn là phải làm gì. Ví dụ khi phơi quần áo cùng với mẹ nhưng giá phơi lại cao con sẽ hỏi “Con không có ghế làm sao con phơi được”. Tôi hỏi lại “Vậy để có ghế con phải làm gì? Con tự nghĩ xem mình cần làm gì để khắc phục nhé”. Và sau đó con tự đi tìm ghế. 

Có hôm bàn chải để cao quá con không với được nên cáu lên và đổ lỗi cho mẹ. Tôi hỏi lại con “Để lấy bàn chải con cần phải làm gì? Con hãy nghĩ ra cách để mình lấy bàn chải chứ không nên cáu và hỏi mẹ ngay”.

Khi Bon lên lớp 1, có lần con hỏi mẹ giờ này con nên làm gì khi vừa muốn xuống sân chơi với các anh hàng xóm, nhưng bài tập thì chưa làm, còn phải đi tắm, ăn cơm. Tôi không đưa ra câu trả lời con mà hỏi lại con nhiệm vụ nào là nghĩa vụ bắt buộc phải làm thì nên ưu tiên làm trước, các việc còn lại con tự sắp xếp thời gian. 

Khi con đặt câu hỏi tôi thường cùng con đi tìm câu trả lời bằng cách đọc sách, tra cứu trên internet. 

Ở độ tuổi này trẻ thường chưa biết mình nên làm gì nên sẽ nghĩ ngay đến việc cầu cứu bố mẹ, hoặc đổ lỗi cho người khác. Đây là giai đoạn thay đổi tâm lý, nhưng cũng là quá trình phát triển cả về ý chí và tư duy cho con, giúp con hình thành tư duy tích cực, tư duy phát triển. Nếu giai đoạn này bố mẹ giúp trẻ giải quyết ngay mọi thứ, không đặt câu hỏi ngược lại mà trả lời ngay cho trẻ, chắc chắn lâu dần trẻ sẽ quen với việc mọi thứ được ăn sẵn. 

Nguyên tắc số 2: Không kết luận vội vã và trả lời ngay khi trẻ chưa nói ra được 

Trong những tình huống khi cha mẹ đặt câu hỏi mà trẻ chưa có câu trả lời, cha mẹ đừng nên trả lời ngay mà có thể nói với trẻ “Vậy mình sẽ đợi sau này nghe con trả lời”. 

Nguyên tắc số 3: Không ép trẻ phải đưa ra câu trả lời chính xác  

Giai đoạn 5-6 tuổi không phải bất cứ khi nào trẻ cũng có thể đưa ra câu trả lời. Vì thế giai đoạn đầu tiên bố mẹ hãy khuyến khích trẻ để trẻ trả lời bất cứ cái gì cũng được, và đừng cầu toàn đòi hỏi câu trả lời đúng. Dù trẻ trả lời sai đừng tỏ ra thất vọng, hãy khích lệ “Đó cũng là một ý kiến thú vị”. Nếu giữa chừng trẻ không muốn nói nữa bố mẹ cũng vui vẻ chấp nhận và khích lệ sự cố gắng đó “Con đã làm rất tốt đấy”. Hãy ghi nhận việc trẻ có thể nói ra được ý kiến cho dù nó chưa phải là ý kiến hay, câu trả lời đúng là một sự dũng cảm rồi.  

3. Những thói quen tốt giúp trẻ biết tự suy nghĩ

3.1.Nuôi dưỡng khả năng ngôn ngữ và diễn đạt 

Để có được năng lực tự suy nghĩ trước hết cha mẹ cần chú trọng rèn luyện cho trẻ khả năng ngôn ngữ tốt, diễn đạt được suy nghĩ và cảm xúc của mình. Giúp trẻ diễn đạt được thành ngôn ngữ cảm xúc của mình. Cha mẹ cần làm gương trong việc diễn đạt những điều trẻ nghĩ, khi trẻ nói sai hãy lập tức sửa lại cách nói đúng cho trẻ.

3.2. Đừng mớm lời trước cho trẻ 

Khi trẻ nói cha mẹ đừng cắt ngang lời trẻ. Mặc dù trẻ ấp úng hãy kiên nhẫn chờ trẻ nói được hết câu.

3.3.Đặt những câu hỏi mở 

Hạn chế những câu hỏi có đáp án cố định là “Yes/No”. Những câu hỏi có đáp án mở sẽ giúp trẻ nâng cao năng lực tự suy nghĩ tốt hơn “Sắp đến sinh nhật bố rồi Bon nghĩ xem con muốn tặng cho bố cái gì nào?”. “Tại sao con lại nghĩ vậy?” và “Con cảm thấy như thế nào”, sẽ giúp trẻ nâng cao khả năng diễn đạt. Câu hỏi “Nếu làm cái này thì” để giúp trẻ tự đưa ra những dự đoán.

3.4.Khi con đưa ra ý kiến bố mẹ cũng nên đưa ra ý kiến của mình 

“Thì ra con nghĩ như vậy. Còn đây là ý kiến của bố mẹ”, để trẻ sẽ học được rằng mỗi người có một suy nghĩ riêng, và suy nghĩ nào cũng đáng trân trọng. Dù khác biệt nhưng mình vẫn tự tin nói ra. 

3.5 Tạo cơ hội để con được làm người lớn và có trách nhiệm 

Mỗi lần đi du lịch tôi thường để Bon được cầm bản đồ để dẫn đường cho bố mẹ đến các địa điểm thăm quan. Nhờ đó Bon thường chủ động trong mọi việc mà không ỷ lại vào bố mẹ. 

Các bố mẹ có thể tìm đọc các phần tiếp theo của chủ đề này trong cuốn sách “Kỷ luật mềm trong gia đình” của mình nhé.

VỀ TÁC GIẢ AKI NGUYỄN

Aki Nguyễn tên thật là Nguyễn Thị Thu (sinh năm 1986). Tốt nghiệp tiến sĩ khoa Môi trường, tại đại học Tsukuba, Nhật Bản.

bài viết dành cho bạn

CẢM NHẬN TỪ ĐỘC GIẢ

Maiphuong Tran
Maiphuong Tran
Read More
Follow đọc bài của chị mấy năm rồi thấy có những điều giản dị mà thấm vô cùng. Hành trình đồng hành cùng con của cha mẹ luôn là hành trình không có điểm kết, thời gian bên con có thể không nhiều trong ngày nhưng nhất định phải chất lượng từng phút, đó có thể là cùng con dọn dẹp, gấp đồ, cùng đọc sách, nói về một ngày ở trường của con...Em cảm ơn những câu chuyện thường nhật của chị và Bon đã là ví dụ thực tế cho những chia sẻ của chị.
Trịnh Minh Tuấn
Trịnh Minh Tuấn
Read More
Mình nhận được sách tặng của tác giả từ buổi chiều, tối hôm đó đọc hết 1/2 và nghĩ bụng không thể không review tựa sách này. Tối hôm sau dự định đọc hết để viết giới thiệu thì thấy vợ đang say sưa đọc bên bàn học cùng con gái. Sang hôm sau, thấy phòng ngủ, phòng khách và phòng bếp... thay đổi. Như một phép màu.
Ngô Hương Thảo
Ngô Hương Thảo
Read More
Đã có lúc mình nghĩ rằng, thôi, giới thiệu sách nuôi dạy con như thế là nhiều rồi, thêm nữa có khi các bố mẹ bị rối loạn, tẩu hỏa nhập ma, rồi chẳng biết đường nào mà dạy con. Nhưng sau những vụ ồn ào xảy ra xung quanh con trẻ, mình mới thấy, việc nuôi dạy con của đa số các phụ huynh bây giờ, trong đó có cả mình, còn nhiều vấn đề quá. Và việc đọc sách nuôi dạy con là việc nên làm, nên duy trì thường xuyên, cho đến khi con cái trưởng thành.
Nha Sach Vuong Gia
Nha Sach Vuong Gia
Read More
Buông tay con quả thực rất khó khăn, nhưng là cách tốt nhất để trẻ tìm thấy con đường riêng cho bản thân, và cha mẹ có thể sống cuộc đời mình. Như cá rô phi ngậm con trong miệng để bảo bọc rồi nhả con ra ngay khi con đủ sức sinh tồn, những người làm cha mẹ cần học cách buông tay con để con tự do khám phá và không lớn. Hãy tin rằng con cái mạnh mẽ hơn chúng ta tưởng tượng rất nhiều, như chú linh dương non trong câu chuyện. Mỗi lần trẻ vấp ngã và tự đứng dậy, chính là một lần trẻ học cách thích nghi với cuộc đời."" trích KỶ LUẬT MỀM CỦA TRÁI TIM
Đào Yến
Đào Yến
Read More
Điều đầu tiên mà em tâm đắc trong "Kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học" là việc chị Thu đã chuẩn bị tinh thần cho phụ huynh trước khi hướng đến các con bằng việc khuyên bố mẹ hãy "Bình tĩnh, bình tâm, bình an". Điều thứ hai khiến em rất hào hứng khi đọc sách, đó là chị Thu luôn lồng ghép các quy tắc ứng xử, quy tắc học tập một cách ngắn gọn vào các bảng biểu xinh xắn để người đọc có thể biến chúng thành "slogan chỉ đường" cho bản thân và con cái.
Phương
Phương
Read More
Em yêu lối viết dung dị, gần gũi, không diệu vợi khó hiểu của chị. Thấm vào tư tưởng rất tự nhiên luôn chị ạ, em tin mong muốn của chị rằng mỗi gia đình trên tủ sách có từng cuốn chị đã viết ra, ắt sẽ tìm được cách hóa giải khó khăn trên hành trình đồng hành cùng con.
Phương Anh
Phương Anh
Read More
Mỗi cuốn sách của chị Thu lại có sự chiêm nghiệm những bài học của chính chị, đi gần hơn đến nhu cầu sâu bên trong trẻ, kết nối với trẻ hơn, nên càng đọc những cuốn của chị, mình càng thấy “ngòi bút” của chị không chỉ gần gũi mà “sắc hơn”. ...
Hiển Trần
Hiển Trần
Read More
May mắn là 1 trong số 100 độc giả đầu tiên cầm trên tay quyển cẩm nang KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO TRẺ TIỂU HỌC của tác giả Aki Nguyễn. Cuốn sách này vô cùng cuốn hút, ý nghĩa. Ba mẹ thực sự nên có 1 cuốn trên tủ sách gối đầu giường nhà mình. Hành trình nuôi dạy con không có chỗ cho sự nhàn hạ. Những gì cha mẹ nỗ lực trong việc nuôi dạy con hôm nay, chính là những dấu chân in lại trên con đường bùn. Nỗ lực càng nhiều, thành quả ta nhận lại càng lớn.
Hoàng Hạnh
Hoàng Hạnh
Read More
Một cuốn sách không chỉ hướng dẫn kỹ năng tự học cho trẻ tiểu học mà còn hướng dẫn cách ứng xử của ba mẹ khi con bắt đầu vào giai đoạn tiểu học. Cuốn sách này khá hay, mình theo dõi tác giả chia sẻ từ lúc viết bài cho đến đợi cô ấy xuất bản, mình đặt mua liền để có được chữ ký của tác giả, khi cầm được nó đọc nội dung đúng cuốn mình cần.
Dương Phương Anh
Dương Phương Anh
Read More
Khép lại cuốn sách hay luôn làm mình tiếc nuối như tạm chia tay một người bạn! Kỉ luật mềm trong gia đình của chị Nguyen Thi Thu với những quy tắc, cách ứng xử trong từng tình huống cụ thể rất gần gũi với mình. Mình như thấy bản thân trong từng tình huống ấy. Có rất nhiều điều mình tâm đắc nhưng có lẽ những câu “Hãy yêu thương con vô điều kiện và sống thật tốt cuộc đời của chính mình “ và câu “Tài năng là thứ đem đến cho con thành công, nhưng đạo đức mới là thứ đem đến cho con hạnh phúc, khiến mình ấn tượng nhất.
Độc giả
Độc giả
Read More
Nhắc đến Nguyễn Thị Thu là nhắc đến những kỷ luật, những quy tắc cụ thể cho từng hoàn cảnh, từng tình huống rõ ràng và xuyên suốt. Một điều mình yêu thích các tác phẩm của chị nữa là ngoài cung cấp kiến thức, chị lồng ghép những ví dụ rất cụ thể mà cậu bé Bon_con trai của chị đã trải qua và cách xử lý từng tình huống của chị, từ đó mình hiểu sâu hơn về kiến thức mà chị đã đưa ra. Điển hình là cách chị làm gương cho con, cách chị nói chuyện và tôn trọng con từ đó cu cậu ứng xử rất tốt với Ba, Mẹ và bạn bè.
Độc giả
Độc giả
Read More
Cảm nhận của em về cuốn "Kỷ luật mềm trong gia đình" là nó như 1 cuốn cẩm nang chứa tất tần tật những điều cần lưu ý trong quá trình nuôi dạy con khi con còn nhỏ. Những điều chị chia sẻ xuyên suốt cuốn sách và đặc biệt là phần đầu như đang hướng dẫn các bố mẹ thực hành chánh niệm, thiền trong tỉnh thức vậy. Việc chú tâm vào các hoạt động cùng con, việc hướng dẫn bố mẹ lấy lại được bình an, nhắc nhở bố mẹ sống thật tốt cuộc đời của mình. Đây chính là để tạo dựng khởi đầu an lạc, hạnh phúc cho cuộc đời con. Cảm giác thật yên bình khi đọc lướt qua những trang sách. Từng đoạn bố trí mạch lạc, khoa học khiến em cứ đọc hết trang này rồi qua trang khác như trong 1 nhịp thở vậy á chị (kiểu k muốn ngừng)
Độc giả
Độc giả
Read More
Tớ đọc rất nhiều sách nuôi dạy con của các tác giả đến từ nhiều nền văn hoá khác nhau trong 7 năm qua từ khi sinh bé thứ nhất. Sách của cậu viết bởi người Việt cho người Việt nên rất gần gũi, có sự hiểu biết sâu sắc về văn hoá xã hội VN để từ đó đưa ra các giải pháp gợi ý.
Độc giả
Độc giả
Read More
Là một trong những cuốn sách hay nhất về nuôi dạy con mà mình có, và cũng là cuốn mình đọc hết từ đầu đến cuối. Không lý thuyết, giáo điều hay chung chung như những cuốn sách khác ,"kỷ luật mềm trong gia đình" thật sự là một cuốn sách dạy thực hành, chính xác là cầm tay chỉ việc, làm như thế nào với hành động và cảm xúc của trẻ,làm thế nào rèn nề nếp cho trẻ, từng hoàn cảnh được tác giả miêu tả chi tiết, giải thích rất cụ thể và tỉ mỉ, nó rất chân thực và gần gũi,đến ngay cả con ăn vạ phải như nào, nói ra sao, đều được lưu tâm trong cuốn sách này.
Vũ Lâm
Vũ Lâm
Read More
7 điều tâm đắc từ “Kỉ luật mềm của trái tim”trái 1. Gia đình là nơi dạy trẻ về cảm xúc, còn trường học là nơi dạy trẻ kiến thức. 2. Cảm xúc đi trước, kiến thức theo sau nên gia đình luôn đóng vai trò quan trọng nhất đối với trẻ đặc biệt là những năm tháng đầu đời. 3. Thật khó để bố mẹ dạy con những phẩm chất mà bố mẹ không có, nếu không là gương cho thì con cái cũng sẽ không học theo được. Sẽ rất khó dạy con biết làm việc nhà hay tính ngăn nắp gọn gàng khi con không được chính mắt thấy bố mẹ cũng gọn gàng và ngôi nhà mình ở luôn ngăn nắp. ...
Độc giả
Read More
...Ngẫm nghĩ, và rồi mình từ bỏ ý định, quyết tâm tự thay đổi bản thân để học cách làm người Mẹ Hạnh Phúc (Người mẹ hạnh phúc chứ không phải là một người mẹ Hoàn Hảo). Hôm nay đọc tới những trang sách này, mình lại thấy lại những tư tưởng ấy. Mình mỉm cười, cảm thấy từng dòng chữ chạm vào trái tim mình. Từng dòng chữ, từng ý, từng tư tưởng, lạ mà thân quen...làm mình càng thêm tự tin, làm mình càng thêm cố gắng, tự nhắc nhở bản thân những điều nhiều khi quên mất chưa làm được: ...
Tran Thi Minh Trang
Tran Thi Minh Trang
Read More
“Chúng ta không bao giờ thay đổi được quá khứ, nhưng có thể thay đổi tương lai, bắt đầu từ hôm nay khi bạn đọc quyển sách cuốn sách này. Hãy mở ra đọc lại nó bất cứ khi nào bạn đang gặp khó khăn, bạn nhé”…. Những lời em viết trên từng trang sách, mình cảm nhận thật rõ từng gửi gắm, tâm huyết của một người Mẹ, một người làm giáo dục chân chính…để các con được lớn trọn vẹn và những người làm cha mẹ một cách bình tĩnh, bình tâm và bình an!
Previous
Next

SỰ KIỆN AKI NGUYỄN

NHỮNG ĐẦU SÁCH DÀNH CHO BẠN